دریانیوز// نویسنده برجسته هرمزگانی با نگاهی تحلیلی و فرهنگی، از نقش بنیادین کتاب در رشد فکری انسان، مسئولیت خانوادهها در شکلگیری عادت مطالعه، و چالشهای جدی عصر دیجیتال در فاصله گرفتن نسل جدید از کتاب سخن میگوید. کتاب، یکی از قدیمیترین ابزارهای انتقال اندیشه و تجربه انسانی، همچنان در عصر فناوری و رسانههای دیجیتال جایگاه ویژهای دارد. با وجود تغییر سبک زندگی و گسترش فضای مجازی، دغدغه تضعیف فرهنگ مطالعه در جامعه همچنان یکی از موضوعات مهم فرهنگی است. در همین راستا، گفتگویی با حجتالاسلام بهزاد پودات، نویسنده و پژوهشگر هرمزگان انجام شده تا نگاه وی به وضعیت کتابخوانی و راههای تقویت آن بررسی شود.
دریا :اگر بخواهید کتابخوانی را در یک جمله برای کسی که هیچ علاقهای به مطالعه ندارد تعریف کنید، چه میگویید؟
کتاب در واقع یک دوست صمیمی و بیادعاست؛ یاری است که در لحظات تنهایی کنار انسان مینشیند و بدون هیچ چشمداشتی، تجربه، دانش و آگاهی را به او منتقل میکند. کتاب فقط وسیله سرگرمی نیست، بلکه ابزاری برای رشد شخصیت، تقویت بیان و بهبود ارتباطات اجتماعی است. انسانی که با کتاب مأنوس باشد، در گفتار و رفتار پختهتر عمل میکند و توانایی بیشتری برای حضور مؤثر در جامعه دارد. به تعبیر سعدی، «تا مرد سخن نگفته باشد، عیب و هنرش نهفته باشد» و کتاب دقیقاً به انسان میآموزد چگونه سخن بگوید و چگونه اندیشه خود را بیان کند.
دریا : اولین تجربه جدی کتابخوانی چه نقشی در آینده فکری فرد دارد؟
نقش تجربه اولیه کتابخوانی بسیار تعیینکننده است. در واقع والدین میتوانند بهعنوان معماران اصلی ذهن و اندیشه فرزندان خود عمل کنند. اگر این مسئولیت بهدرستی انجام نشود، فضای بیرونی و منابع غیرمطمئن جای آن را میگیرند و ممکن است ذهن کودک با محتوای نامناسب و انحرافی شکل بگیرد. اما زمانی که کودک از همان ابتدا با کتاب درست، محتوای سالم و هدایت آگاهانه مواجه شود، مسیر فکری او به شکل اصولی و پایدار شکل میگیرد و در آینده کمتر دچار سردرگمی فکری خواهد شد. این موضوع میتواند بسیاری از آسیبهای فرهنگی و تربیتی را نیز کاهش دهد.
دریا : آیا کتابهای پرفروش همیشه تأثیرگذار هستند؟
پرفروش بودن لزوماً به معنای تأثیرگذار بودن یک کتاب نیست. برخی کتابها صرفاً به دلیل تبلیغات یا فضای عمومی جامعه دیده میشوند، اما عمق محتوایی چندانی ندارند. در مقابل، کتابهایی وجود دارند که شاید مخاطب خاص داشته باشند، اما تأثیر عمیقی بر ذهن و اندیشه خواننده میگذارند. هر کتابی ارزش مطالعه ندارد، اما برخی آثار تخصصی هستند و باید توسط پژوهشگران و منتقدان بررسی شوند. در واقع کتابها از نظر اثرگذاری بسیار متفاوتاند؛ برخی فقط سرگرمکنندهاند و برخی دیگر مسیر فکری انسان را تغییر میدهند. همانطور که در ادبیات آمده، بعضی کتابها انسان را به خواب میبرند و برخی دیگر او را بیدار میکنند. کتاب خوب آن است که در ذهن مخاطب ماندگار شود و او را به تفکر وادار کند.
دریا : چه خلأیی در محتوای کتابهای امروز باعث کاهش مطالعه شده است؟
یکی از مهمترین مشکلات، ضعف در نگارش و کممایگی محتوایی برخی آثار است. بسیاری از کتابها یا تکرار مطالب گذشته هستند یا بر پایه کپیبرداری نوشته شدهاند. همچنین برخی آثار به موضوعات کماهمیت پرداخته و از نیاز واقعی جامعه فاصله دارند. وقتی مخاطب با چنین محتوایی مواجه میشود، انگیزه خود را برای ادامه مطالعه از دست میدهد. در نتیجه، کیفیت پایین تولید محتوا بهطور مستقیم بر کاهش سرانه مطالعه تأثیر میگذارد.
