تکمیل پزشک خانواده در هرمزگان شتاب می‌گیرد

دریانیوز//سلامت، زیربنای توسعه و یکی از مهم‌ترین شاخص‌های رفاه اجتماعی است؛ سرمایه‌ای که صیانت از آن، بیش از هر چیز به پیشگیری، مراقبت مستمر و دسترسی عادلانه مردم به خدمات بهداشتی و درمانی وابسته است. در همین راستا، اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در هرمزگان به‌عنوان یکی از برنامه‌های مهم تحول در نظام سلامت، با هدف ساماندهی خدمات درمانی، کاهش هزینه‌های مردم، شناسایی زودهنگام بیماری‌ها و پایان دادن به سرگردانی بیماران در مسیر دریافت خدمات تخصصی دنبال می‌شود. سفر محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور به استان و حضور در نشست بررسی روند اجرای این برنامه، فرصتی برای ارزیابی اقدامات انجام‌شده، رفع موانع و ترسیم مسیر پیش‌رو فراهم کرد. تأکید بر پوشش حداکثری جمعیت، تقویت شبکه بهداشت، تکمیل کادر پزشکی و مراقبتی و مشارکت بیمه‌ها، نشان‌دهنده اهمیت این برنامه در سیاست‌های کلان سلامت است. در کنار این اقدامات، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان نیز با تشریح عملکرد طرح در شهرستان بندرلنگه، از ظرفیت‌های ایجادشده و چالش‌هایی سخن گفت که رفع آنها می‌تواند مسیر اجرای کامل این طرح را هموارتر کند؛ طرحی که قرار است با عبور از درمان‌محوری صرف، سلامت را از مطب‌ها و بیمارستان‌ها به متن زندگی مردم ببرد.

سلامت، آموزش و امنیت از وظایف ذاتی دولت‌هاست
معاون اجرایی رئیس‌جمهور، سلامت، آموزش و امنیت مردم را از وظایف ذاتی دولت و حاکمیت دانست و گفت: هدف نظام پزشک خانواده این است که هر ایرانی یک پزشک عمومی به عنوان پزشک خانواده داشته باشد تا ضمن تشکیل پرونده سلامت، وضعیت او به‌صورت مستمر پیگیری شود و مراقبت‌های بهداشتی از رویکرد درمان‌محور به سمت پیشگیری و مراقبت فعال حرکت کند. «محمدجعفر قائم‌پناه» که به منظور پیگیری مصوبات سفر مهر سال گذشته رئیس‌جمهور پزشکیان به هرمزگان سفر کرده است، در نشست بررسی پیشرفت برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع، با بیان اینکه سلامت، آموزش و امنیت مردم از وظایف ذاتی دولت‌ها و حاکمیت است، اظهار داشت: وضعیت ایده‌آل در اولویت قرار گرفتن موضوع سلامت و آموزش مردم است. مردم ایران، امنیت را با پوست، گوشت و استخوان لمس کرده‌اند و رزمندگان ما نیز در تامین آن نقش‌آفرینی بسیاری داشته‌اند. وی با تشریح ایده خود درباره مراقبت‌های اولیه سلامت و دسترسی همگانی به پزشک خانواده، گفت: ایده ما این است که هر ایرانی یک پزشک داشته باشد؛ یعنی هر ایرانی بداند که یک پزشک عمومی مراقب سلامت اوست و برای او پرونده تشکیل شده است. سرپرست نهاد ریاست جمهوری ادامه داد: نخستین اقدام در این طرح، تعیین پزشک برای هر فرد، اعلام این موضوع از طریق ارسال پیامک و دعوت و تشکیل پرونده برای اواست.

