دریانیوز// چیزی که باعث ماندگاری و حضور من در مسیر معلمی شده نور امیدی است که بعد از هر موفقیت دانش آموز در چشمان بچه ها و بخصوص خانواده آن ها می بینم.
هر بار که اشتباه کردم از چهره زیبا و لبخند مهربان تو آرامش گرفتم با راهنمایی صبورانه ات، بارها از اول خط آغاز کردم تا آن جا که خواندن را آموختم و نوشتم را فراگرفتم. هرگز چهرات را ندیده ام ، تو را با نجوای جان نواز صدایت، گرمای نوازش دستانت و آهنگ صدای قدم هایت شناخته ام. تو تنها کسی بودی که کلام رمزآلود، نامفهوم و به هم ریخته صدایم هیچگاه چهره زیبایت را به اَخم نیاورد، گره بر پیشانی ات نیانداخت و خسته ات نکرد .
آری معلم عزیزم ! ما دانش آموزان با نیاز های ویژه دوستت داریم خیلی هم دوستت داریم هر چند تو را نبینیم و یا صدایت را نشنویم. این دلنوشته قطره ای است از دریای حرف های بر دل مانده و احساسات عمیق دانش آموزان با نیاز های ویژه کسانی که آموزگار کلاس نه تنها معلم بلکه بهترین دوست و رفیق دوران تحصیلشان است. تعلیم و تربیت در مدارس استثنایی از سختی ها و چالش های مختلف سرشار است و فراز و نشیب های زیادی را برای آموزش در مقابل معلم قرار می دهد. متن زیر حاصل مصاحبه با خانم عاطفه شکوهی پوربندری آموزگار یکی مدارس استثنایی شهر بندرعباس است که امسال موفق به کسب مقام معلم نمونه در سطح استان هرمزگان شده است. با خواندن این مصاحبه امید است اندکی با فضای مدارس استثنایی و سختی کار معلم این مدارس بیشتر آشنا شویم.
دریا: بسم الله الرحمن الرحیم با عرض سلام و ادب لطفا خودتان را برای ما معرفی بفرمایید.
با سلام عاطفه شکوهی پوربندری هستم آموزگار مجتمع آموزشی استثنایی امید بندرعباس 16 سال است که در آموزش و پرورش فعالیت می کنم و از 12 سال پیش تا کنون با افتخار در خدمت دانش آموزان دارای نیازهای ویژه هستم. امسال نیز به عنوان آموزگار 7 نفر دانش آموزان با نیازهای ویژه در حال خدمت هستم .
دریا: خانم شکوهی ، مدرک تحصیلی شما چیست؟
بنده دارای مدرک کارشناسی رشته علوم تربیتی هستم.
دریا: چه احساسی نسبت به شغل معلمی و آموزش کودکان با نیازهای ویژه دارید؟
نگاهم این است که من فقط معلم یا مدرس نیستم ، علاوه بر همه وظایف معلمی که باید انجام دهم در کنارش خودم را یک مادر برای همه دانش آموزان کلاسم می دانم . گاهی سعی می کنم برای درک بهتر شرایط دانش آموز و خانواده ها، خودم را جای آنها قرار دهم و ببینم که چه انتظاری از معلم می توانند داشته باشند. خیلی وقت ها و بخصوص حین تدریس خودم را جای دانش آموزم می گذارم و سعی می کنم احساسات آن لحظه او را درک کنم تا نیازهای واقعی اش را بهتر متوجه شوم.
دریا: چقدر جالب لطفا بیشتر این مورد را تشریح کنید.
بله حتماً! اولین و مهمترین خصوصیت یک معلم که قرار است با دانش آموزان خاص نیازهای ویژه ارتباط داشته باشد صبوری است. من در کلاس خودم، با دقت همه اتفاقات و حرکات دانش آموزان را زیر نظر می گیرم تا بتوانم تفاوت های فردی شان را بهتر درک کنم. از نظر بنده وظیفه معلم فقط انتقال دانش و معلومات درسی و کتاب نیست.
