دریانیوز//خانواده مهمترین نهاد اجتماعی است که شخصیت، ارزشها و هویت انسان در آن شکل میگیرد و لذا یاد آوری و درج این رویداد مهم در تقویم به جایگاه این نهاد بنیادین در استحکام جامعه اشاره دارد.
خانواده یکی از بنیادی ترین و پایدار ترین نهاد های اجتماعی در تاریخ بشریت به شمار میآید و از آغاز شکل گیری زندگی اجتماعی انسان نقش مهمی در سازمان دهی روابط انسانی و تداوم جامعه داشته است. در دوره های ابتدایی زندگی بشر زمانی که انسانها برای بقا، تأمین نیاز های اولیه و حفاظت از خود به صورت گروهی زندگی می کردند. با گذشت زمان و گسترش جوامع انسانی خانواده ها نیز ساختار منسجم تر و کارکردهای مشخص تری پیدا کردند و به عنوان نهادی اجتماعی برای تنظیم روابط میان زن و مرد، تربیت نسل جدید و انتقال فرهنگ و ارزشهای اجتماعی از نسلی به نسل دیگر تثبیت شد. از دیدگاه جامعهشناسی خانواده نهادی اجتماعی است که از پیوند میان افرادی که از طریق ازدواج شکل میگیرد و اعضای آن در چارچوب روابط عاطفی، اقتصادی و تربیتی در کنار یکدیگر زندگی می نمایند. این نهاد وظایف و کارکردهای متعددی بر عهده دارد که از مهمترین آنها میتوان به تولید و باز تولید نسل، تربیت و جامعه پذیری فرزندان، انتقال ارزشها و هنجارهای فرهنگی، ایجاد حمایت عاطفی و فراهم کردن بستر رشد اجتماعی و اخلاقی افراد اشاره کرد. به همین دلیل خانواده به عنوان نخستین و مهمترین محیط جامعه پذیری شناخته و نقش اساسی در شکل گیری هویت، شخصیت و الگوهای رفتاری افراد ایفا می نماید.
یکی از مهمترین کارکردهای خانواده تأمین نیازهای جسمی ، عاطفی و روانی اعضای آن است. خانواده سالم محیطی امن، آرام و سرشار از محبت، اعتماد و حمایت متقابل فراهم، بنحوی که در آن افراد احساس تعلق و امنیت می نمایند. چنین فضایی به اعضای خانواده کمک میکند تا بتوانند مشکلات، نگرانیها و تجربههای زندگی خود را با یکدیگر در میان گذاشته و از حمایت عاطفی و روانی یکدیگر برخوردار شوند. لذا این حمایت نقش مهمی در کاهش فشارهای روانی و افزایش احساس رضایت و ثبات در زندگی فردی دارد. علاوه بر این خانواده نقش مهمی در تربیت و پرورش فرزندان دارد، چرا که بسیاری از ارزشها، هنجارها، باورها و الگوهای رفتاری در محیط خانواده به کودکان منتقل میشود و آنان در این محیط نخستین تجربههای اجتماعی خود را کسب می نمایند. یادگیری مهارتهایی مانند احترام به دیگران، همکاری، مسئولیت پذیری، نظم در زندگی و برقراری ارتباط مؤثر با دیگران تا حد زیادی در محیط خانواده شکل میگیرد. از همین رو خانواده نقش اساسی در شکل گیری شخصیت اجتماعی افراد و آماده سازی آنان برای مشارکت در زندگی اجتماعی ایفا می نماید.
خانواده ها همچنین نقش مهمی در ایجاد همبستگی اجتماعی و تقویت پیوند میان نسلها دارند. از طریق خانواده، فرهنگ، سنتها و ارزشهای جامعه از نسلی به نسل دیگر منتقل میشوند و این امر به حفظ هویت فرهنگی و استمرار اجتماعی کمک شایانی می نماید. افزون بر این خانواده با ایجاد فضای حمایت و تشویق میتوانند زمینه رشد استعداد ها، تقویت اعتماد به نفس و توسعه مهارتهای فردی اعضای خود را فراهم ساخته و آنان را برای ایفای نقشهای مختلف در جامعه آماده نمایند. از منظر اجتماعی نیز خانواده نقش مهمی در پیشگیری از بسیاری از آسیبهای اجتماعی دارد. خانوادهای که در آن روابط عاطفی سالم، احترام متقابل، نظارت آگاهانه و تربیت صحیح وجود داشته باشدبی شک میتواند زمینه شکل گیری شخصیت سالم و مسئولیت پذیر را در فرزندان تقویت و احتمال گرایش آنان به آسیبهایی مانند اعتیاد، بزهکاری، خشونت و سایر رفتار های پرخطر را کاهش دهد. در مقابل ضعف در کارکردهای خانواده، تعارضات شدید میان اعضا، نبود حمایت عاطفی یا بیتوجهی به نیازهای تربیتی فرزندان میتواند زمینه بروز مشکلات فردی و اجتماعی را فراهم نماید.
با وجود اهمیت خانواده در دنیای معاصر این نهاد با چالشها و تغییراتی مانند مشکلات اقتصادی، هزینه های بالای زندگی، بیکاری و نا پایداری شغلی، افزایش سن ازدواج، گسترش فردگرایی، تغییر نگرشهای فرهنگی نسبت به ازدواج، افزایش آمار طلاق، اشتغال گسترده زنان و گسترش سبک های زندگی مستقل روبرو شده اند که در برخی جوامع باعث کاهش تمایل به تشکیل خانواده یا تأخیر در آن شدهاند.
در مجموع با وجود تحولات اجتماعی و فرهنگی خانواده همچنان یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی محسوب میشود که نقش تعیین کننده ای در رشد فردی، تربیت نسل آینده، انتقال فرهنگ و حفظ انسجام اجتماعی دارد. از این رو تقویت نهاد خانواده و ارتقای کیفیت روابط درون آن از مهمترین عوامل در سلامت اجتماعی و پایداری جامعه به شمار میآید.
ثبت دیدگاه