دریانیوز// دکتر کتایون قاسمی، فوقتخصص خون و سرطان بزرگسالان: بسیاری از سرطانها در صورت تشخیص بهموقع قابل درمان هستند؛ هرمزگان امروز از ظرفیتهای تخصصی و درمانی قابلتوجهی برخوردار است. شنیدن نام سرطان برای بسیاری از خانوادهها با ترس، نگرانی و تصور پایان زندگی همراه است؛ بیماریای که گاهی نهتنها سلامت جسمی بیمار، بلکه آرامش روانی، وضعیت اقتصادی و زندگی تمام اعضای خانواده را تحت تأثیر قرار میدهد. با این حال، پیشرفتهای علم پزشکی در سالهای اخیر، مسیر تشخیص و درمان بسیاری از سرطانها را تغییر داده است. امروزه تشخیص زودهنگام، غربالگری هدفمند، اصلاح سبک زندگی و دسترسی به درمانهای تخصصی، نقش تعیینکنندهای در افزایش شانس درمان و کنترل این بیماری دارند.در استان هرمزگان نیز سرطان به یکی از موضوعات مهم حوزه سلامت تبدیل شده است. استانی با شرایط اقلیمی خاص، فعالیت گسترده صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و پالایشگاهی و جمعیتی که برای دسترسی به خدمات تخصصی درمانی با چالشهای متفاوتی روبهرو هستند. در چنین شرایطی، شناخت عوامل خطر، توجه به علائم هشداردهنده، توسعه برنامههای پیشگیری و تقویت امکانات تشخیصی و درمانی اهمیت دوچندانی دارد.از سوی دیگر، هزینههای سنگین درمان، دشواری تأمین برخی داروهای تخصصی و نگرانی خانوادهها درباره آینده بیماران، ضرورت اطلاعرسانی دقیق و افزایش آگاهی عمومی را بیشتر کرده است. آگاهیای که میتواند به جای ترس و ناامیدی، مسیر مراجعه بهموقع و پیگیری درمان را هموار کند.در همین راستا، روزنامه دریا در گفتوگویی تفصیلی با دکتر کتایون قاسمی، فوقتخصص خون و سرطان بزرگسالان و معاون آموزشی مجتمع آموزشی، درمانی و پژوهشی پیامبر اعظم(ص) بندرعباس، ابعاد مختلف بیماری سرطان، عوامل خطر، نشانههای هشداردهنده، اهمیت غربالگری، راههای پیشگیری، روشهای نوین درمان و همچنین وضعیت امکانات و چالشهای بیماران سرطانی در استان هرمزگان را بررسی کرده است.دکتر قاسمی در این گفتوگو تأکید میکند که سرطان الزاماً به معنای پایان زندگی نیست و بسیاری از سرطانها در صورت تشخیص در مراحل اولیه، قابلیت درمان کامل دارند. وی همچنین معتقد است بخش قابلتوجهی از خدمات تشخیصی و درمانی مورد نیاز بیماران در داخل استان فراهم شده و بسیاری از بیماران برای طی کردن مراحل درمان ضرورتی به خروج از هرمزگان ندارند.مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید:
سرطان چگونه در بدن شکل میگیرد؟
دریا: سرطان یکی از بیماریهایی است که نگرانیهای زیادی در جامعه ایجاد کرده است. ابتدا بفرمایید سرطان دقیقاً چیست و چه عواملی باعث ایجاد آن در بدن میشود؟
سرطان در واقع به رشد غیرقابلکنترل و بیش از حد سلولهای بدن گفته میشود؛ سلولهایی که در اثر تغییرات و اختلالات ایجادشده، ماهیت طبیعی خود را از دست میدهند و به شکل غیرطبیعی تکثیر میشوند.سرطان میتواند در قسمتهای مختلف بدن اتفاق بیفتد و اندامهای گوناگونی را درگیر کند. برای مثال، اگر این تغییرات در معده ایجاد شود، سلولهای سرطانی در آن ناحیه شکل میگیرند و سرطان معده به وجود میآید. همین اتفاق ممکن است در روده، ریه، مثانه و سایر اندامها رخ دهد.البته تمام سرطانها ماهیت یکسانی ندارند. از نظر پاتولوژی و نوع سلولی، تفاوتهای زیادی میان آنها وجود دارد. گاهی یک نوع خاص از سلولها دچار تغییر میشود و تکثیر غیرطبیعی پیدا میکند و در نهایت یک بدخیمی را به وجود میآورد.برخی سرطانها نیز مغز استخوان و سلولهای خونی را درگیر میکنند که از جمله آنها میتوان به انواع سرطانهای خون، اعم از حاد و مزمن، اشاره کرد.بنابراین سرطان یک بیماری واحد با شکل و رفتار مشخص نیست، بلکه مجموعهای از بیماریهاست که هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند و به همین دلیل تشخیص و درمان آنها نیز متفاوت است.
