دریانیوز// وقتی دسترنج یک‌ساله کشاورز به قیمت ناچیز فروخته می‌شود، سود اصلی به جیب تولیدکننده نمی‌رود!خرما برای نخل‌دار حاجی‌آبادی فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ حاصل ماه‌ها تلاش، هزینه، مراقبت و امیدی است که در گرمای طاقت‌فرسای منطقه، از دل نخلستان‌ها به ثمر می‌نشیند. اما درست در روزهایی که باید حاصل این همه زحمت به درآمدی برای تأمین هزینه‌های زندگی خانواده تبدیل شود، پای معضل قدیمی و تکراری دلالی به میان می‌آید؛ معضلی که سال‌هاست نفس تولیدکنندگان محصولات کشاورزی را گرفته و هر فصل برداشت، با چهره‌ای تازه اما همان پیامدهای تلخ بازمی‌گردد.این روزها هزاران کیلوگرم خرمای درجه‌یک و دو پیارم و خاصویی حاجی‌آباد روی دست نخل‌داران مانده است. محصولی که برای تولید آن ماه‌ها زحمت کشیده شده، اکنون در بازاری گرفتار شده که به گفته برخی تولیدکنندگان، تعیین‌کننده اصلی قیمت آن نه کشاورز، بلکه واسطه‌هایی هستند که قدرت چانه‌زنی بیشتری دارند. نتیجه این وضعیت، فروش محصول با قیمت‌هایی است که گاه به گفته نخل‌داران، با نرخ‌های چند سال گذشته فاصله چندانی ندارد؛ در حالی که هزینه‌های تولید، دستمزد کارگر، حمل‌ونقل، نهاده‌های کشاورزی و زندگی چندین برابر شده است.
تلخ‌تر آنکه کشاورز در بسیاری از موارد نه‌تنها مجبور به پذیرش قیمت پیشنهادی خریدار می‌شود، بلکه باید برای دریافت پول محصول خود نیز ماه‌ها منتظر بماند. خریدهای نسیه، پرداخت‌های قطره‌چکانی و وعده‌های نامشخص، شرایطی ایجاد می‌کند که تولیدکننده حتی پس از فروش محصول هم نمی‌تواند برای هزینه‌های ضروری زندگی و ادامه فعالیت کشاورزی برنامه‌ریزی کند. به این ترتیب، کسی که تمام سال بار تولید را به دوش کشیده، در حساس‌ترین مرحله یعنی فروش محصول، کمترین قدرت تصمیم‌گیری را دارد.البته نباید نقش دلالی قانونی و فعالیت واسطه‌های متعهد را در چرخه اقتصاد نادیده گرفت. بازار برای رساندن محصول از مزرعه به دست مصرف‌کننده به شبکه‌ای از خریداران، توزیع‌کنندگان و صادرکنندگان نیاز دارد. مسئله، اصل واسطه‌گری نیست؛ مسئله حضور واسطه‌های غیرمتعهد، نبود شفافیت در قیمت‌گذاری، ضعف نظارت و شکل‌گیری بازاری است که در آن تولیدکننده ناچار است محصول خود را به هر قیمتی که خریدار تعیین می‌کند، واگذار کند.این مشکل البته مختص حاجی‌آباد نیست. سال‌هاست کشاورزان و باغداران مناطق مختلف کشور در فصل برداشت با چنین شرایطی روبه‌رو هستند و هر بار نیز پس از انتشار گزارش‌ها و طرح گلایه‌ها، وعده‌هایی برای ساماندهی بازار داده می‌شود؛ وعده‌هایی که اغلب تا فصل برداشت بعدی به نتیجه ملموسی نمی‌رسند.
