دریانیوز// مدیر حوزه علمیه خواهران استان هرمزگان با تأکید بر نقش تعیین‌کننده اصحاب رسانه در جنگ روایت‌ها گفت: امروز خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای در خط مقدم جهاد تبیین قرار دارند و رسالت آنان تنها انتقال خبر نیست، بلکه حقیقت‌جویی، روشنگری، مقابله با تحریف، پاسخ به شبهات و تقویت امید و اعتماد اجتماعی است. راضیه‌سلطان عباسی‌ندوشن، مدیر حوزه علمیه خواهران استان هرمزگان، در گفتگو با خبرنگار دریا با اشاره به تغییر ماهیت بسیاری از تهدیدهای معاصر اظهار داشت: امروز میدان تقابل تنها به عرصه‌های نظامی و سخت محدود نمی‌شود، بلکه بخش مهمی از رویارویی‌ها در عرصه ذهن، ادراک، باور و محاسبات انسان‌ها شکل می‌گیرد؛ از همین رو رسانه‌ها در چنین شرایطی نقشی فراتر از اطلاع‌رسانی بر عهده دارند و می‌توانند با روایت صحیح واقعیت‌ها، مانع شکل‌گیری برداشت‌های نادرست و تحریف‌شده شوند.وی افزود: رسانه در عصر جنگ شناختی، فقط یک انتقال‌دهنده پیام نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین بازیگران شکل‌دهنده به فهم جامعه از واقعیت‌هاست. هر خبری که منتشر می‌شود، هر مسئله‌ای که برای افکار عمومی توضیح داده می‌شود و حتی هر موضوعی که به‌موقع و دقیق روایت نمی‌شود، می‌تواند در شکل‌گیری ادراک عمومی اثرگذار باشد.
جهاد تبیین؛ از اطلاع‌رسانی تا روشنگری
عباسی‌ندوشن با بیان اینکه جهاد تبیین را نباید با تبلیغات صرف یکسان دانست، تصریح کرد: جهاد تبیین یعنی تلاش مسئولانه برای روشن کردن حقیقت، پاسخ دادن به ابهام‌ها، مقابله با تحریف و قرار دادن واقعیت‌ها در اختیار افکار عمومی به زبانی روشن، مستند و قابل فهم.وی ادامه داد: در این میان، خبرنگار و فعال رسانه‌ای که با تحقیق، بررسی منابع، گفت‌وگو با کارشناسان و ارائه مستندات، واقعیتی را برای مردم روشن می‌کند، در حقیقت در حال ایفای بخشی از رسالت جهاد تبیین است.رهبر انقلاب نیز در سخنرانی ۱۹ بهمن ۱۴۰۰، جهاد تبیین را «فریضه‌ای قطعی و فوری» دانستند و بر ضرورت مقابله با تحریف واقعیت‌ها تأکید کردند. ایشان در همان بیانات، تحریف واقعیت‌ها و دروغ‌پردازی رسانه‌ای را از مسائل مهم مورد توجه دانستند.مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان خاطرنشان کرد: این نگاه، مسئولیت اهالی رسانه را سنگین‌تر می‌کند؛ چراکه رسانه‌ای که حقیقت را دقیق، به‌موقع و هنرمندانه روایت می‌کند، اجازه نمی‌دهد خلأ اطلاعاتی به محل جولان شایعه، شبهه و روایت‌های نادرست تبدیل شود.
قرآن؛ نخستین اصل رسانه‌ای، «راستی‌آزمایی خبر»
وی با اشاره به آموزه‌های قرآن کریم در زمینه خبررسانی و مواجهه با اطلاعات گفت: یکی از مهم‌ترین اصولی که قرآن کریم می‌تواند در اختیار اصحاب رسانه قرار دهد، اصل تبیّن و راستی‌آزمایی است.خداوند متعال در آیه ۶ سوره مبارکه حجرات می‌فرماید:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا…»
یعنی: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اگر فاسقی خبری برای شما آورد، تحقیق کنید، مبادا از روی ناآگاهی به گروهی آسیب برسانید و سپس از کرده خود پشیمان شوید.» این آیه، یک اصل مهم در اخلاق خبر و رسانه را بیان می‌کند: خبر پیش از انتشار باید بررسی و صحت آن احراز شود. حتی در قرائت دیگر آیه، واژه «فتثبتوا» آمده که بر تثبّت و اطمینان‌یافتن تأکید دارد.عباسی‌ندوشن گفت: بنابراین یکی از مهم‌ترین جلوه‌های جهاد تبیین، آن است که خبرنگار پیش از انتشار یک خبر، منبع آن را بررسی کند، از انتشار شایعه جلوگیری کند و اجازه ندهد احساسات، سرعت یا رقابت رسانه‌ای جای حقیقت را بگیرد.وی افزود: رسانه‌ای که خبر را بدون بررسی منتشر می‌کند، ممکن است ناخواسته به ایجاد ابهام کمک کند؛ اما رسانه‌ای که خبر را دقیق، مستند و مسئولانه منتشر می‌کند، خود به عاملی برای افزایش بصیرت جامعه تبدیل می‌شود.