سبک زندگی؛ عاملی که نباید نادیده گرفته شود
دریا: مهمترین عوامل خطر ابتلا به سرطان کداماند؟ چه سهمی از ابتلا به سرطان به سبک زندگی، تغذیه، مصرف دخانیات، آلودگیهای محیطی و عوامل ژنتیکی مربوط میشود؟
عوامل ایجادکننده سرطان را میتوان به چند گروه تقسیم کرد. یک گروه از عوامل، عوامل ژنتیکی هستند. برخی اختلالات و جهشهای ژنتیکی ممکن است بهصورت ارثی از والدین به فرزندان منتقل شوند و در بعضی موارد نیز این تغییرات در طول زندگی خود فرد ایجاد میشوند.گروه دیگری از عوامل خطر، مواردی هستند که به سن و جنسیت ارتباط دارند. با افزایش سن، احتمال بروز برخی سرطانها بیشتر میشود. همچنین بعضی سرطانها در زنان و برخی دیگر در مردان شیوع بیشتری دارند.برای مثال، سرطان پستان و برخی سرطانهای دستگاه تناسلی زنان در خانمها مشاهده میشود و سرطان پروستات و بیضه نیز از سرطانهای مرتبط با جنس مرد هستند.اما بخش مهم دیگری از عوامل خطر به سبک زندگی افراد مربوط میشود. بیتحرکی، چاقی، مصرف سیگار، قلیان و الکل از جمله مواردی هستند که میتوانند خطر ابتلا به برخی سرطانها را افزایش دهند. این عوامل همچنین ممکن است باعث شوند سرطان در سنین پایینتری بروز پیدا کند.البته در بسیاری از سرطانها، چند عامل خطر بهصورت همزمان نقش دارند و نمیتوان همیشه یک عامل مشخص را بهعنوان علت قطعی بیماری معرفی کرد.نکته مهم این است که افراد باید نسبت به سبک زندگی خود حساس باشند. بسیاری از رفتارهایی که در زندگی روزمره عادی تلقی میشوند، در بلندمدت میتوانند سلامت انسان را تحت تأثیر قرار دهند.
چرا سرطان به سنین پایینتر رسیده است؟
دریا: آیا سرطان در سالهای اخیر در سنین پایینتر نیز شیوع بیشتری پیدا کرده است؟ چه عواملی در ابتلای افراد جوان به سرطان نقش دارند؟
به نظر میرسد در سالهای اخیر بروز و شناسایی سرطان در سنین پایینتر بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. بخشی از این موضوع میتواند به دلیل پیشرفت روشهای تشخیصی و انجام بررسیهای دقیقتر باشد. امروزه با امکانات تشخیصی بهتر، برخی بیماریهایی که در گذشته ممکن بود دیرتر شناسایی شوند، در مراحل ابتداییتر و سنین پایینتر تشخیص داده میشوند.در کنار این موضوع، عوامل محیطی و سبک زندگی نیز اهمیت دارند. مصرف سیگار، چاقی، کمتحرکی و برخی رفتارهای ناسالم میتوانند در افزایش خطر ابتلا به سرطان نقش داشته باشند.البته هنوز درباره علت افزایش برخی سرطانها در گروههای سنی جوانتر، پرسشهای علمی بیپاسخی وجود دارد و نمیتوان تمام این تغییرات را به یک عامل مشخص نسبت داد.این مسئله در کشور ما نیز قابل توجه است و به نظر میرسد روند شناسایی و بروز برخی سرطانها در افراد جوان اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بنابراین نباید تصور کنیم سرطان صرفاً بیماری دوران سالمندی است و افراد جوان از این بیماری در امان هستند.