در این فرایند، اطلاعات و شرایط افراد دریافت و ثبت می‌شود، از جمله اینکه چند سال دارند، فشار خون دارند یا ندارند، چند فرزند دارند و سایر جزئیات لازم در شرح حال آنها درج می‌شود. قائم پناه با تاکید بر ضرورت پیگیری فعال وضعیت سلامت افراد، تصریح کرد: این پزشکان باید حسب مورد، وضعیت افراد را پیگیری کنند و برخوردی فعال داشته باشند، یعنی منتظر نمانند تا بیمار به آنها مراجعه کند، بلکه خودشان سراغ افراد بروند. معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به تجربه نظام شبکه بهداشت و درمان در ایران، گفت: نظام شبکه بهداشت و درمان، یکی از درخشان‌ترین اقداماتی که در جمهوری اسلامی انجام شده است. زمانی که ما دانشجو بودیم، میزان مرگ‌ومیر نوزادان ۱۴۰ در هر هزار تولد بود، اما اکنون این رقم به حدود ۱۳ مورد رسیده است.وی با بیان اینکه الگوی بیماری‌ها در کشور در گذر زمان تغییر کرده است، بیان کرد: در آن زمان بیماری‌های عفونی شایع بودند، اما امروز با بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت و بیماری‌هایی از این دست مواجه هستیم.

در حال حاضر نیز شایع‌ترین علت مرگ‌ومیر در ایران، بیماری‌های قلبی و عروقی است.سرپرست نهاد ریاست جمهوری با تاکید بر اهمیت پیشگیری در مقابله با بیماری‌های قلبی و عروقی، توضیح داد: اگر قرار باشد این بیماری‌ها صرفا از مسیر درمان پیگیری شوند، هزینه‌های بسیار سنگینی بر نظام بهداشت و درمان تحمیل می‌کند در حالی که پیشگیری می‌تواند از تحمیل چنین هزینه‌هایی جلوگیری کند.قائم پناه در ادامه به تجربه و اقدامات صورت گرفته در خصوص توسعه سیستم بهداشت اشاره کرد و گفت: این رویکرد در بسیاری از کشورهای اروپایی و پیشرفته مورد توجه قرار گرفته است، اما متاسفانه کشورمان در این زمینه مقداری عقب افتاده است. زمانی که دکتر پزشکیان وزیر بودند اقدامات خوبی صورت گرفت اما با تغییر دولت، این طرح چندان مورد باور و حمایت قرار نگرفت و کار متوقف شد. وی با تشریح هدف نهایی نظام ارجاع و پزشک خانواده، عنوان کرد: ایده‌آل این است پزشکی که متولی مراقبت از یک جمعیت سه‌هزارنفری می‌شود، جزئیات وضعیت سلامت همه سه‌هزار نفر را بشناسد و مراقبت و پیگیری مستمر و فعالی درباره وضعیت سلامت آنها داشته باشد.
قائم‌پناه خواستار تکمیل نظام پزشک خانواده در هرمزگان شد
معاون اجرایی رئیس‌جمهور بر تکمیل نظام پزشک خانواده و پوشش حداکثری جمعیت کشور در یکی دو سال آینده تاکید کرد.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت نظام پزشک خانواده و نظام ارجاع در کشور، گفت: هدف‌گذاری باید به‌گونه‌ای باشد که طی یکی دو سال آینده بیش از 80 تا 90 درصد مردم تحت پوشش این نظام قرار گیرند و از خدمات مستمر مراقبت و درمان بهره‌مند شوند. قائم‌پناه ،سلامت، آموزش و امنیت را از وظایف ذاتی حاکمیت دانست و اظهار کرد: سلامت مردم باید در اولویت برنامه‌های دولت قرار گیرد و برای تحقق آن، لازم است نظام مراقبت‌های اولیه بهداشتی و شبکه سلامت تقویت شود. وی با اشاره به تجربه نظام شبکه بهداشت در ایران، این ساختار را از اقدامات مهم حوزه سلامت پس از انقلاب اسلامی برشمرد و افزود: در گذشته بخش قابل توجهی از مرگ‌ومیر مادران و نوزادان با توسعه خدمات بهداشتی و مراقبت‌های اولیه کاهش یافت، اما امروز با تغییر الگوی بیماری‌ها و افزایش بیماری‌های غیرواگیر، ضرورت توجه به پیشگیری و مراقبت مستمر بیش از گذشته احساس می‌شود.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با بیان اینکه بیماری‌هایی مانند فشار خون و دیابت در صورت تشخیص به‌موقع و مراقبت مستمر قابل‌کنترل هستند، تصریح کرد: پزشک خانواده باید وضعیت سلامت افراد را به‌صورت مستمر رصد کند، آزمایش‌های لازم را در زمان مناسب انجام دهد و در صورت مشاهده علائم خطر، بیمار را برای دریافت خدمات تخصصی به سطوح بالاتر درمان ارجاع دهد. قائم‌پناه ادامه داد: در نظام پزشک خانواده، اطلاعات سلامت افراد و وضعیت بیماری‌های هر منطقه مشخص می‌شود و مراقبان سلامت می‌توانند افرادی را که برای انجام آزمایش یا پیگیری درمان مراجعه نکرده‌اند، شناسایی و برای ادامه مراقبت دعوت کنند. چنین سازوکاری علاوه بر افزایش احساس امنیت و اطمینان در مردم، از پیشرفت بیماری‌ها و تحمیل هزینه‌های سنگین درمان جلوگیری می‌کند.وی با تأکید بر نقش بیمه‌ها در پشتیبانی از نظام ارجاع گفت: با اجرای صحیح پزشک خانواده، بیمه سلامت و تأمین اجتماعی نیز از کاهش هزینه‌های درمانی منتفع می‌شوند؛ بنابراین بیمه‌ها باید در تأمین منابع و خرید راهبردی خدمات سلامت مشارکت فعال داشته باشند. معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت تأمین منابع مالی شبکه بهداشت و درمان، خواستار اختصاص سهم متناسب از منابع بیمه سلامت، تأمین اجتماعی و نیروهای مسلح به این بخش شد و افزود: منابع باید به‌گونه‌ای هدایت شود که مراکز شبکه سلامت بتوانند خدمات مورد نیاز مردم را ارائه دهند و مشکلاتی مانند کمبود نیروی انسانی و پرداخت مطالبات و اضافه‌کار کارکنان نیز کاهش یابد. قائم‌پناه همچنین تکمیل کادر پزشکی و مراقبتی را از اولویت‌های اجرای نظام پزشک خانواده در هرمزگان دانست و بر ضرورت ایجاد انگیزه برای پزشکان، مدیران شبکه و کارکنان حوزه سلامت تأکید کرد.