معلم باید بتواند یک پیوند امن عاطفی همراه با محبت با دانش آموز و خانواده او برقرار کند باید سعی کند ترس از یادگیری را از بچه ها دور کند و به جای آن یادگیری را مثل عسل برای بچه ها شیرین کند، معلم می تواند با ابتکار، انگیزه و خلاقیت در کارش شوق به یادگیری و هیجان را به کلاس درسش بیاورد.
دریا: با توجه به سختی کار با بچه های دارای نیازهای ویژه چه عاملی شما را در این مسئولیت شاداب و سرزنده نگه داشته؟
مهمترین چیزی که باعث ماندگاری و حضور من در این مسیر شده نور امیدی است که بعد از هر موفقیت دانش آموز در چشمان بچه ها و بخصوص خانواده آن ها می بینم. تصویر لحظه ای را در ذهنتان بیاورید که دانش آموزی برای اولین بار مهارتی کوچک را فرا می گیرد و برای آن کلی ذوق می کند و لبخند پیروزی بر روی لبانش می نشیند خیلی از این بچه ها از نگاه سایرین توانایی یاد گرفتن را ندارند و این هنر معلم است که این وظیفه مهم را با وجود همه سختی ها پذیرفته و به دوش می کشد. کار کردن با دانش آموزان نیازهای ویژه بسیار دشوار است لذا هر پیشرفت ناچیز برای این بچه ها نشانه ای از یک پیروزی بزرگ است.
دریا: از حال و هوای دانش آموزان با نیازهای ویژه یا همان استثنایی کمی برای ما تعریف کنید. چون می دانم برخی افراد نگاه و تعریف درستی از این بچه ها ندارند.
بله ! متاسفانه جامعه نسبت به این افراد ناآگاه است . اما از دیدگاه من دنیای دانش آموزان با نیازهای ویژه خیلی قشنگ و شیرین است زیرا هر کاری که می کنند خالصانه و اصطلاحاً بی شیله پیله و از روی احساس واقعی و قلبی آن ها سرچشمه می گیرد. بچه ها همین طور که شیرین و قشنگ هستند به همان اندازه و شاید هم بیشتر، نسبت به رخداد ها و حوادث پیرامونی واکنش نشان می دهند.
شاید بعضی از بچه ها در کلام و بیان خواسته ها و بروز احساسات خود محدودیت هایی داشته باشند ولی در ارسال پیام های عاطفی و ابراز علاقه های واقعی استاد هستند اگر آغوش باز می کنند یا دستی به سمت شما دراز می کنند این کارشان از صمیم قلب است اگر دانش آموزی مقابل شما ایستاد و گفت: دوستت دارم! باید بدانید که این همان احساس واقعی اوست. لبخند زیبای بچه ها هنگام ورودم به کلاس ، توان و انرژی فراوانی به من می دهد که این لحظه با هیچ چیزی برای من قابل مقایسه و عوض کردن نیست.
دریا: لطفا اگر برایتان امکان دارد شرایط این بچه ها را بیشتر تشریح کنید.
دانش آموزان با نیازهای ویژه یک طیف خیلی وسیعی از بچه ها را شامل می شوند. این بچه ها برای اینکه بتواند مثل بقیه یاد بگیرد، بازی کند و زندگی کنند به روشهای متفاوتی هم برای آموزش نیاز دارد. به عنوان نمونه تمرکز کردن برای طیفی از بچه ها سخت است یا ممکن است کاری را شروع کنند و نتوانند آن را تمام و به سر انجام برسانند. برخی از این بچه ها درک و آگاهی شان نسبت به دنیای اطراف و رخدادها با آن چیزی که من و شما متوجه آن هستیم کاملا متفاوت است.
