دریانیوز// دیابت ،بیماری خاموش خطرناک ، روبه افزایش ، اما قابل پیشگیری و درمان است. دیابت دیگر فقط یک بیماری فردی نیست؛ به یک مسئله مهم سلامت عمومی تبدیل شده است؛ بیماریای که اگر بهموقع شناسایی و کنترل نشود، میتواند چشم، کلیه، قلب، مغز، اعصاب و حتی اندامهای فرد را درگیر کند. در بندرعباس و بهطور خاص در درمانگاه دیابت کلینیک هرمز مجتمع آموزشی، پژوهشی و درمانی پیامبراعظم(ص)، هزاران بیمار تحت مراقبت و درمان قرار دارند. برای آشنایی بیشتر با فعالیتهای این مرکز، انواع دیابت، راههای پیشگیری، کنترل، درمان و نیز هزینههای سنگین عوارض این بیماری، با دکتر نداسادات احمدی، مدیر درمانگاه دیابت این مرکز، متخصص بیماری های داخلی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان ، گفتوگو کردهایم. وی البته هر روز صبح در درمانگاه دیابت کلینیک هرمز حضور دارد وبیماران را ویزیت می کند که بیماران دیابتی می توانند به این درمانگاه مراجعه نمایند.
دریا:خانم دکتر در ابتدا بفرمایید درمانگاه دیابت کلینیک هرمز چه خدماتی ارائه میدهد و چه تعداد بیمار در این مرکز پرونده دارند؟
ما در کلینیک هرمز در خدمت شهروندان عزیز هستیم و بهصورت تخصصی بیماران دیابتی را پذیرش، ارزیابی، درمان و پیگیری میکنیم. در حال حاضر ۲۶۹۳ بیمار دیابتی در این درمانگاه دارای پرونده هستند و تحت درمان و مراقبت قرار دارند. مراجعهکنندگان ما شامل بیماران مبتلا به دیابت نوع یک، دیابت نوع دو و دیابت بارداری هستند. خدمات ما فقط محدود به تجویز دارو نیست؛ بلکه آموزش بیمار، پیگیری مستمر، بررسی عوارض، ارجاع به متخصصان مرتبط و تأکید بر اصلاح سبک زندگی نیز بخش مهمی از کار ماست.
دریا: برای آشنایی بیشتر مخاطبان، دیابت را چگونه تعریف میکنید و چند نوع اصلی دارد؟
دیابت در واقع بیماریای است که در آن قند خون از حد طبیعی بالاتر میرود. این بیماری چند نوع اصلی دارد. دیابت نوع یک که بیشتر در سنین پایینتر شروع میشود و ناشی از عدم ترشح انسولین از سلولهای پانکراس است. این نوع دیابت قابل پیشگیری نیست، اما با درمان صحیح، فرد میتواند زندگی عادی و باکیفیتی داشته باشد. دیابت نوع دو که برای ما اهمیت ویژهای دارد، چون در بسیاری موارد میتوان از بروز آن پیشگیری کرد یا دستکم شروع آن را به تأخیر انداخت. در دیابت نوع دو، بدن نسبت به انسولین مقاومت پیدا میکند. بخشی از این بیماری زمینه ژنتیکی دارد، اما بخش مهمی از آن به سبک زندگی، اضافهوزن، نوع تغذیه و میزان فعالیت بدنی مربوط است.نوع دیگر، دیابت بارداری است که معمولاً از هفتههای ۲۴ تا ۲۸ بارداری مورد بررسی و تشخیص قرار میگیرد. در این حالت، مادر باردار دچار افزایش قند خون میشود و لازم است تحت مراقبت دقیق قرار گیرد تا سلامت مادر و جنین حفظ شود.
دریا: چرا دیابت تا این اندازه مهم است و پزشکان بر شناسایی زودهنگام آن تأکید دارند؟
چون دیابت یک بیماری خاموش است. ممکن است بیمار در مراحل اولیه هیچ علامت واضحی نداشته باشد، اما در همان حال، اندامهای مختلف بدن در معرض آسیب باشند. به همین دلیل، غربالگری اهمیت بسیار زیادی دارد. ما بر اساس سن، شرایط بیمار و وجود عوامل خطر، توصیه میکنیم افراد بهصورت دورهای قند خون خود را بررسی کنند تا بیماری پیش از ایجاد عوارض، شناسایی شود.واقعیت این است که دیابت اگر کنترل نشود، میتواند بهمرور زمان عوارض بسیار سنگین و پرهزینهای ایجاد کند؛ عوارضی که نهفقط بیمار، بلکه خانواده و سیستم درمانی را هم تحت فشار قرار میدهد.