الگوی سرطان در هرمزگان چگونه است؟
دریا: شایعترین سرطانها در میان مردان و زنان کداماند؟ در استان هرمزگان چه سرطانهایی بیشتر مشاهده میشود و آیا الگوی ابتلا در این استان با میانگین کشوری تفاوت دارد؟
برخی سرطانها در مردان و زنان شیوع متفاوتی دارند. برای مثال، سرطان پروستات و سرطان بیضه مختص مردان هستند و سرطان پستان، تخمدان و رحم نیز از سرطانهای مرتبط با زنان به شمار میروند.سرطان ریه نیز از سرطانهای شایع در هر دو جنس است و در مردان شیوع قابلتوجهی دارد. در زنان نیز پس از سرطان پستان، سرطان ریه از اهمیت برخوردار است.البته الگوی ابتلا به سرطان در مناطق مختلف کشور میتواند تحت تأثیر شرایط محیطی، جغرافیایی، سبک زندگی و عوامل خطر متفاوت باشد.برای مثال، سرطان مری و قسمت فوقانی دستگاه گوارش در برخی مناطق شمالی کشور شیوع بیشتری دارد. در مناطق جنوبی نیز ممکن است با برخی بدخیمیهای خونی، از جمله انواع لوسمیهای حاد، بیشتر مواجه باشیم؛ هرچند این موضوع به معنای اختصاصی بودن این سرطانها برای جنوب کشور نیست.در استان هرمزگان نیز سرطان ریه از جمله سرطانهای قابل توجه و شایع است و در مجموع، الگوی بیماری در استان در بسیاری از موارد با الگوی سایر مناطق کشور همپوشانی دارد.البته برای اینکه بتوانیم درباره تفاوت دقیق الگوی سرطان در هرمزگان با میانگین کشوری اظهارنظر کنیم، باید به آمارهای ثبت سرطان، مطالعات اپیدمیولوژیک و دادههای معتبر استانی استناد کنیم.
صنایع بزرگ و نگرانی از آلایندههای محیطی
دریا: با توجه به شرایط اقلیمی و صنعتی هرمزگان و فعالیت صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و پالایشگاهی، آیا شواهد علمی از ارتباط مواجهه با آلایندههای محیطی و شغلی با افزایش خطر ابتلا به برخی سرطانها در استان وجود دارد؟
مطالعات متعددی در سطح دنیا انجام شده که نشان میدهد مواجهه با برخی آلایندههای محیطی و مواد شیمیایی میتواند در بروز بعضی سرطانها نقش داشته باشد. بنابراین این موضوع از نظر علمی قابل توجه است و استان هرمزگان نیز از این قاعده مستثنا نیست.با توجه به فعالیت صنایع مختلف در استان، بررسی میزان مواجهه افراد با آلایندههای محیطی و شغلی اهمیت زیادی دارد.البته باید میان وجود شواهد علمی درباره ارتباط برخی آلایندهها با سرطان و اثبات ارتباط مستقیم یک آلاینده مشخص با افزایش سرطان در یک منطقه تفاوت قائل شویم.در حال حاضر برای اینکه بتوانیم با قطعیت درباره میزان تأثیر آلایندههای صنعتی بر بروز سرطان در هرمزگان اظهارنظر کنیم، به مطالعات دقیق، جامع و بلندمدت استانی نیاز داریم. چنین مطالعاتی باید میزان مواجهه شغلی و محیطی، نوع آلایندهها، الگوی ابتلا و سایر عوامل خطر را بررسی کنند.به اعتقاد من، انجام این مطالعات برای استانی مانند هرمزگان که فعالیتهای صنعتی گستردهای دارد، ضروری است.