وی با بیان اینکه اجرای موفق این طرح به همکاری دانشگاه علوم پزشکی، مدیران شبکه، پزشکان و بیمه‌ها نیاز دارد، خاطرنشان کرد: عدالت در سلامت زمانی محقق می‌شود که مردم در مناطق مختلف، از شهرهای بزرگ تا مناطق دورافتاده و جزایر، به خدمات مراقبتی و درمانی مناسب دسترسی داشته باشند.معاون اجرایی رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود، خواستار تسریع در ارائه خدمات درمانی به بازنشستگان کشوری استان شد و گفت: با توجه به توافق انجام‌شده با سازمان بازنشستگی کشوری و بیمه تکمیلی کوثر، لازم است دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان برای راه‌اندازی فضایی ویژه در بیمارستان‌های دانشگاهی و ارائه خدمات تخصصی به این گروه اقدام کند. قائم‌پناه افزود: در این الگو، امکان ارائه خدمات از طریق پزشکان متخصص و با استفاده از ظرفیت بیمارستان‌های دانشگاهی فراهم می‌شود تا بازنشستگان کشوری بتوانند خدمات درمانی مورد نیاز خود را با سهولت بیشتری دریافت کنند. وی از مسئولان استان و دانشگاه علوم پزشکی خواست با پیگیری این موضوع، زمینه اجرای هرچه سریع‌تر توافق را فراهم کنند. معاون اجرایی رئیس‌جمهور در پایان با تأکید بر ضرورت نظارت مستمر بر اجرای برنامه‌های حوزه سلامت، خواستار پیگیری موضوعات مطرح‌شده در جلسات ماهانه شورای سلامت استان شد.