اولین و شاید بیشترین تعداد دانش آموزان ما در مدارس شامل بچه هایی هستند که به آنها کم توان ذهنی گفته می شود این بچه ها معمولاً مطالب آموزشی را دیرتر یاد میگیرند و خیلی زود هم مباحث تدریس شده را فراموش میکنند. در آموزش این بچه ها باید مطالب ساده، قابل فهم، مرحله به مرحله با روشهای متنوع همراه با تکرار، تمرین و مرور مداوم آموزش باشد.
در آموزش این بچه ها باید از وسایل عینی، بازی و فعالیتهای عملی در فرایند یادگیری استفاده کرد. دسته دیگری که یک آموزگار و معلم دانش آموز با نیاز ویژه با آن مواجه است کسانی هستند که دارای مشکل آسیب بینایی هستند و این آسیب ها در شدت و ضعف نسبت به هم متفاوت اند یعنی ممکن است ما دانش آموز کم بینا داشته باشیم و در کنار آن دانش آموز نابینا هم در مدرسه و کلاس حاضر باشد. برای آموزش دانش آموزان با مشکل بینایی تاکید آموزش بیشتر بر تقویت حس شنوایی و لامسه آنها است و یادگیری خواندن و نوشتن با استفاده از خط بریل و ابزارهای مرتبط با آن از مهارتهای اصلی است که معلم سعی در تقویت آنها دارد.
به نحوی که دانش آموزش بیشتر از وسایل برجسته ، قابل لمس ، توضیحات شفاهی دقیق و فایل های صوتی بهره می برد. این دانشآموزان ممکن است دارای هوش عادی یا کمتوانی ذهنی باشند؛ بنابراین روش آموزش باید متناسب با توانایی فرد انتخاب شود. دسته بعدی دانش آموزانی هستند که با آسیبدیدگی شنوایی وارد کلاس درس و مدرسه می شود این دانشآموزان در دریافت پیامهای شنیداری با محدودیت روبهرو هستند و آموزش آنان باید بیشتر بر محرکهای دیداری، زبان اشاره، تصاویر سازی، لبخوانی نمایش و فعالیت های عملی بنا شود. معلم یک دانش آموز با مشکل شنوایی هنگام تدریس باید دقیقا روبه روی دانشآموزش قرار بگیرد و با بیان واضح، آرام و قابل فهم صحبت کند تا دانش آموز لب ها و صورت معلم را ببیند.
استفاده از تصاویر، رنگها و وسایل کمکآموزشی دیداری در یادگیری این گروه بسیار مؤثر است.دانشآموزان طیف اتیسم معمولاً در برقراری ارتباط اجتماعی، تعامل با دیگران و بیان احساسات تفاوتهایی جدی با سایرین دارند. برخی از آنان به تغییر محیط یا شلوغی حساس هستند و به برنامه منظم و قابل پیشبینی نیاز دارند.آموزش این دانشآموزان باید با دقت و حساسیت بالا و درک صحیح از وضعیتی که دانش آموز در آن قرار گرفته انجام شود آموزش باید ساختارمند و منظم همراه با دستورالعملهای کوتاه و واضح ارائه شود.
در حین تدریس می توان از تصاویر مناسب، بازی و آموزش دیداری استفاده. یکی از مهمترین امور ایجاد محیط آرام، کاهش محرکهای اضافی و استفاده از تشویق های مستمر در یادگیری این بچه ها است.دسته دیگری از دانش آموزان ما کسانی هستند که ممکن است علاوه بر مشکلاتی که ذکر شد در یک یا چند عضو از بدنشان دارای مشکل حرکتی یا جسمی هم باشند. به عنوان مثال ممکن است در راه رفتن و حرکت دست ها هم نیازمند حمایت های مختلف باشند.
دریا: یک معلم مدرسه استثنایی چه موضوعاتی را باید رعایت و در کار خود در نظر بگیرد؟
در مدارس عادی برای بچه ها برنامه مشخصی وجود دارد و آموزش در یک زمان خاص انجام می شود و طرح
درس های مربوط به خودشان را دارند اما در مدارس خاص با نیاز های ویژه باید طبق شرایط ویژه دانش آموز پیش برویم یادگیری ها خیلی متفاوت است و باید برای هر دانش آموز بر حسب یادگیری خودش برنامه آموزشی را پیش ببریم .
