دریانیوز // هرمزگان سرزمینی است که با وجود اقلیم گرم و خشک و چالشهای مزمن کمآبی، به مدد همت بلند مردمانش و بهرهگیری از ظرفیتهای خدادادی، در دل کویر باغهایی سرسبز را پرورانده است.
در این میان، باغات میوه به عنوان ریههای تنفسی و نگینهای سبز این استان، اهمیتی فراتر از تولید محصول دارند؛ آنها نماد تداوم حیات در اقلیم سخت جنوب و سنگری در برابر گسترش بیابانزایی هستند. در کانون این باغات، درختان نارنگی جایگاهی ممتاز و استراتژیک دارند. نارنگی هرمزگان به دلیل کیفیت کمنظیر، عطر و طعم متمایز و زودرس بودن محصول، نه تنها به عنوان یک محصول تجاری، بلکه به عنوان هویتی برای کشاورزی منطقه شناخته میشود.اهمیت باغات نارنگی در استان هرمزگان را باید از چند منظر مورد تحلیل قرار داد.
نخست، بُعد اقتصادی و نقش آن در معیشت پایدار جوامع محلی است. نارنگی یکی از مهمترین محصولات باغی استان است که به دلیل شرایط آب و هوایی خاص، پیش از سایر مناطق کشور به مرحله برداشت میرسد و همین مزیت «زودرسی»، فرصتی بینظیر برای حضور قدرتمند در بازارهای داخلی و حتی صادراتی فراهم میآورد. این محصول زنجیرهای از اشتغال مستقیم و غیرمستقیم را از باغداران تا کارگران فصلی، بخش حمل و نقل و صنایع بستهبندی ایجاد کرده است که در مناطق روستایی، سدی محکم در برابر مهاجرت به حاشیه شهرها به شمار میآید.در بُعد زیستمحیطی، این باغات نقشی حیاتی در تعدیل دمای منطقه و حفظ اکوسیستمهای شکننده ایفا میکنند.
باغات نارنگی با ایجاد پوشش سبز، در کاهش فرسایش خاک و نفوذپذیری بیشتر آب به سفرههای زیرزمینی مؤثرند. در استانی که تابستانهای سوزانش عرصه را بر هر نوع حیاتی تنگ میکند، وجود پهنههای سبز باغی، خنکای مطبوعی به فضا میبخشند و از شدت گرد و غبار میکاهند.با این حال، حفظ این میراث سبز در گرو مدیریت بهینه منابع آب است؛ چرا که خشکسالیهای پیدرپی و کاهش سطح آبهای زیرزمینی، بزرگترین تهدید برای بقای این باغات به شمار میرود. باغات نارنگی بخشی از میراث فرهنگی و هویت کشاورزی هرمزگان محسوب میشوند. پیوند کشاورزان هرمزگانی با درختان نارنگی، پیوندی عمیق و مبتنی بر شناخت دقیق آنها از اقلیم منطقه است. این درختان که سالهاست ریشه در خاک داغ جنوب دواندهاند، روایتگر سالها تلاش و دانش بومی برای سازگاری با شرایط سخت هستند. اهمیت توجه به این باغات، فراتر از تولید یک محصول کشاورزی است؛ بلکه پاسداشت تجربهای زیسته است که آموخته چگونه میتوان با کمترین بهره از منابع، بیشترین برکت را از زمینهای تفتیده ساحلی بیرون کشید.
حفظ و توسعه این باغات با بهرهگیری از فناوریهای نوین آبیاری و روشهای علمی باغبانی، نه تنها ضامن امنیت اقتصادی و غذایی منطقه است، بلکه تضمینکننده تداوم زندگی و سرسبزی در یکی از حساسترین نقاط جغرافیایی کشور است. برنامه جامع جهاد کشاورزی برای نوسازی باغات نارنگی سیاهو؛ ساماندهی نهالستانها و مدیریت منابع آب سازمان جهاد کشاورزی استان هرمزگان با هدف حفظ و توسعه یکی از ارزشمندترین سرمایههای ژرمپلاسمی منطقه، برنامهای جامع را برای احیا و نوسازی باغات نارنگی سیاهو در دستور کار قرار داد. این طرح که با تمرکز بر رفع چالشهای زیستمحیطی و اقتصادی تدوین شده، شامل محورهای عملیاتی از جمله احیای منابع آبی، مبارزه با آفات و ساماندهی مراکز تولید نهال است.