«ولا تقف ما لیس لک به علم»؛ مسئولیت اخلاقی خبرنگار
مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان با اشاره به آیه ۳۶ سوره اسراء بیان کرد: قرآن کریم حتی فراتر از مسئله خبر، انسان را از دنبال کردن چیزی که نسبت به آن علم و آگاهی ندارد، نهی می‌کند.
خداوند می‌فرماید:
«وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَ ٰ ِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا»
یعنی: «از چیزی که به آن علم نداری پیروی مکن؛ زیرا گوش و چشم و دل، همه مورد پرسش قرار خواهند گرفت.» وی گفت: این آیه می‌تواند یکی از مبانی مهم اخلاق حرفه‌ای در رسانه باشد؛ یعنی خبرنگار باید بداند که انتشار هر ادعا، هر تصویر، هر تحلیل و هر نقل قول، مسئولیت به همراه دارد.وی ادامه داد: جهاد تبیین بدون حقیقت‌جویی ممکن نیست. تبیین زمانی ارزشمند است که بر پایه اطلاعات معتبر، استدلال، انصاف و صداقت انجام شود.
رسانه باید «روایت اول» را با حقیقت همراه کند
عباسی‌ندوشن با اشاره به اهمیت زمان در عرصه رسانه اظهار داشت: یکی از مسائل مهم در جنگ روایت‌ها، سرعت شکل‌گیری روایت‌هاست. اگر رسانه در زمان مناسب واقعیت را برای مردم توضیح ندهد، ممکن است روایت‌های ناقص یا نادرست، فضای ذهنی جامعه را شکل دهند.وی افزود: اما منظور از «روایت اول» صرفاً زودتر منتشر کردن خبر نیست؛ روایت اول باید روایت دقیق، مستند و مسئولانه باشد. سرعت اگر از حقیقت جدا شود، می‌تواند به ضد خود تبدیل شود.مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان تصریح کرد: رسانه انقلابی و متعهد باید هم سرعت داشته باشد و هم دقت؛ هم جذابیت داشته باشد و هم مستند باشد؛ هم به پرسش‌های جامعه پاسخ دهد و هم از افتادن در دام شایعه و هیجان جلوگیری کند.
«قول سدید»؛ الگوی قرآنی برای ادبیات رسانه‌ای
وی با اشاره به آیه ۷۰ سوره احزاب خاطرنشان کرد: خداوند می‌فرماید:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا»
یعنی: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، تقوای الهی پیشه کنید و سخن استوار و درست بگویید.» عباسی‌ندوشن گفت: «قول سدید» می‌تواند برای اصحاب رسانه یک معیار مهم باشد؛ یعنی سخن باید درست، استوار، هدفمند و اصلاح‌گر باشد. رسانه می‌تواند نقد کند، مطالبه‌گری کند و حتی درباره مشکلات جامعه با صراحت سخن بگوید، اما این نقد باید بر پایه واقعیت، انصاف و هدف اصلاح باشد.وی افزود: جهاد تبیین به معنای پنهان کردن ضعف‌ها نیست؛ بلکه به معنای قرار دادن واقعیت‌ها در جای خود و جلوگیری از تحریف، بزرگ‌نمایی، سیاه‌نمایی یا وارونه‌نمایی است.