دریا: مهمترین عوارض دیابت کدامند؟
عوارض دیابت گسترده و جدی هستند. یکی از مهمترین آنها نوروپاتی دیابتی یا آسیب اعصاب محیطی است. این عارضه میتواند با علائمی مثل گزگز، مورمور، بیحسی یا کاهش حس در دست و پا خود را نشان دهد. وقتی حس پا کم میشود، بیمار متوجه زخم یا فشار نمیشود و این موضوع زمینهساز زخم پای دیابتی میشود.زخم پای دیابتی مسئله بسیار مهمی است؛ چون متأسفانه یکی از علل اصلی قطع عضو اندام تحتانی در دنیاست. یعنی بیماریای که در ابتدا شاید فقط با بالا بودن قند خون شناخته میشود، اگر رها شود، میتواند به جایی برسد که بیمار پای خود را از دست بدهد.عارضه مهم دیگر رتینوپاتی دیابتی است؛ یعنی درگیری شبکیه چشم. این بیماری ممکن است بهصورت خونریزیهای شبکیه و کاهش بینایی خود را نشان دهد. بیماران دیابتی بایدمراجعه منظم سالانه به چشمپزشک و بررسی ته چشم داشته باشند. همچنین دیابت باعث میشود آب مروارید در این بیماران زودتر از افراد عادی ظاهر شود.از سوی دیگر، دیابت خطر سکته قلبی، سکته مغزی، نارسایی قلبی و بیماریهای عروقی را افزایش میدهد. این بیماری با فشار خون بالا و چربی خون بالا هم همراهی زیادی دارد و همین مسئله ریسک عوارض قلبی و عروقی را چند برابر میکند.یکی دیگر از عوارض شایع، درگیری کلیه است. در مراحل اولیه ممکن است بیمار دچار دفع پروتئین در ادرار شود و در ادامه، اگر بیماری کنترل نشود، به سمت نارسایی کلیه و دیالیز پیش برود. متأسفانه اگر آمار بیماران دیالیزی را بررسی کنیم، سهم دیابت در این زمینه بسیار بالاست.
دریا: یعنی بسیاری از این عوارض قابل پیشگیریاند؟
کاملاً. این نکته بسیار مهم است. اگر بیمار قند خون خود را بهخوبی کنترل کند، داروها را منظم مصرف کند، رژیم غذایی مناسب داشته باشد، فعالیت بدنی را جدی بگیرد و پیگیری پزشکی را قطع نکند، میتوان از بخش بزرگی از این عوارض جلوگیری کرد.اشتباهی که بعضی بیماران مرتکب میشوند این است که اگر دارویی با آنها سازگار نبود یا مثلاً دچار عارضهای مانند ناراحتی گوارشی شدند، دارو را خودسرانه قطع میکنند و شاید یک سال بعد مراجعه کنند. این نگاه خطرناک است. اگر دارویی مناسب بیمار نباشد، باید به پزشک مراجعه کند تا درمان اصلاح شود، نه اینکه کل درمان کنار گذاشته شود.
دریا:در مورد تغذیه، هنوز باورهای غلط زیادی وجود دارد. مهمترین اشتباهات بیماران چیست؟
بله، متأسفانه یکی از مشکلات جدی ما باورهای نادرست غذایی است. برخی افراد به توصیه افراد غیرمتخصص یا مدعیان درمانهای غیرعلمی، درمان اصلی خود را رها میکنند و به سراغ داروهای گیاهی نامطمئن میروند. این کار فقط زمان طلایی کنترل بیماری را از بین میبرد.باور غلط دیگر این است که بعضیها فکر میکنند چون خرما، عسل یا برخی میوهها قند طبیعی دارند، پس برای بیمار دیابتی ضرری ندارند. این تصور نادرست است. قند طبیعی هم در نهایت قند خون را بالا میبرد. ما بارها دیدهایم که در فصل خرما در هرمزگان، قند خون بسیاری از بیماران از کنترل خارج میشود.البته معنایش این نیست که بیمار هیچ چیز نخورد. مسئله، اصلاح الگوی تغذیه است. ما معمولاً الگوی بشقاب سالم یا بشقاب مدیترانهای را توصیه میکنیم؛ یعنی نیمی از بشقاب شامل سبزیجات و سالاد، یکچهارم شامل پروتئین سالم مثل گوشت، مرغ، ماهی یا حبوبات، و یکچهارم شامل کربوهیدراتها مثل نان یا برنج باشد. مصرف مواد نشاستهای باید کنترلشده باشد و بیمار نباید چند منبع کربوهیدرات را همزمان و بدون حساب مصرف کند.