علائمی که نباید نادیده گرفته شوند
دریا: بسیاری از سرطانها در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارند. مردم باید به چه نشانهها و تغییراتی در بدن حساس باشند و در چه شرایطی مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازند؟
یکی از نکات مهم درباره سرطان این است که بسیاری از علائم آن با بیماریهای غیرسرطانی نیز مشترک هستند. بنابراین مشاهده یک علامت بهتنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست، اما نباید نسبت به تغییرات غیرطبیعی و مداوم بدن بیتوجه بود.برای مثال، سرطانهای دستگاه گوارش ممکن است با تغییر در عادتهای اجابت مزاج، یبوست طولانیمدت، درد شکمی یا دفع خون همراه باشند.برخی سرطانهای دستگاه گوارش فوقانی نیز ممکن است با دردهای شکمی و خونریزی گوارشی خود را نشان دهند.در سرطان ریه، سرفههای مداوم، خلط، خلط خونی و کاهش وزن میتوانند از علائم هشداردهنده باشند.همچنین کاهش وزن بدون دلیل مشخص، تبهای طولانیمدت و تعریق شبانه از علائمی هستند که باید مورد توجه قرار بگیرند.البته همانطور که گفتم، این علائم اختصاصی سرطان نیستند. ممکن است فردی به دلیل یک عفونت یا بیماری معمولی دچار سرفه یا حتی برخی علائم مشابه شود.آنچه اهمیت دارد، توجه به تداوم، تکرار و غیرطبیعی بودن علائم است. اگر فرد با تغییراتی مواجه شد که برای او معمول نیستند و این وضعیت ادامه پیدا کرد، بهتر است برای بررسی به پزشک مراجعه کند.تشخیص زودهنگام میتواند مسیر درمان را بهطور قابلتوجهی تغییر دهد و شانس موفقیت درمان را افزایش دهد.
غربالگری؛ فرصتی برای شناسایی سرطان پیش از پیشرفت بیماری
دریا: نقش غربالگری در تشخیص زودهنگام سرطان چقدر مهم است؟ چه افرادی و در چه سنینی باید برای غربالگری سرطانهایی مانند پستان، روده بزرگ و دهانه رحم اقدام کنند؟
غربالگری یکی از مهمترین روشهایی است که برای تشخیص زودهنگام برخی سرطانها در اختیار داریم. هدف از غربالگری این است که بیماری پیش از آنکه پیشرفت کند و علائم جدی ایجاد شود، شناسایی شود.برای سرطانهای مختلف، روشهای غربالگری متفاوتی وجود دارد.برای مثال، در سرطان پستان از ماموگرافی استفاده میشود که بر اساس توصیههای مورد اشاره، غربالگری از ۴۰ سالگی انجام میشود.در سرطان روده بزرگ نیز کولونوسکوپی یکی از روشهای مهم غربالگری است. برای افراد با خطر متوسط در جمعیت عمومی، شروع غربالگری از ۴۵ سالگی توصیه میشود.در مورد سرطان دهانه رحم نیز غربالگری در زنان ۲۵ تا ۶۵ سال اهمیت دارد و از روشهایی مانند پاپاسمیر برای بررسی وضعیت سلولهای دهانه رحم استفاده میشود.در مردان نیز بررسی سرطان پروستات با آزمایش PSA مطرح است که معمولاً از حدود ۵۵ سالگی به بعد مورد توجه قرار میگیرد.البته باید توجه داشت که سن شروع و فاصله انجام آزمایشها ممکن است بر اساس دستورالعملهای بهروز، سابقه خانوادگی و شرایط فرد متفاوت باشد. برای مثال، افرادی که سابقه خانوادگی سرطان دارند، ممکن است نیازمند شروع غربالگری در سنین پایینتر باشند.بنابراین توصیه میکنم افراد برای تعیین زمان و نوع غربالگری متناسب با شرایط خود با پزشک مشورت کنند.