رسانه؛ حلقه اتصال نخبگان و مردم
مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان با تأکید بر ضرورت حضور نخبگان در عرصه رسانه بیان کرد: بسیاری از شبهات و پرسش‌هایی که در جامعه مطرح می‌شوند، پاسخ علمی، دینی، فرهنگی، اجتماعی یا تاریخی دارند؛ اما اگر این پاسخ‌ها به زبان قابل فهم برای مردم ارائه نشوند، فضای موجود ممکن است با روایت‌های غیرمستند پر شود. وی گفت: رسانه می‌تواند حلقه اتصال میان حوزه، دانشگاه، کارشناسان، نخبگان و مردم باشد. خبرنگار می‌تواند یک مسئله پیچیده علمی یا دینی را از زبان متخصص دریافت کند و آن را با زبان ساده و قابل فهم در اختیار مخاطب قرار دهد.عباسی‌ندوشن افزود: حوزه‌های علمیه نیز باید بیش از گذشته در کنار رسانه‌ها قرار گیرند و کارشناسان حوزوی، اساتید و مبلغان توانمند، برای پاسخ به پرسش‌های روز جامعه و شبهات فضای مجازی حضور فعال داشته باشند.
جهاد تبیین یعنی شنیدن پرسش‌های مردم
وی تأکید کرد: جهاد تبیین زمانی اثرگذار خواهد بود که از نیاز واقعی مخاطب آغاز شود. رسانه نباید تنها سخن بگوید؛ باید بشنود، پرسش‌های مردم را شناسایی کند و سپس پاسخ ارائه دهد. اگر مردم درباره اقتصاد، فرهنگ، خانواده، جوانان، آینده کشور، مسائل اجتماعی یا موضوعات دینی پرسش دارند، جهاد تبیین باید به این پرسش‌ها پاسخ روشن، منطقی و مستند بدهد. وی افزود: تبیین موفق، مخاطب را نادیده نمی‌گیرد و با او از بالا سخن نمی‌گوید؛ بلکه تلاش می‌کند دغدغه او را بفهمد و با زبان خودش پاسخ دهد.
مقابله با عادی‌سازی ناهنجاری‌ها
عباسی‌ندوشن در ادامه با اشاره به نقش رسانه در حوزه فرهنگ و خانواده اظهار داشت: رسانه‌ها در کنار اطلاع‌رسانی، در شکل‌دهی به الگوهای فرهنگی جامعه نیز اثرگذارند. از این رو، نحوه پرداخت رسانه به خانواده، اخلاق، سبک زندگی، مسئولیت اجتماعی، ایثار، امید و هویت فرهنگی اهمیت زیادی دارد.مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان افزود: یکی از وظایف رسانه در عرصه جهاد تبیین، بازنمایی الگوهای درست و تقویت ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی است؛ البته این کار باید با زبان هنرمندانه، جذاب و متناسب با نیاز نسل جدید انجام شود.وی تصریح کرد: نمی‌توان با ادبیات کلیشه‌ای با نسل جدید سخن گفت. امروز تبیین باید خلاق، مستند، کوتاه، قابل فهم و متناسب با زیست رسانه‌ای جوانان باشد.
تبیین؛ دعوت به خیر و اصلاح اجتماعی
عباسی‌ندوشن با اشاره به آیه ۱۰۴ سوره آل‌عمران گفت: قرآن کریم جامعه را به وجود جریانی دعوت می‌کند که مردم را به خیر فراخواند، امر به معروف کند و از منکر بازدارد:
«وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ…»
وی گفت: رسانه می‌تواند در زمانه امروز یکی از بسترهای مهم تحقق این مسئولیت اجتماعی باشد؛ رسانه‌ای که مردم را به خیر، آگاهی، مسئولیت‌پذیری، اخلاق و امید دعوت می‌کند و در برابر آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی مطالبه‌گری منطقی دارد، عملاً در مسیر اصلاح جامعه گام برمی‌دارد.
امیدآفرینی؛ بخش مهمی از جهاد رسانه‌ای
مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان با تأکید بر اینکه جهاد تبیین نباید صرفاً به پاسخ به شبهات محدود شود، اظهار داشت: امیدآفرینی نیز بخشی از رسالت رسانه است.عباسی‌ندوشن افزود: امیدآفرینی به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست. رسانه می‌تواند مشکلات را مطرح کند، از مسئولان مطالبه‌گری کند و صدای مردم باشد، اما همزمان ظرفیت‌ها، فرصت‌ها، پیشرفت‌ها، موفقیت‌ها و راه‌های حل مشکلات را نیز برای جامعه تبیین کند.وی تصریح کرد: جامعه‌ای که فقط ضعف‌های خود را ببیند، دچار احساس ناتوانی می‌شود و جامعه‌ای که فقط نقاط قوت خود را ببیند، ممکن است از واقعیت فاصله بگیرد. رسانه مسئول باید تصویری واقعی، متوازن و مستند از جامعه ارائه کند.