دریا: نقش ورزش و تحرک بدنی در پیشگیری و درمان دیابت چقدر است؟
نقش ورزش بسیار مهم است؛ هم در پیشگیری و هم در درمان. فعالیت بدنی باعث بهبود کنترل قند خون میشود، حتی اگر کاهش وزن چشمگیری هم ایجاد نکند. توصیه ما این است که افراد حداقل پنج روز در هفته، هر بار حدود ۴۵ دقیقه پیادهروی تند یا فعالیت بدنی منظم داشته باشند و این روزها بهتر است پشت سر هم نباشند.البته بیمارانی که انسولین مصرف میکنند یا داروهایی دارند که ممکن است باعث افت قند شوند، باید قبل از ورزش به وضعیت قند خون خود توجه کنند. ورزش باید آگاهانه و اصولی باشد.
دریا:در مورد بندرعباس، آیا شرایط اقلیمی و سبک زندگی مردم در شیوع دیابت نقش دارد؟
قطعاً. در بندرعباس بهدلیل گرمای هوا، فعالیت بدنی خیلی از افراد کمتر است. طبیعی است که مردم در هوای بسیار گرم کمتر پیادهروی کنند یا تحرک کافی داشته باشند. از طرف دیگر، مصرف نوشیدنیهای شیرین، نوشابه و خوراکیهای قندی در این شرایط بیشتر میشود. این دو عامل در کنار هم، زمینه را برای افزایش دیابت فراهم میکند.نکته مهمتر این است که در بندرعباس، برخلاف تصور عمومی، فقط افراد بسیار چاق در معرض دیابت نوع دو نیستند؛ ما حتی در افراد با وزن بهظاهر نرمال هم دیابت میبینیم. بنابراین، تأکید ما این است که مردم حتی اگر چاق هم نیستند، باز هم غربالگری، تغذیه صحیح و فعالیت بدنی را جدی بگیرند.
دریا: آیا دیابت قابل درمان است یا فقط میتوان آن را کنترل کرد؟
بسته به نوع دیابت و شرایط بیمار، بیشتر از واژه کنترل استفاده میکنیم. در دیابت نوع دو، در برخی بیماران، اگر کاهش وزن قابلتوجه اتفاق بیفتد، سبک زندگی اصلاح شود و درمان بهموقع انجام شود، ممکن است قند خون تا حد زیادی کنترل شود و حتی نیاز دارویی کاهش یابد. اما این موارد محدود است و نباید باعث خوشبینی غیرواقعی شود. حقیقت این است که پیشگیری بسیار بهتر و کمهزینهتر از درمان است.
دریا: درباره غربالگری چه توصیهای دارید؟
افراد عادی از حدود ۴۰ سالگی باید غربالگری دیابت را انجام دهند و اگر نتیجه طبیعی بود، هر سه سال یک بار آن را تکرار کنند. اما در افرادی که سابقه خانوادگی، اضافهوزن، فشار خون بالا، چربی خون بالا یا سایر عوامل خطر دارند، این بررسی باید از سنین پایینتر آغاز شود.قند ناشتا در حالت طبیعی معمولاً زیر ۱۰۰ است. بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ را مرحله پیشدیابت در نظر میگیریم و از ۱۲۶ به بالا به نفع دیابت است. البته تصمیمگیری درمانی به سن، شرایط بیمار و سایر عوامل هم بستگی دارد.
دریا: یکی از دغدغههای مهم، هزینههای درمان دیابت است. وضعیت بیماران از این نظر چگونه است؟
متأسفانه این بخش، یکی از جدیترین مشکلات امروز بیماران است. هزینه داروها، بهویژه انسولین و برخی داروهای جدید دیابت، نسبت به گذشته افزایش زیادی داشته است. بسیاری از بیماران علاوه بر داروهای دیابت، باید داروهای چربی خون، فشار خون و گاهی کبد چرب هم مصرف کنند. یعنی سبد دارویی بیمار سنگین شده و فشار مالی زیادی به او وارد میشود.مشکل فقط قیمت دارو نیست؛ کمبود برخی داروها و انسولین هم وجود دارد. از طرف دیگر، پوشش بیمهای در برخی موارد کافی نیست و این مسئله باعث میشود بعضی بیماران درمان خود را عقب بیندازند یا ناقص انجام دهند. این دقیقاً همان جایی است که بعداً هزینههای بسیار بیشتری به خانواده و نظام سلامت تحمیل میشود؛ چون بیماری که امروز دارویش را نمیخرد، ممکن است فردا با زخم پا، نابینایی، جراحی چشم، سکته یا دیالیز مراجعه کند.
دریا:و سخن پایانی؟
پیام ما به مردم این است که دیابت را دستکم نگیرند. این بیماری اگر بهموقع تشخیص داده شود و بیمار همکاری لازم را داشته باشد، قابل کنترل است و میتوان از عوارض جدی آن پیشگیری کرد. پیشگیری، غربالگری، تغذیه صحیح، تحرک بدنی و پیگیری منظم درمان، مهمترین ابزارهای ما در برابر دیابت هستند. از مردم عزیز میخواهیم به توصیههای علمی و پزشکی اعتماد کنند و درمان خود را به تعویق نیندازند.
ثبت دیدگاه