اما تجربه برخی مناطق کشور نشان می‌دهد که راه مقابله با این وضعیت، صرفاً اعتراض به دلالان یا انتظار برای ورود مقطعی دستگاه‌های دولتی نیست. تشکل‌یابی و ایجاد قدرت جمعی میان تولیدکنندگان می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد.برای نمونه، تجربه تولیدکنندگان سیر در استان همدان قابل تأمل است. کشاورزان با تشکیل انجمن و ایجاد سازوکار مشترک، تلاش کردند آمار تولید را سامان دهند، خریداران عمده و خوش‌سابقه را شناسایی کنند و زمینه فروش مستقیم محصول به صادرکنندگان و توزیع‌کنندگان اصلی را فراهم آورند. تعیین چارچوب‌های مشترک برای فروش و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و خریدار، به‌تدریج قدرت چانه‌زنی کشاورزان را افزایش داد و از وابستگی آنان به واسطه‌های متعدد کاست.تجربه‌هایی از این دست در میان برخی باغداران انبه میناب و مرکبات و لیموترش رودان نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ تجربه‌هایی که نشان می‌دهد وقتی تولیدکنندگان به جای فعالیت پراکنده، در قالب یک تشکل منسجم وارد بازار شوند، امکان دفاع از منافع مشترک و مذاکره با خریداران اصلی بیشتر خواهد شد.
نخل‌داران حاجی‌آباد نیز می‌توانند از چنین تجربه‌هایی بهره بگیرند. تشکیل انجمن یا تعاونی تخصصی خرما با مشارکت نخل‌داران عمده و خرده، تهیه بانک اطلاعاتی از میزان تولید، درجه‌بندی و کیفیت محصول، شناسایی خریداران معتبر داخلی و خارجی، ایجاد مراکز مشترک بسته‌بندی و عرضه و انعقاد قراردادهای شفاف فروش، می‌تواند نخستین گام برای خروج از وضعیت کنونی باشد.البته این مسیر بدون حمایت دستگاه‌های مسئول به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. جهاد کشاورزی، تعاون روستایی، سازمان صمت، اتاق بازرگانی و دیگر نهادهای مرتبط باید به جای اکتفا به توصیه‌های کلی، برای ایجاد بازار منسجم خرما در حاجی‌آباد برنامه عملیاتی داشته باشند. ایجاد بازار تخصصی عرضه خرما، حمایت از صنایع تبدیلی و بسته‌بندی، تسهیل صادرات و فراهم کردن امکان فروش مستقیم به خریداران عمده از جمله اقداماتی است که می‌تواند ارزش افزوده بیشتری نصیب تولیدکننده کند.از سوی دیگر، اعتبار و خوش‌حسابی خریداران نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
نخل‌داری که محصول خود را با هزاران امید تحویل می‌دهد، نباید ماه‌ها برای دریافت بهای آن سرگردان باشد. قراردادهای روشن، پرداخت نقدی یا زمان‌بندی‌شده و سازوکارهای قانونی برای پیگیری مطالبات، از ضروریات ساماندهی این بازار است.حاجی‌آباد با برخورداری از ظرفیت ارزشمند تولید خرمای پیارم و خاصویی، نباید صرفاً به محل تولید محصول و تأمین سود واسطه‌ها تبدیل شود. این ظرفیت می‌تواند زمینه‌ساز رونق اقتصادی، اشتغال پایدار، توسعه صنایع بسته‌بندی و افزایش درآمد خانوارهای روستایی باشد؛ مشروط بر آنکه زنجیره تولید تا فروش به شکلی عادلانه و اصولی سامان یابد.امروز مسئله نخل‌داران حاجی‌آباد فقط فروش چند هزار کیلو خرما نیست؛ مسئله حفظ انگیزه تولید و جلوگیری از تضعیف کشاورزی منطقه است. اگر کشاورز هر سال با هزینه بیشتر تولید کند و در نهایت ناچار شود محصولش را با قیمتی پایین‌تر از ارزش واقعی واگذار کند، طبیعی است که ادامه این مسیر برای او دشوار خواهد شد.وقت آن رسیده است که نخل‌داران حاجی‌آباد از پراکندگی فاصله بگیرند و با تشکیل یک تشکل قدرتمند، سرنوشت محصول خود را از مرحله برداشت تا فروش در دست بگیرند. دسترنج یک‌ساله کشاورز نباید قربانی نبود تشکل، ضعف نظارت و بی‌سامانی بازار شود. خرمای حاجی‌آباد ارزشمند است؛ اما این ارزش باید پیش از هر کس، در جیب تولیدکننده آن احساس
شود.
ثبت دیدگاه