پیشگیری از سرطان تا چه اندازه امکانپذیر است؟
دریا: آیا میتوان از ابتلا به سرطان پیشگیری کرد؟ اصلاح چه عادتهایی در تغذیه، فعالیت بدنی، کنترل وزن، مصرف دخانیات و محافظت در برابر نور خورشید میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد؟
پیشگیری از تمام سرطانها امکانپذیر نیست، اما میتوان با اصلاح سبک زندگی خطر ابتلا به برخی سرطانها را کاهش داد.فعالیت بدنی منظم و متناسب با شرایط جسمی، کنترل وزن و جلوگیری از چاقی از جمله اقداماتی هستند که میتوانند نقش پیشگیرانه داشته باشند.ترک سیگار و قلیان و پرهیز از مصرف الکل نیز اهمیت زیادی دارد. این موارد از عوامل خطر شناختهشده برای برخی سرطانها هستند.موضوع دیگر، واکسیناسیون است. واکسن HPV میتواند در پیشگیری از عفونتهای مرتبط با ویروس پاپیلومای انسانی و کاهش خطر سرطان دهانه رحم نقش داشته باشد. واکسیناسیون هپاتیت B نیز در پیشگیری از عفونت مزمن هپاتیت B و کاهش خطر سرطان کبد مؤثر است.در حوزه تغذیه نیز توصیه میشود افراد رژیم غذایی متعادل و سالمی داشته باشند و مصرف گوشتهای فرآوریشده و مواد غذایی ناسالم را کاهش دهند.محافظت از پوست در برابر تابش شدید نور خورشید نیز اهمیت دارد؛ بهویژه در مناطق گرم و آفتابی مانند هرمزگان که افراد در معرض نور شدید خورشید قرار دارند.در مجموع، هیچکدام از این اقدامات تضمین نمیکنند که فرد هرگز به سرطان مبتلا نشود، اما میتوانند احتمال ابتلا به برخی سرطانها را کاهش دهند و به حفظ سلامت عمومی کمک کنند.
سرطان پایان زندگی نیست
دریا: بسیاری از مردم با شنیدن نام سرطان تصور میکنند این بیماری به معنای پایان زندگی است. امروزه با پیشرفت علم پزشکی، شانس درمان و کنترل سرطان چقدر افزایش یافته و چه سرطانهایی در صورت تشخیص زودهنگام قابل درمان هستند؟
این تصور که ابتلا به سرطان به معنای پایان زندگی است، تصور درستی نیست. بسیاری از سرطانها اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، قابلیت درمان کامل دارند.برای مثال، سرطان پستان یکی از سرطانهای شایع در زنان است که اگر از طریق غربالگریهایی مانند ماموگرافی در مراحل ابتدایی شناسایی شود، با استفاده از جراحی و سایر درمانهای مورد نیاز میتوان به نتایج بسیار خوبی دست یافت.سرطان روده نیز از جمله بیماریهایی است که تشخیص زودهنگام آن میتواند تأثیر زیادی بر نتیجه درمان داشته باشد.در واقع، بسیاری از سرطانها در مراحل اولیه قابل درمان هستند و بیماران پس از تکمیل روند درمان میتوانند به زندگی عادی خود بازگردند.البته میزان موفقیت درمان به نوع سرطان، مرحله بیماری، شرایط عمومی بیمار و پاسخ او به درمان بستگی دارد.نکتهای که باید در جامعه فرهنگسازی شود این است که شنیدن نام سرطان نباید باعث ناامیدی بیمار و خانواده او شود. ترس از بیماری گاهی باعث میشود افراد مراجعه به پزشک را به تأخیر بیندازند و همین تأخیر میتواند فرصت تشخیص در مراحل اولیه را از بین ببرد.