من در کلاس علاقه بچه ها را پیدا می کنم مثلا دانش آموزی هست که شعر خوانی را دوست دارد یا نفر دیگر بازی و هیجان را دوست دارد، یکی دیگر ممکن است از خواندن داستان لذت ببرد به همین دلیل سعی می کنم که آموزش را در قالب این علاقه ها بگنجانم و اینکه برای بچه های با نیاز های ویژه مرتب باید همه مباحث بارها و بارها تکرار شود تا در ذهنشان بماند.
دریا: چه خاطره ای از طول دوران تدریس و کار با دانش آموزان نیازهای ویژه در ذهن شما مانده؟
به یاد دارم یکی از دانش آموزانم اعتماد به نفس خیلی پایینی داشت و به راحتی نمی توانست دوست پیدا کند یا هر کاری که می گفتم انجام بدهد و همیشه بدون کوچکترین تلاشی می گفت: خانم! من نمی توانم! بلد نیستم! اولین قدم در رابطه با این دانش آموز روحیه دادن و بالا بردن اعتماد به نفسش بود به همین خاطر یکی از برنامه هایم در رابطه با این بود که می گفتم : تو دختر با استعدادی هستی !چقدر زیبا هستی! و در کلاس به او مسئولیت های مختلفی می دادم مثلا می گفتم: تو امروز معلم باش یا اگر وسیله ای را لازم داشتم از او می خواستم که برود و از دفتر تحویل بگیرد حتی گاهی وقت ها او را سرگروه می کردم و از او می خواستم بچه ها را راهنمایی کند این طور بود که کم کم خودش را پیدا کرد حتی برای درس خواندن هم از چیزهای ساده و کوتاه شروع کردم و کوچک ترین پیشترفتش را با تشویق های بزرگ و پرهیجان پاسخ می دادم؛ آفرین! تو چقدر قشنگ انجام دادی! تو می توانی بهتر از این هم انجام دهی! آخر سال که مادر این دانش آموز وقتی دید فرزندش چقدر قشنگ و روان کتاب را روخوانی می کند خیلی خوشحال شد و گفت: اصلا فکرش را نمی کردم که این بچه به این حد از پیشرفت برسد و بتواند به این خوبی کتابش را روخوانی کند این دانش آموز بعدا در مدرسه خیلی راحت دوست پیدا کرد و روخوانی اش هم بهتر شد.
دریا: با توجه به اینکه امسال به عنوان معلم نمونه منطقه و استان هرمزگان انتخاب شدید طرح درس و محتوای آموزشی را چطور و چگونه ارائه داده بودید؟
نکات برجسته طرح درس امسال بنده با توجه به اهداف رفتاری بر پایه یادگیری اکتشافی پیاژه، یادگیری اجتماعی ویگوتسکی و تقویت مثبت در نظریه رفتارگرایی اسکینر طراحی شد و به بازی، تعامل، کشف مفاهیم و تفاوتهای فردی دانشآموزان توجه ویژه کردم. در طراحی و اجرای این طرح درس، تلاش کردم تمامی فعالیتها متناسب با اهداف رفتاری دانشآموزان و ویژگیهای یادگیری آنها برنامهریزی شود. مهمترین نکات و برجسته طرح درس را می توانم در چند بخش توضیح بدهم.اول؛ ایجاد انگیزه و درگیر کردن ذهن دانشآموزان، در بخش ایجاد انگیزه، سعی شد ذهن دانشآموزان بهصورت فعال درگیر یادگیری شود. ابتدا از محرکهای شنیداری و سپس از محرکهای دیداری استفاده شد تا توجه و تمرکز دانشآموزان جلب بشود. همچنین با ایجاد هیجان و کنجکاوی، زمینه ای را برای کشف مفهوم درس توسط خود دانشآموزان فراهم کردم.