چالش های اجرای پزشکی خانواده در هرمزگان
رئیس دانشگاه علوم‌پزشکی هرمزگان در نشست بررسی پیشرفت برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در استان، با تشریح وضعیت اجرای این برنامه در شهرستان بندرلنگه، از کمبود نیروی مراقب سلامت، ناهماهنگی میان سامانه‌های اطلاعاتی و مشکلات مربوط به نحوه پرداخت هزینه خدمات درمانی به‌عنوان موانع پیش‌روی اجرای کامل نظام ارجاع یاد کرد. دکتر پژمان شاهرخی گفت: اجرای نظام پزشکی خانواده و جلوگیری از سرگردانی بیماران میان بخش‌های مختلف نظام سلامت، یک ضرورت راهبردی است و برنامه در شهرستان بندرلنگه به‌عنوان یکی از مناطق اجرای این طرح دنبال می‌شود.وی با اشاره به جمعیت حدود ۱۴۱ هزار نفری شهرستان بندرلنگه، به تشریح وضعیت پوشش بیمه‌ای این منطقه پرداخت و گفت: بر اساس آمار ارائه‌شده، حدود ۴۴ هزار نفر تحت پوشش تأمین اجتماعی، ۶۷ هزار و ۸۰۷ نفر تحت پوشش بیمه سلامت و ۲۲۶ نفر تحت پوشش بیمه نیروهای مسلح قرار دارند. وی همچنین به وجود جمعیت فاقد بیمه و برخی اتباع خارجی در شهرستان اشاره کرد و پوشش کامل جمعیت را از اهداف برنامه دانست.شاهرخی با اشاره به زیرساخت‌های اجرای پزشکی خانواده در بندرلنگه، از فعالیت دو مرکز شهری و سه مرکز روستایی خبر داد و گفت: در این شهرستان ۱۱ مرکز خدمات جامع سلامت روستایی و ۳۰ پزشک خانواده فعالیت دارند که ۲۲ نفر در بخش روستایی و هشت نفر در بخش شهری مستقر هستند.

ثبت بیش از ۴۹ هزار ویزیت پزشک خانواده
رئیس دانشگاه علوم‌پزشکی هرمزگان با ارائه آمار عملکرد برنامه از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا زمان برگزاری نشست، اعلام کرد: در این بازه زمانی ۴۹ هزار و ۴۳۹ ویزیت توسط پزشکان خانواده انجام شده که میانگین ماهانه آن حدود ۶ هزار و ۵۹۲ ویزیت بوده است. به گفته وی، در همین مدت چهار هزار و ۴۲۱ مورد ارجاع بیمار ثبت شده که معادل حدود ۸.۹ درصد از کل ویزیت‌هاست؛ این میزان در محدوده مجاز تعیین‌شده در دستورالعمل اجرایی برنامه قرار دارد. شاهرخی با اشاره به اهمیت زمان‌بندی نوبت‌دهی در نظام ارجاع توضیح داد: بر اساس دستورالعمل، زمان دریافت نوبت برای مراجعه‌کنندگان باید کمتر از ۴۸ ساعت باشد. همچنین برای بیماران با شرایط مختلف، مهلت‌های مشخصی برای رسیدگی در نظر گرفته شده است. وی تعداد نوبت‌های ثبت‌شده برای بیماران ارجاعی را سه هزار و ۵۶۲ مورد اعلام کرد و گفت: این رقم در مقایسه با چهار هزار و ۴۲۱ مورد ارجاع، حدود ۸۰ درصد را نشان می‌دهد؛ در حالی که هدف برنامه، افزایش این شاخص و نزدیک‌شدن آن به پوشش کامل بیماران ارجاعی است.

پوشش جمعیتی و بازخورد متخصصان نیازمند تقویت است
رئیس دانشگاه علوم‌پزشکی هرمزگان در ادامه، درباره میزان انتساب جمعیت به پزشکان خانواده و ثبت پرونده سلامت توضیح داد که بر اساس یکی از معیارهای محاسبه، حدود ۶۷ درصد جمعیت شهری دست‌کم یک‌بار توسط پزشک خانواده ویزیت شده‌اند؛ اما با معیارهای ثبت و تأییدشده در سامانه، این شاخص حدود ۵۵ درصد گزارش می‌شود.وی همچنین به موضوع بازخورد متخصصان به پزشکان خانواده اشاره کرد و گفت: در نظام ارجاع، پس از مراجعه بیمار به پزشک متخصص، لازم است نتیجه بررسی و درمان به پزشک خانواده بازگردانده شود تا ادامه روند درمان و تجویزهای بعدی بر اساس اطلاعات کامل انجام شود. بر اساس آمار ارائه‌شده در نشست، از مجموع ۱۶ هزار و ۹۵۰ ویزیت متخصصان در بیمارستان شهید بندرلنگه، حدود یک‌هزار و ۳۶۸ مورد از مسیر نظام ارجاع انجام شده است. شاهرخی با اشاره به ضرورت تقویت این فرایند، بازخورد متخصصان را یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی عملکرد نظام ارجاع دانست.