جهاد تبیین بدون حرفه‌ای‌گری رسانه‌ای محقق نمی‌شود
مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان بیان کرد: اگر قرار است رسانه در خط مقدم جهاد تبیین باشد، باید ابزارهای حرفه‌ای این میدان را نیز در اختیار داشته باشد؛ سواد رسانه‌ای، شناخت مخاطب، راستی‌آزمایی، تحلیل داده، استفاده صحیح از تصویر و ویدئو، تیترنویسی حرفه‌ای، روایت‌سازی، شناخت شبکه‌های اجتماعی و آشنایی با شیوه‌های انتشار شایعه، بخشی از این توانمندی‌هاست.وی افزود: امروز جهاد تبیین تنها با سخنرانی انجام نمی‌شود؛ یک گزارش تحقیقی، یک گفت‌وگوی دقیق، یک اینفوگرافیک مستند، یک ویدئوی کوتاه، یک روایت میدانی و حتی یک تیتر درست می‌تواند بخشی از جهاد تبیین باشد.
خبرنگار؛ رزمنده میدان حقیقت
عباسی‌ندوشن در ادامه گفت: همان‌گونه که در میدان‌های سخت، رزمنده برای دفاع از امنیت و سرزمین مسئولیت می‌پذیرد، خبرنگار و فعال رسانه‌ای نیز در میدان شناخت و ادراک جامعه مسئولیت دارد؛ با این تفاوت که ابزار او قلم، دوربین، میکروفن، تحلیل، روایت و قدرت اقناع است. مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان تأکید کرد: خبرنگاری که برای رسیدن به حقیقت تحقیق می‌کند، خبرنگاری که شایعه را راستی‌آزمایی می‌کند، خبرنگاری که شبهه را بدون تحریف و با استدلال پاسخ می‌دهد و خبرنگاری که واقعیت‌های جامعه را منصفانه روایت می‌کند، در حال ایفای نقش در جهاد تبیین است.وی افزود: بنابراین نباید جهاد تبیین را صرفاً به یک دستگاه، نهاد یا گروه خاص محدود کرد؛ اما رسانه‌ها به دلیل گستره اثرگذاری، سرعت انتقال پیام و ارتباط مستقیم با افکار عمومی، جایگاهی ویژه در این میدان دارند.
حوزه و رسانه؛ دو بال تبیین آگاهانه
مدیر حوزه علمیه خواهران استان هرمزگان در پایان گفت: حوزه علمیه خواهران آمادگی دارد در زمینه تولید محتوای دینی، پاسخ به شبهات، تبیین معارف اسلامی، معرفی الگوهای زن مسلمان، تحکیم خانواده، مسائل تربیتی و اخلاقی و ارتقای سواد دینی جامعه، همکاری بیشتری با اهالی رسانه داشته باشد.عباسی‌ندوشن افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به همکاری میان حوزه، دانشگاه، رسانه و نخبگان نیاز داریم تا مسائل جامعه دقیق شناسایی و سپس با زبان قابل فهم و مستند برای مردم تبیین شود.عباسی‌ندوشن خاطرنشان کرد: مردم حق دارند حقیقت را بدانند و رسانه‌ها می‌توانند این حق را با اطلاع‌رسانی دقیق، صادقانه و مسئولانه پاس بدارند.مدیر حوزه علمیه خواهران هرمزگان در پایان تأکید کرد: رسانه‌ها در خط مقدم جهاد تبیین قرار دارند؛ خط مقدمی که سلاح آن حقیقت، منطق، قلم، تصویر و روایت است.
هر اندازه اهالی رسانه حرفه‌ای‌تر، دقیق‌تر، سریع‌تر و مسئولانه‌تر عمل کنند، امکان تحریف واقعیت و شکل‌گیری روایت‌های نادرست کاهش پیدا می‌کند.وی گفت: امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری به رسانه‌ای نیاز دارد که هم چشم مردم برای دیدن واقعیت‌ها باشد، هم گوش شنوا برای شنیدن مطالبات آنان و هم زبان گویای حقیقت؛ رسانه‌ای که نه در دام شایعه گرفتار شود و نه در برابر شبهه سکوت کند و بتواند با تکیه بر حقیقت، عقلانیت، اخلاق و امید، سهم خود را در جهاد تبیین ایفا کند.در چنین نگاهی، خبرنگار صرفاً ناقل خبر نیست؛ بلکه یکی از کنشگران اصلی میدان تبیین است و رسانه، یکی از مهم‌ترین سنگرهای دفاع از حقیقت در عصر جنگ روایت‌هاست.
ثبت دیدگاه