دوم ؛استفاده از وسایل عینی و ملموس ، برای آموزش مفاهیم از وسایل واقعی و جذاب استفاده شد. بهعنوان نمونه، در این درس از «جوجه و تخم مرغ » برای آموزش مفهوم «قبل » استفاده شد تا دانشآموزان بتوانند مفهوم را به صورت عینی و قابل لمس درک کنند.
سوم، توجه به فرهنگ و نمادهای بومی و محلی، گروه بندی دانشآموزان بود به نحوی که عناصر و نمادهای بومی مورد توجه ویژه قرار گرفتند. استفاده از وسایل بومی باعث افزایش جذابیت کلاس، ایجاد حس تعلق و آشنایی بیشتر دانشآموزان با فرهنگ محیط زندگی خودشان شد.چهارم طراحی بازیهای آموزشی متناسب با توانمندی دانشآموزان، بازیهای آموزشی با توجه به سطح توانایی، نیازها و شرایط دانشآموزان طراحی شد و همچنین بومی بودن بازیها باعث شد دانشآموزان ارتباط بهتر و مؤثرتری با فعالیتها برقرار کنند.
پنجم، توجه به تفاوتهای فردی در ارائه تکالیف، تکالیف آموزشی بر اساس تفاوتهای فردی دانشآموزان در نظر گرفته شد تا هر دانشآموز متناسب با توانایی و میزان یادگیری خودش بتواند در فعالیتها مشارکت کند.ششم، استفاده از رنگها و فضای شاد آموزشی، در طراحی محیط کلاس و وسایل آموزشی به استفاده از رنگهای شاد و جذاب توجه ویژه شد زیرا رنگها در افزایش انگیزه، تمرکز و نشاط دانشآموزان تأثیر زیادی دارند.
هفتم، استفاده از بازی برای یادگیری، در این طرح درس، بازی محور اصلی آموزش قرار گرفت. استفاده از بازیهای آموزشی باعث افزایش مشارکت، ایجاد انگیزه، تقویت یادگیری و لذت بخش شدن فرایند آموزش برای دانشآموزان می شود.
دریا: آیا سال های قبل هم موفق به کسب رتبه در این زمینه بوده اید؟
بله! سال گذشته در جشنواره تدریس شرکت کردم و توانستم رتبه دوم استانی را کسب کنم همیشه سعی می کنم در دوره های مختلف شرکت کنم تا به دانش و تجربه ام اضافه شود و بتوانم در کلاس درس از آن استفاده کنم.
دریا: چه روشی را برای آموزش دانش آموزان با نیازهای ویژه پیشنهاد می دهید؟
به نظر من روش بازی محور برای بچه های خاص بهتر است بچه ها بیشتر به تجربه نیاز دارند نه به توضیح و تشریح صرف! بچه ها اگر آموزش را در قالب مهارت یاد بگیرند خیلی بهتر به نتیجه می رسند. به نظرم یک معلم خوب باید در تدریس انعطاف پذیر باشد یعنی اگر دید از روش و طرح درسش پاسخ مناسب نمی گیرد همان موقع باید یک طرح و روش جدید اجرا کند تا در آموزش و ادراک بچه ها اثر بیشتری بگذارد. به عنوان مثال اگر من از قصه گویی برای تدریس بهره می برم و متوجه شدم دانش آموزم ارتباط لازم را کسب نکرده باید سریع از روش دیگری استفاده کنم.
دریا: به عنوان سخن آخر اگر نکته ای باقی مانده شنونده هستیم.
نه! صحبت و نکته خاصی نیست من هم از شما بابت توجه و نگاه مثبتی که به دانش آموزان دارای نیاز های ویژه دارید کمال تشکر را دارم و برای شما آرزوی موفقیت می کنم.
دریا: بنده هم از شما ممنونم که وقت ارزشمند خودتان را در اختیار ما قرار دادید و پاسخگوی سوالات ما بودید.
ثبت دیدگاه