دریانیوز // زیرمیزی؛ واژهای که سالهاست در سایه نظام سلامت ایران شنیده میشود و هرچند مسئولان حوزه درمان بارها تأکید کردهاند دریافت هرگونه وجه خارج از تعرفههای رسمی تخلف است، اما روایت برخی بیماران نشان میدهد این پدیده هنوز هم در گوشههایی از نظام درمانی دیده میشود؛ پدیدهای که گاه برای خانوادههای کمدرآمد به معنای فروختن داراییهای اندک یا حتی به خطر افتادن جان بیمار است. در ماههای اخیر، برخی بیماران در گفتوگو با خبرنگار حوزه سلامت روزنامه دریا از تجربههایی سخن گفتهاند که به گفته آنها در برخی موارد، پزشکان پیش از انجام عمل جراحی یا ادامه روند درمان، درخواست پرداخت مبالغی خارج از تعرفههای رسمی داشتهاند. موضوعی که به گفته بیماران، گاهی حتی در مراکز درمانی دولتی یا بیمارستانهایی که خدمات بیمهای ارائه میدهند نیز شنیده میشود.
وقتی درمان به پول گره میخورد
یکی از همراهان بیمار که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، میگوید: «پزشک گفت اگر بخواهیم عمل زودتر انجام شود باید مبلغی جداگانه واریز کنیم. گفتند این هزینه در بیمارستان ثبت نمیشود و باید مستقیم به حساب واریز شود.» او میافزاید: «ما توان مالی زیادی نداشتیم. چند روز دنبال قرض بودیم تا بتوانیم پول را جور کنیم.»روایتهای مشابهی نیز از سوی برخی بیماران دیگر شنیده میشود؛ بیمارانی که میگویند در شرایطی قرار گرفتهاند که میان پرداخت پول یا به تعویق افتادن درمان باید یکی را انتخاب میکردند.یک بیمار دیگر که برای جراحی یکی از اعضای خانوادهاش به بیمارستان مراجعه کرده بود، میگوید: «وقتی پای جان عزیزت وسط باشد، دیگر نمیتوانی ریسک کنی. حتی اگر احساس کنی این پول غیرقانونی است، باز هم مجبور میشوی پرداخت کنی.» به گفته برخی خانوادهها، مشکل زمانی جدیتر میشود که بیمار از قشر کمدرآمد باشد. در چنین شرایطی خانوادهها ناچارند برای تأمین هزینههای خارج از تعرفه، از دیگران قرض بگیرند یا داراییهای خود را بفروشند.
ترس از شکایت
با وجود این روایتها، آنچه کمتر دیده میشود شکایت رسمی بیماران است. بسیاری از بیماران میگویند از ترس اینکه شکایت آنها باعث اختلال در روند درمان یا تغییر رفتار پزشک شود، ترجیح میدهند موضوع را پیگیری نکنند.یکی از بیماران در این باره میگوید: «اگر شکایت کنیم چه تضمینی هست که همان پزشک با دقت قبل عمل کند؟ خیلیها میترسند که اگر اعتراض کنند، در روند درمانشان مشکل ایجاد شود.»این نگرانی باعث شده در بسیاری از موارد، گلایهها تنها در حد گفتوگوهای غیررسمی باقی بماند و به شکایت مکتوب تبدیل نشود که معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان هم در نشست خبری هفته سلامت به این موضوع اشاره کرد که شکایت ها بیشتر شفاهی و غیرمکتوب مطرح می شود که رسیدگی را با مشکل مواجه می کند.
موضع دانشگاه علوم پزشکی
در مقابل این نگرانیها، مسئولان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان تأکید میکنند که دریافت هرگونه زیرمیزی تخلف محسوب میشود و در صورت ثبت شکایت، حتماً پیگیری خواهد شد.دکتر آرش رحیمی، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، با اشاره به نظارتهای انجام شده در حوزه تعرفههای درمانی میگوید: «دانشگاه همواره در این حوزه نظارتهای خود را انجام میدهد و این موضوع از دغدغههای جدی ماست. ملاک عمل ما نیز تعرفههای ابلاغی وزارت بهداشت است و این نظارتها به صورت مستمر و روزانه از چندمرکزانجام میشود.» به گفته وی، واحدهای نظارتی دانشگاه به صورت روزانه عملکرد مراکز درمانی را رصد میکنند، اما با توجه به گستردگی مراکز درمانی و محدود بودن نیروی انسانی، این موضوع تنها با همکاری سایر نهادهای نظارتی و همچنین مشارکت مردم قابل کنترل است.رحیمی تأکید میکند: «باید توجه داشت که نظارت در این حوزه فقط وظیفه دانشگاه نیست. نهادهای دیگری مانند تعزیرات، سازمان نظام پزشکی و بیمهها نیز در این زمینه مسئولیت دارند.»وی با اشاره به دغدغههای مطرح شده در سطح استان میافزاید: «این موضوع در سطح مدیریت ارشد استان نیز مطرح شده و جلساتی با حضور استاندار و دستگاههای مختلف برای بررسی آن برگزار شده است.»