دریا : نسخه نجات کتابخوانی در عصر سرعت چیست؟
در دنیای امروز که سرعت و تصویر بر زندگی انسانها غالب شده، باید به سمت مطالعه هدفمند حرکت کرد. انتخاب کتابهای مفید، کاربردی و غیرتکراری اهمیت زیادی دارد. اگر مخاطب به سراغ آثاری برود که ارزش افزوده واقعی داشته باشند، مطالعه دوباره جایگاه خود را در زندگی او پیدا خواهد کرد. در واقع باید کیفیت را جایگزین کمیت کرد و کتاب را به عنوان یک نیاز واقعی در زندگی دید، نه یک فعالیت فرعی.
دریا : نقش نویسندگان مهمتر است یا سیاستگذاری فرهنگی؟
کتابخوانی باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود و این موضوع نیازمند همکاری همه بخشهاست. نویسندگان در تولید محتوا نقش مهمی دارند، اما سیاستگذاران فرهنگی مسئول ایجاد بستر مناسب هستند. در نهایت، خانواده مهمترین نقش را در نهادینهسازی این فرهنگ دارد. اگر کتابخوانی در خانواده به یک عادت روزمره تبدیل شود، جامعه نیز بهطور طبیعی به سمت مطالعه حرکت خواهد کرد. به همین دلیل، باید کتابخوانی به یک ضرورت فرهنگی تبدیل شود، نه یک انتخاب اختیاری.
دریا : کتابخوانی مهارت است یا عادت؟
کتابخوانی هم عادت است و هم مهارت، اما در ابتدا باید به یک عادت پایدار تبدیل شود. فرد باید بهطور مستمر با کتاب در ارتباط باشد تا این رفتار در او نهادینه شود. در کنار آن، مهارت درست مطالعه نیز اهمیت دارد؛ یعنی فرد بداند چگونه بخواند، چگونه تحلیل کند و چگونه از محتوای کتاب استفاده کند. مطالعه سطحی و تقلیدی نمیتواند اثرگذاری لازم را داشته باشد.
دریا : چرا برخی افراد بعد از مدرسه دیگر کتاب نمیخوانند؟
این موضوع ریشه در عوامل مختلفی دارد. از یکسو، برخی خانوادهها آگاهی کافی نسبت به اهمیت کتابخوانی ندارند و این فرهنگ را در فرزندان خود ایجاد نمیکنند. از سوی دیگر، فضای مجازی و سرگرمیهای دیجیتال جای کتاب را گرفتهاند. بسیاری از کودکان از سنین پایین با موبایل و شبکههای اجتماعی انس میگیرند و این وابستگی باعث فاصله گرفتن آنها از کتاب میشود. در نتیجه، با ورود به بزرگسالی، مطالعه برای آنها به یک فعالیت غریبه تبدیل میشود.
دریا : اگر کتاب از قالب سنتی خارج شود، چه تغییراتی لازم است؟
کتاب باید از نظر محتوا و ارائه جذابتر شود. استفاده از زبان ساده، طراحی مناسب و انتخاب موضوعات کاربردی میتواند مخاطب را بیشتر جذب کند. کتابی موفق است که بتواند ارتباط مؤثر با خواننده برقرار کند و او را تا پایان همراه نگه دارد. در واقع، کتاب باید پاسخگوی نیازهای واقعی مخاطب باشد و صرفاً به عنوان یک متن خشک و سنتی دیده نشود.
دریا : بزرگترین سوءتفاهم درباره کتاب چیست؟
یکی از رایجترین نگاههای اشتباه این است که کتاب را وقتگیر، پرهزینه و غیرضروری میدانند. برخی تصور میکنند در عصر اینترنت، دیگر نیازی به کتاب نیست یا کتاب مانع انجام کارهای مهم میشود. این در حالی است که کتاب نهتنها مانع نیست، بلکه ابزار رشد فکری و افزایش بهرهوری انسان است. همچنین این تصور که کتاب گران است یا جایگزینهایی مانند فضای مجازی کافی هستند، باعث تضعیف فرهنگ مطالعه شده است. اینها برداشتهای نادرستی هستند که باید اصلاح شوند.
ثبت دیدگاه