از جراحی تا ایمنیدرمانی؛ روشهای مختلف مقابله با سرطان
دریا: روشهای درمان سرطان از جمله شیمیدرمانی، پرتودرمانی، جراحی، درمانهای هدفمند و ایمنیدرمانی چه تفاوتهایی با یکدیگر دارند؟ انتخاب روش درمان بر چه اساسی انجام میشود؟
درمان سرطان یک روش واحد ندارد و بسته به نوع سرطان، مرحله بیماری و شرایط جسمی بیمار ممکن است از یک یا چند روش درمانی استفاده شود.در برخی سرطانها، جراحی روش اصلی درمان است. در این روش، توده سرطانی و در صورت نیاز بافتهای درگیر برداشته میشوند.پرتودرمانی نیز یکی دیگر از روشهای درمانی است که با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهد و به از بین بردن آنها کمک میکند. این روش ممکن است پیش از جراحی، پس از جراحی یا بهعنوان درمان اصلی در برخی سرطانها استفاده شود.شیمیدرمانی نیز با استفاده از داروهایی انجام میشود که سلولهای سرطانی را از بین میبرند یا مانع تکثیر آنها میشوند. از آنجا که این داروها میتوانند در سراسر بدن اثر داشته باشند، در بسیاری از سرطانها مورد استفاده قرار میگیرند.در کنار این روشها، درمانهای هدفمند نیز وجود دارند. در این نوع درمان، ویژگیها و اهداف مولکولی مشخصی در سلول سرطانی شناسایی میشوند و داروها با هدف قرار دادن همان ویژگیها عمل میکنند.ایمنیدرمانی نیز یکی از روشهای جدیدتر و مهم درمان سرطان است که با تأثیر بر سیستم ایمنی بدن، به آن کمک میکند سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی کرده و با آنها مقابله کند.در بسیاری از موارد، برای درمان یک بیمار از ترکیب چند روش استفاده میشود. انتخاب روش مناسب نیز بر اساس بررسیهای تخصصی، نتایج پاتولوژی، تصویربرداری، مرحله بیماری و ویژگیهای خود بیمار انجام میشود.بنابراین نمیتوان یک روش درمانی را برای همه بیماران مبتلا به سرطان توصیه کرد و تصمیمگیری باید بهصورت اختصاصی برای هر بیمار انجام شود.
هرمزگان چه امکاناتی برای درمان بیماران سرطانی دارد؟
دریا: بیماران مبتلا به سرطان در هرمزگان برای تشخیص و درمان با چه امکاناتی روبهرو هستند؟ آیا مراکز درمانی استان از نظر پزشک متخصص، تجهیزات تشخیصی، داروهای تخصصی و امکانات درمانی پاسخگوی نیاز بیماران هستند؟
در حال حاضر استان هرمزگان از امکانات تشخیصی و تصویربرداری مهمی برخوردار است که در روند تشخیص و پیگیری بیماران سرطانی نقش دارند.از جمله این امکانات میتوان به دستگاه پتاسکن، سیتیاسکن، ماموگرافی و امآرآی اشاره کرد. این تجهیزات به پزشکان کمک میکنند تا بیماری را دقیقتر بررسی کنند و وضعیت گسترش آن را مورد ارزیابی قرار دهند.در بخش تشخیص نیز همکاران پاتولوژیست توانمندی در استان فعالیت دارند که بررسی نمونههای بافتی و تشخیص نوع بیماری را انجام میدهند.از نظر نیروی انسانی نیز استان دارای همکاران فوقتخصص خون و سرطان بزرگسالان، متخصصان رادیوتراپی وانکولوژی و جراحان فعال در حوزه سرطان است که خدمات تخصصی به بیماران ارائه میکنند.همچنین تجهیزات مرتبط با پرتودرمانی نیز به مجموعه امکانات درمانی استان اضافه شدهاند و این موضوع میتواند در افزایش ظرفیت ارائه خدمات به بیماران مؤثر باشد.در مجموع، امکانات و نیروی انسانی متخصصی در استان وجود دارد که بخش قابلتوجهی از نیازهای تشخیصی و درمانی بیماران را پوشش میدهد. البته توسعه و بهروزرسانی تجهیزات، تأمین نیروی انسانی و تقویت زیرساختها همچنان باید در دستور کار قرار داشته باشد.
کمبود دارو؛ یکی از دغدغههای جدی بیماران
دریا: یکی از مشکلات بیماران سرطانی، هزینههای سنگین درمان و تهیه داروهای تخصصی است. وضعیت دسترسی بیماران هرمزگانی به داروهای مورد نیاز چگونه است و چه مشکلاتی در این زمینه وجود دارد؟
یکی از چالشهای مهم بیماران مبتلا به سرطان در استان، موضوع تأمین داروهای مورد نیاز است.البته بخش قابلتوجهی از مشکلات موجود به کمبودهای دارویی در سطح کشور مربوط میشود و تنها مختص هرمزگان نیست.این مسئله بهویژه درباره داروهای تخصصی، درمانهای هدفمند و ایمنیدرمانی بیشتر مطرح است. حتی در برخی موارد ممکن است تأمین بعضی داروهای شیمیدرمانی نیز با دشواریهایی همراه شود.باید توجه داشت که درمان سرطان معمولاً یک روند زمانبر است و بیمار ممکن است در طول دوره درمان به داروهای مشخصی نیاز داشته باشد. بنابراین دسترسی مستمر و منظم به دارو اهمیت بسیار زیادی دارد.در این زمینه لازم است در سطح کلان، برای تأمین پایدار داروهای تخصصی برنامهریزی دقیقتری انجام شود تا بیماران در میانه روند درمان با مشکل مواجه نشوند.البته همکاران معاونت غذا و دارو نیز تلاش میکنند داروهای مورد نیاز را تأمین کنند و در شرایط موجود، اقدامات لازم را برای دسترسی بیماران به داروها انجام میدهند.
