خانواده و مدرسه؛ دو بال انگیزه کودک

دریانیوز//مدرسه بخش مهمی از زندگی کودکان و نوجوانان است؛ جایی که آن‌ها علاوه بر یادگیری درس‌های مختلف، مهارت‌های اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و اعتمادبه‌نفس را نیز به دست می‌آورند. بااین‌حال، بسیاری از کودکان مدرسه را خسته‌کننده، سخت یا حتی اضطراب‌آور می‌دانند. نقش والدین در تغییر این نگرش بسیار مهم است. ما نمی‌توانیم همه مشکلات مدرسه را از بین ببریم، اما می‌توانیم شرایطی فراهم کنیم که فرزندمان با علاقه، آرامش و انگیزه بیشتری به مدرسه برود. نخستین قدم، شناخت دلیل بی‌علاقگی کودک است. گاهی کودک به دلیل دشواری درس‌ها، ترس از معلم، اختلاف با دوستان، خجالتی بودن یا فشار زیاد تکالیف، مدرسه را دوست ندارد. بعضی کودکان نیز احساس می‌کنند کسی تلاش‌ها و نگرانی‌هایشان را درک نمی‌کند. بنابراین، پیش از هرگونه نصیحت یا سرزنش، باید با آرامش با فرزندمان صحبت کنیم. بهتر است به جای پرسیدن سؤال‌هایی مانند «چرا مدرسه را دوست نداری؟»، سؤال‌های دقیق‌تری بپرسیم؛ برای مثال: «کدام قسمت مدرسه برایت سخت‌تر است؟»، «امروز چه چیزی خوشحالت کرد؟» یا «آیا چیزی هست که در مدرسه تو را ناراحت کند؟»
گوش دادن واقعی به صحبت‌های کودک، احساس امنیت و ارزشمندی را در او تقویت می‌کند. والدین نباید نگرانی‌های فرزندشان را کوچک بشمارند. جمله‌هایی مانند «این که چیزی نیست» یا «همه بچه‌ها همین مشکلات را دارند» ممکن است باعث شود کودک دیگر درباره احساسات خود صحبت نکند. بهتر است بگوییم: «می‌فهمم این موضوع برایت سخت است؛ بیا با هم راهی برای بهتر شدنش پیدا کنیم.»

ایجاد ارتباط میان درس‌ها و زندگی روزمره نیز می‌تواند مدرسه را جذاب‌تر کند. وقتی کودک بداند آموخته‌هایش در زندگی واقعی کاربرد دارند، انگیزه بیشتری برای یادگیری پیدا می‌کند. می‌توانیم هنگام خرید، مفاهیم ریاضی را تمرین کنیم؛ در آشپزی درباره اندازه‌گیری و تغییرات مواد غذایی صحبت کنیم؛ هنگام گردش درباره گیاهان، حیوانات یا تاریخ مکان‌ها توضیح بدهیم و با خواندن داستان، مهارت فارسی و قدرت تخیل او را تقویت کنیم. یادگیری نباید فقط به کتاب و دفتر محدود شود. بازی، آزمایش، گفت‌وگو و تجربه‌های روزانه نیز بخش مهمی از آموزش هستند. همچنین بهتر است برای انجام تکالیف، محیطی مناسب فراهم کنیم. فضای مطالعه باید تا حد امکان آرام، روشن و منظم باشد. البته لازم نیست اتاقی کاملاً جداگانه یا وسایل گران‌قیمت داشته باشیم. یک میز ساده، صندلی مناسب و وسایل ضروری کافی است. مهم‌تر از ظاهر محیط، برنامه‌ریزی درست است. تکالیف طولانی را می‌توان به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کرد و میان آن‌ها زمان کوتاهی برای استراحت در نظر گرفت. کودک نباید احساس کند پس از بازگشت از مدرسه، بدون وقفه وارد یک روز کاری طولانی شده است.

تشویق نیز نقش مهمی دارد، اما باید هوشمندانه باشد. بهتر است به جای تمرکز فقط بر نمره، تلاش، پیشرفت و پشتکار کودک را تحسین کنیم. برای نمونه، گفتن «می‌دانم برای حل این مسئله خیلی تلاش کردی» تأثیر بیشتری از جمله «تو همیشه باید بیست بگیری» دارد. تأکید بیش از اندازه بر نمره ممکن است ترس از شکست را افزایش دهد و باعث شود کودک یادگیری را تنها وسیله‌ای برای جلب رضایت والدین بداند. والدین باید از مقایسه فرزند خود با دیگران نیز پرهیز کنند. هر کودکی توانایی‌ها، سرعت یادگیری و علایق خاص خود را دارد. مقایسه با خواهر، برادر یا همکلاسی ممکن است اعتمادبه‌نفس کودک را کاهش دهد. بهتر است او را با گذشته خودش مقایسه کنیم: «این بار توانستی بهتر از دفعه قبل مسئله‌ها را حل کنی.» چنین جمله‌ای به کودک نشان می‌دهد که پیشرفت او دیده می‌شود. برای جذاب‌تر شدن مدرسه، می‌توانیم به علایق کودک توجه کنیم. اگر به نقاشی علاقه دارد، او را تشویق کنیم مطالب درسی را با تصویر بیان کند. اگر به ورزش علاقه‌مند است، مفاهیم علمی یا ریاضی را از طریق فعالیت‌های حرکتی تمرین کنیم.

کودکی که به داستان علاقه دارد، ممکن است با ساختن قصه درباره موضوعات درسی بهتر یاد بگیرد. شناخت سبک و علاقه کودک کمک می‌کند آموزش برای او لذت‌بخش‌تر شود. در کنار همه این موارد، خواب کافی، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی را نباید فراموش کنیم. کودکی که خسته، گرسنه یا کم‌خواب است، طبیعی است که تمرکز و علاقه کمتری داشته باشد. داشتن ساعت خواب منظم، صبحانه سالم و زمانی برای بازی و استراحت، تأثیر مستقیمی بر عملکرد تحصیلی و روحیه کودک دارد. در نهایت، جذاب کردن مدرسه به معنای تبدیل همه روزها به سرگرمی نیست. کودک باید یاد بگیرد که گاهی یادگیری به تلاش و پشتکار نیاز دارد. وظیفه ما این است که در کنار او باشیم، مشکلاتش را بشنویم و به او کمک کنیم راه‌حل پیدا کند. وقتی کودک احساس کند دوست داشته می‌شود، توانایی‌هایش دیده می‌شود و برای اشتباه کردن فرصت دارد، مدرسه برایش به محیطی امن‌تر و دوست‌داشتنی‌تر تبدیل خواهد شد. علاقه به مدرسه از اجبار و ترس به وجود نمی‌آید؛ بلکه نتیجه احترام، همراهی، تشویق و ایجاد تجربه‌های مثبت است.