کمبود مراقبان سلامت و ضعف ارتباط سامانه‌ها
شاهرخی یکی از چالش‌های مهم اجرای برنامه را کمبود نیروی مراقب سلامت عنوان کرد و گفت: بر اساس الگوی پیش‌بینی‌شده، به ازای هر یک‌هزار و ۵۰۰ نفر جمعیت باید یک مراقب سلامت وجود داشته باشد؛ با این حال، در بندرلنگه به‌جای ۲۶ مراقب سلامت مورد نیاز، تنها ۱۳ نفر فعالیت دارند. وی تأکید کرد برای رسیدن به پوشش کامل جمعیت، شناسایی فعال افراد و تکمیل پرونده‌های سلامت ضروری است و این کار بدون تأمین نیروی انسانی مورد نیاز با دشواری روبه‌رو خواهد بود. رئیس دانشگاه علوم‌پزشکی هرمزگان در بخش دیگری از سخنانش، نبود ارتباط برخط و یکپارچه میان سامانه‌های اطلاعاتی بیمه‌ها و مراکز درمانی را از موانع اجرای مؤثر نظام ارجاع دانست. به گفته وی، در شرایط فعلی اطلاعات پزشک خانواده و پزشک متخصص به‌صورت مطلوب میان سامانه‌ها تبادل نمی‌شود و این مسئله پیگیری وضعیت بیمار و بازگشت اطلاعات درمانی به پزشک خانواده را دشوار می‌کند.وی همچنین بر ضرورت تسهیل ارتباط میان سطوح مختلف ارائه خدمات درمانی تأکید کرد تا بیماران بتوانند بدون اختلال و سردرگمی از سطح نخست خدمات به مراکز تخصصی و بیمارستان‌ها ارجاع داده شوند.

ابهام در هزینه خدمات و ضرورت هماهنگی با بیمه‌ها
شاهرخی با اشاره به برخی ابهام‌ها در نحوه محاسبه و دریافت هزینه خدمات درمانی گفت: بیمارانی که از مسیر نظام ارجاع به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند، باید از مزایای پیش‌بینی‌شده در این برنامه برخوردار شوند؛ اما در عمل، ناهماهنگی در اطلاع‌رسانی و اجرای ضوابط بیمه‌ای ممکن است باعث شود برخی بیماران با مطالبه هزینه روبه‌رو شوند.
وی همچنین به فعالیت پایگاه‌های سلامت در روزهای جمعه و ارائه خدمات در بازه زمانی صبح تا شب اشاره کرد و گفت: در مواردی، بیماران مراجعه‌کننده به دلیل پرداخت سرانه به پزشک خانواده، با این پرسش روبه‌رو می‌شوند که چرا برای دریافت خدمات در بیمارستان یا مراکز دیگر باید هزینه پرداخت کنند؛ در حالی که ممکن است پزشک خانواده یا مرکز مربوط از جزئیات این سازوکار اطلاع کافی نداشته باشد.وی با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان دانشگاه، بیمه‌ها و مراکز درمانی، خواستار رفع این ابهام‌ها شد تا اجرای نظام پزشکی خانواده به افزایش هزینه‌های پرداختی مردم منجر نشود. شاهرخی هدف اصلی دانشگاه را افزایش سهم بیماران ارجاعی از مجموع ویزیت‌های متخصصان عنوان کرد و گفت: ارزیابی موفقیت برنامه نباید صرفاً بر اساس تعداد ارجاع‌ها یا نوبت‌های ثبت‌شده انجام شود، بلکه باید مشخص شود چه سهمی از مراجعات به متخصصان از مسیر نظام ارجاع صورت گرفته است.وی با اشاره به هدف‌گذاری سال نخست برنامه برای افزایش سهم مراجعات متخصصان از مسیر نظام ارجاع، بر ضرورت تقویت هماهنگی‌ها، تکمیل زیرساخت‌های اطلاعاتی و تأمین نیروی انسانی مورد نیاز برای تحقق اهداف پزشکی خانواده تأکید کرد.