دریانیوز//قرآن کریم در دو جایگاه از دو سوره متفاوت (همزه و حجرات)، به یکی از آسیب‌زاترین رفتارهای اجتماعی یعنی «غیبت» پرداخته است. این کتاب آسمانی نه تنها غیبت را یک عمل اخلاقی پست، بلکه آن را نوعی «ترور شخصیت» و تشبیه به «خوردن گوشت مرده» قلمداد می‌کند؛ رفتاری که در آن، فرد با پایمال کردن آبروی دیگران، به‌دنبال کسب وجاهت کاذب برای خویش است. در نگاه وحیانی، غیبت صرفاً یک اشتباه کلامی نیست، بلکه ابزاری برای تخریب و بی‌اعتبارسازی فردی است که در حضور او نیست. با نگاهی به آیات سوره «همزه» و «حجرات»، می‌توان ابعاد مختلف این پدیده را از سه منظر بررسی کرد.
انگیزه غیبت؛ جست‌وجوی وجاهت در ویرانی دیگران
در سوره «همزه»، خداوند از کسانی که مایه مذمت و نکوهش هستند یاد می‌کند. تحلیل رفتار غیبت‌کننده نشان می‌دهد که او معمولاً با دو هدف هم‌زمان در پی انجام این کار است: نخست، بی‌اعتبار کردن و بی‌آبرو کردن فرد مورد نظر؛ و دوم، تلاش برای کسب جایگاه و آبروی خود از طریق تخریب دیگران. در واقع، غیبت‌کننده به‌اشتباه می‌پندارد که با پایمال کردن شخصیت دیگران، می‌تواند موقعیت اجتماعی خود را ارتقا دهد؛ رفتاری که ریشه در یک بیماری شخصیتی و نیاز به خودنمایی کاذب دارد.
تشبیه تکان‌دهنده؛ غیبت، خوردن گوشت برادر دینی
سوره «حجرات» با بیانی تکان‌دهنده، غیبت را به «خوردن گوشت برادر مرده» تشبیه کرده است. این تنظیر بسیار دقیق است؛ چرا که غیبت، نوعی «ترور شخصیت» است. همان‌گونه که فرد با پشت‌سرگویی، شخصیت دیگری را له و پایمال می‌کند، گویی او را از صحنه حیات اجتماعی بیرون می‌اندازد. نکته ظریف اینجاست که بر اساس عبارت «بَعضُکُم بَعضاً» و «لَحمَ اَخِیهِ»، این حکمِ تحریم و تنبیه، مستقیماً به روابط میان مؤمنان اشاره دارد. این تشبیه، نشان‌دهنده عمق فاجعه‌ای است که غیبت‌کننده مرتکب می‌شود؛ او نه تنها به حریم دیگری تجاوز می‌کند، بلکه با این کار، پیوند اخلاقی جامعه را از بین می‌برد.
غیبت و فقدان دفاع؛ وقتی مغتاب مانند مرده است
یکی از دقیق‌ترین نکات تفسیری در این بحث، پیوند میان مفهوم «غیبت» و «مرده» (میتاً) است. از آنجا که معنای لغوی غیبت به معنای «عدم حضور» است، شخصِ مورد بحث (مغتاب) در لحظه کلام، قادر به دفاع از خود نیست. قرآن با تشبیه فردِ غیبت‌شده به «مرده»، به زیبایی نشان می‌دهد که همان‌گونه که یک مرده توان دفاع از خویش را ندارد، فردی که در غیاب حضور ندارد نیز در برابر حملات کلامی بی‌دفاع می‌ماند. و همان‌طور که مرگ، بازگشتِ حیات را ناممکن می‌کند، از دست رفتن آبرو و حیثیت نیز، آسیب بسیار عمیقی است که بازگشت آن بسیار دشوار خواهد بود.
پیامد ابدی؛ از دادگاه دنیا تا محاکمه در پیشگاه خدا
اگرچه ممکن است غیبت‌کننده در دنیای مادی تصور کند که با پنهان ماندن حقیقت، از مجازات گریخته است، اما قرآن یادآور می‌شود که آبروی ازدست‌رفته، حتی اگر در دنیا بازنگردد، در پیشگاه خداوند ماندگار است. کسانی که آبروی دیگران را پایمال کرده‌اند، باید بدانند که دیدارها به قیامت خواهد افتاد و در آنجا، در پیشگاه دادگستری الهی، پاسخگوی هر کلامی خواهند بود. در نهایت، همان‌طور که خداوند در سوره انبیاء می‌فرماید: «خداوند دوست ندارد کسی با سخنان خود بدی‌ها را آشکار کند، مگر آن کسی که مورد ستم واقع شده باشد». این آیه، مرزی روشن ترسیم می‌کند؛ خداوند بر حفظ حریم‌ها و پرهیز از افشای عیوب تأکید دارد، مگر در موارد ضروری که فرد مظلوم برای بازپس‌گیری حق خود، ناچار به بیان حقیقت شود. غیبت، فراتر از یک کلام، تخریب نظام اخلاقی و آسیب به پیکره جامعه است که باید از آن پرهیز کرد.
ثبت دیدگاه