آیا بیماران هرمزگانی هنوز مجبور به درمان در استانهای دیگر هستند؟
دریا: بسیاری از بیماران برای دریافت خدمات تخصصی مجبور به سفر به استانهای دیگر میشوند. مهمترین کمبودهای درمان سرطان در هرمزگان چیست و برای کاهش این مراجعات چه اقداماتی باید انجام شود؟
باید به این نکته توجه کنیم که بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان برای دریافت خدمات درمانی نیازی به خروج از استان ندارند.در گذشته، به دلیل برخی کمبودهایی که در امکانات و خدمات تخصصی وجود داشت، ذهنیت خاصی در میان بیماران شکل گرفته بود. بعضی از افراد تصور میکنند که اگر برای درمان به استانهای دیگر مراجعه کنند، حتماً خدمات بهتری دریافت خواهند کرد.اما امروز شرایط نسبت به سالهای گذشته تغییر کرده است. در هرمزگان نیروهای متخصص و فوقتخصص حضور دارند و امکانات تشخیصی و درمانی قابلتوجهی نیز فراهم شده است.بیماران میتوانند بخش عمده مراحل تشخیص، درمان و پیگیری بیماری خود را در داخل استان انجام دهند.بنابراین لازم است نگاه و ذهنیت بیماران نسبت به ظرفیتهای درمانی استان اصلاح شود و مردم به پزشکان متخصص خود اعتماد داشته باشند.البته این به معنای آن نیست که هیچ بیماری به خدمات خارج از استان نیاز ندارد؛ در برخی موارد خاص ممکن است ارجاع به مراکز تخصصی دیگر ضروری باشد. اما این موضوع باید بر اساس نظر پزشک معالج و نیاز واقعی بیمار انجام شود، نه صرفاً بر مبنای تصور عمومی درباره کیفیت خدمات.
سابقه خانوادگی سرطان؛ چه زمانی باید نگران شد؟
دریا: چه توصیهای به خانوادهها، بهویژه افرادی که سابقه سرطان در بستگان خود دارند، دارید؟ همچنین جامعه و مسئولان برای افزایش آگاهی عمومی، تشخیص زودهنگام و حمایت از بیماران سرطانی چه وظایفی بر عهده دارند؟
افرادی که سابقه سرطان در خانواده و بستگان نزدیک خود دارند، باید این موضوع را جدی بگیرند؛ زیرا برخی سرطانها میتوانند زمینه خانوادگی و ژنتیکی داشته باشند.البته داشتن سابقه سرطان در خانواده به این معنا نیست که تمام اعضای آن خانواده حتماً به بیماری مبتلا خواهند شد، اما ممکن است این افراد نسبت به سایرین در معرض خطر بیشتری قرار داشته باشند.به همین دلیل لازم است این افراد با پزشک مشورت کنند تا بر اساس نوع سرطان، تعداد افراد مبتلا در خانواده، نسبت خویشاوندی و سن ابتلای آنها، برنامه غربالگری مناسب برایشان تعیین شود.در برخی موارد لازم است غربالگری از سنین پایینتر آغاز شود و فرد با فاصله زمانی کوتاهتری تحت بررسی قرار بگیرد.از سوی دیگر، افزایش آگاهی عمومی درباره سرطان اهمیت زیادی دارد. مردم باید بدانند چه علائمی را جدی بگیرند، چه زمانی به پزشک مراجعه کنند و چه افرادی به غربالگری نیاز دارند.مسئولان حوزه سلامت نیز باید برای توسعه برنامههای پیشگیری، تسهیل دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی و حمایت از بیماران مبتلا به سرطان تلاش کنند.