مسعود گرگیج، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان، در نشست تخصصی با حضور مدیران بخشهای آب و خاک، باغبانی و حفظ نباتات و همچنین نمایندگان بهرهبرداران منطقه سیاهو، بر اهمیت استراتژیک این محصول با ثبت ملی تأکید کرد. وی اظهار داشت: برای حل چالشهای پیشروی باغداران، درخواستهای مربوط به احیای قنوات و چشمهها در دهستان سیاهو بر اساس اولویتبندی تعداد بهرهبرداران و سطح زیر کشت، جهت اجرای اقدامات اجرایی بررسی خواهد شد. در راستای تضمین اصالت و سلامت ارقام مصرفی، معاون بهبود تولیدات گیاهی اعلام کرد که نظارت بر نهالستانهای مجاز تشدید شده و برخورد قانونی با مراکز غیرمجاز تولید نهال به صورت جدی دنبال میشود. وی افزود: فرآیند معرفی متقاضیان رسمی برای توزیع نهالهای مجوزدار آغاز شده است تا از ورود ارقام غیراستاندارد به باغات جلوگیری شود.
از دیگر تصمیمات کلیدی این نشست، تخصیص اعتبارات ویژه برای مبارزه همزمان شیمیایی و بیولوژیک با آفات و بیماریهای نوظهور با همکاری مدیریت حفظ نباتات بود. برنامهریزی راهبردی برای احیای باغات؛ اولویت با ساماندهی نهالستانها و نوسازی زیرساختهاست همچنین تدوین یک برنامه بلندمدت برای نوسازی باغات فرسوده از طریق جایگزینی ارقام پربازده، به عنوان راهکاری برای ارتقای بهرهوری اقتصادی منطقه مطرح شد.در این نشست، «عامری سیاهوئی»، نماینده تشکلهای باغداری، ضمن اشاره به اقدامات پیشین سازمان از جمله ترویج سیستمهای آبیاری تحت فشار و توزیع نهالهای یارانهدار، بر لزوم تداوم حمایتهای عملیاتی و حل ریشهای مسائل کشاورزان تأکید کرد: شکوه و پایداری باغات سیاهو به عنوان هویت سبز هرمزگان حفظ گردد.
سیاهو؛ از ضرورت حفظ هویت تا گذار به مدیریت نوین کشاورزی
بنابراین باغات نارنگی سیاهو در هرمزگان، فراتر از یک پهنه کشاورزی، نمادی از پیوند عمیق میان فرهنگ، اقتصاد و اکولوژی این منطقه محسوب میشوند. این باغات با ایفای نقش کلیدی در مهار بیابانزایی و حفظ توازن زیستمحیطی، سدی در برابر خشکسالی و فرسایش خاک هستند. ویژگی متمایز «زودرسی» محصولات سیاهو، هرمزگان را به یکی از تأمینکنندگان استراتژیک میوه در بازارهای داخلی تبدیل کرده است؛ ویژگیای که اگر با مدیریت صحیح منابع آبی و حمایتهای نهادی همراه شود، میتواند موتور محرک معیشت روستایی و ثبات اقتصادی استان باشد. با این حال، واقعیتهای موجود نشان میدهد که این میراث سبز در برابر چالشهای ترکیبی همچون فرسودگی باغات، کمبود منابع آبی و ظهور آفات نوظهور، نیازمند یک بازنگری بنیادین در ساختار مدیریتی است.
در پاسخ به این چالشها، راهبرد جدید سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان بر پایه «احیای ساختاری» استوار شده است. نشستهای تخصصی اخیر با حضور مدیران اجرایی و نمایندگان بهرهبرداران، نشاندهنده این واقعیت است که احیای سیاهو دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ سرمایههای ژرمپلاسمی استان است. محور اصلی این راهبرد، ایجاد تعادل میان بازگشت به ریشهها و بهرهگیری از دانش مدرن است؛ از بازسازی قنوات و چشمهها برای تأمین پایدار آب گرفته تا ترویج سیستمهای آبیاری تحت فشار جهت بهینهسازی مصرف منابع آبی محدود.علاوه بر مدیریت آب، تمرکز بر «سلامت و اصالت» از دیگر ارکان این برنامه جامع است. ساماندهی نهالستانها و برخورد قاطع با مراکز غیرمجاز، گامی حیاتی برای تضمین ورود ارقام اصیل و پربازده به باغات است تا از تخریب ژنتیکی این محصول جلوگیری شود.
همزمان، مقابله با آفات از طریق ترکیب روشهای شیمیایی و بیولوژیک، نشاندهنده رویکرد علمی سازمان در حفظ سلامت محصولات و پایداری زیستبوم است. در نهایت، هدف غایی این زنجیره عملیاتی، نوسازی باغات از طریق جایگزینی ارقام فرسوده با نهالهای باکیفیت است تا شکوه و پایداری سیاهو تضمین شود. اگر بتوان میان دانش فنی مدرن، حمایتهای یارانهای دولت و تجربه باغداران پیوندی مستحکم برقرار کرد، باغات سیاهو نه تنها به عنوان یک ثروت اقتصادی، بلکه به عنوان یک زیستبوم پایدار و هویت سبز هرمزگان برای نسلهای آینده باقی خواهند ماند.
ثبت دیدگاه