درمان سرطان؛ یک پاسخ واحد برای همه بیماران وجود ندارد
دریا: در نهایت چه میزان از سرطانها قابل درمان هستند و این موضوع به چه عواملی بستگی دارد؟
برای این پرسش نمیتوان یک پاسخ واحد ارائه کرد؛ زیرا میزان درمانپذیری سرطانها به عوامل مختلفی بستگی دارد.نوع سرطان، مرحلهای که بیماری در آن تشخیص داده میشود، شرایط عمومی بیمار و میزان پاسخ بدن به درمان، همگی در نتیجه نهایی تأثیرگذار هستند.برخی سرطانها در مراحل اولیه بهطور کامل قابل درمان هستند و در برخی دیگر نیز میتوان بیماری را برای مدت طولانی کنترل کرد و کیفیت زندگی بیمار را حفظ کرد.بنابراین نمیتوان درباره تمام سرطانها یک حکم کلی صادر کرد. آنچه اهمیت دارد، تشخیص دقیق، انتخاب درمان مناسب و پیگیری منظم بیمار است.توصیه من به مردم این است که از نام سرطان نترسند و در صورت مشاهده علائم مشکوک یا داشتن سابقه خانوادگی، مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازند. تشخیص بهموقع میتواند فرصتهای درمانی بسیار خوبی در اختیار بیمار قرار دهد.
آگاهی، تشخیص زودهنگام و دسترسی به درمان؛ سه ضلع مقابله با سرطان
گفتوگو با دکتر کتایون قاسمی نشان میدهد که مقابله با سرطان تنها به توسعه تجهیزات بیمارستانی و افزایش تعداد پزشکان متخصص محدود نمیشود؛ بلکه این مسیر از آگاهی عمومی و اصلاح سبک زندگی آغاز میشود و با تشخیص بهموقع، دسترسی پایدار به دارو و تکمیل زنجیره درمان ادامه پیدا میکند.در استانی مانند هرمزگان که هم با چالشهای اقتصادی و درمانی بخشی از خانوارها روبهروست و هم فعالیت گسترده صنایع بزرگ در آن جریان دارد، توجه به پیشگیری و شناسایی عوامل خطر باید در اولویت برنامههای سلامت قرار گیرد. انجام مطالعات جامع درباره ارتباط مواجهههای شغلی و محیطی با سرطان، تقویت نظام ثبت و پایش بیماری، گسترش برنامههای غربالگری و تضمین دسترسی بیماران به داروهای تخصصی از جمله اقداماتی است که میتواند به بهبود وضعیت سلامت استان کمک کند.از سوی دیگر، بیماران سرطانی علاوه بر درمان جسمی، به حمایت روانی، اجتماعی و اقتصادی نیز نیاز دارند. هزینههای رفتوآمد، آزمایشها، داروها و درمانهای طولانیمدت میتواند فشار زیادی بر خانوادهها وارد کند؛ بهویژه خانوادههایی که از توان مالی محدودی برخوردارند.در این میان، ظرفیت صنایع بزرگ استان نیز میتواند در قالب مسئولیت اجتماعی برای حمایت از بیماران کمبرخوردار، تأمین تجهیزات درمانی و تقویت زیرساختهای تشخیصی و درمانی به کار گرفته شود.اما شاید مهمترین پیام این گفتوگو، ضرورت تغییر نگاه جامعه به سرطان باشد؛ بیماریای که اگرچه همچنان یکی از چالشهای جدی نظام سلامت است، اما دیگر نباید نام آن با ناامیدی و پایان زندگی گره بخورد. تشخیص زودهنگام، درمان علمی و پیگیری مستمر میتواند برای بسیاری از بیماران فرصتی دوباره برای زندگی فراهم کند.سرطان را باید جدی گرفت، اما نباید از آن ترسید؛ آگاهی و اقدام بهموقع، نخستین گام برای مقابله با آن است.














ثبت دیدگاه