تلاش برای اصلاح سازوکارها
به گفته معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، در یکی از این جلسات که دو هفته پیش برگزار شد، نمایندگان بیمهها و نهادهای مرتبط حضور داشتند و درباره راهکارهای کنترل تعرفهها و جلوگیری از تخلفات احتمالی بحث و تبادل نظر شد.رحیمی توضیح میدهد: «در این جلسات تأکید شد که مراکز درمانی باید تعرفههای رسمی را ملاک عمل قرار دهند. همچنین پیشنهادهایی برای ایجاد برخی مشوقها در بخش خصوصی ارائه شده تا در کنار برخوردهای قانونی، انگیزه رعایت تعرفهها نیز افزایش یابد.» به گفته او، این پیشنهادها قرار است پس از بررسی نهایی به استاندار ارائه شود.
چرا شکایتها ثبت نمیشود؟
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان یکی از چالشهای اصلی در رسیدگی به تخلفات احتمالی را نبود شکایتهای مکتوب میداند.او میگوید: «متأسفانه بسیاری از افرادی که نسبت به تعرفهها اعتراض دارند، فقط به شکایت شفاهی بسنده میکنند. در حالی که برای رسیدگی قانونی، وجود مستندات و شکایت مکتوب ضروری است.» رحیمی توضیح میدهد: «در مراجع رسیدگیکننده مانند تعزیرات یا دادگاهها، صرف ادعا کافی نیست و باید مستندات وجود داشته باشد. اگر فردی فقط بگوید فلان پزشک مبلغی دریافت کرده اما مدرکی ارائه نکند، امکان رسیدگی قانونی محدود میشود.» وی تأکید میکند که ثبت شکایت رسمی میتواند زمینه رسیدگی دقیقتر را فراهم کند.
رئیس دانشگاه: رسیدگی حتمی است
دکتر پژمان شاهرخی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان نیز با تأکید بر برخورد با تخلفات احتمالی میگوید: «اگر شکایتی ثبت شود، امکان ندارد بدون بررسی باقی بماند.» شاهرخی با اشاره به حجم بالای خدمات درمانی در استان میافزاید: «روزانه صدها عمل جراحی در مراکز درمانی انجام میشود و طبیعی است که نظارت کامل نیازمند همکاری همه بخشها باشد.» به گفته شاهرخی، در صورت ثبت شکایت، موضوع از طریق مراجع قانونی و نهادهای مسئول از جمله تعزیرات حکومتی یا سازمان نظام پزشکی پیگیری میشود.براساس کمیسیون ماده ۱۱قانون تعزیرات حکومتی،مواردی اگر بجا وبحق مطرح شده باشد، به تعزیرات ارجاع شده است.وی تأکید میکند: «دریافت زیرمیزی نه قانونی و نه عرفی است، نه اخلاقی و نه مورد پذیرش نظام سلامت. اگر موردی گزارش شود حتماً بررسی و با آن برخورد خواهد شد.»رئیس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان همچنین از برنامهریزی برای برگزاری نشستهای مشترک با سازمان نظام پزشکی و بیمهها خبر میدهد تا سازوکارهای نظارتی در حوزه تعرفهها تقویت شود. وی گفت:استاندار هرمزگان هم به این موضوع حساسیت دارد و آنچه که عدالت است، بایستی محقق شود و با زیرمیزی بشدت مخالف هستیم و جلسات مستمر در این حوزه برگزار شده و می شود.
چالشی قدیمی در نظام سلامت
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند پدیده زیرمیزی تنها یک تخلف فردی نیست، بلکه ریشههای آن به ساختار اقتصادی نظام درمان نیز مربوط میشود؛ از اختلاف میان تعرفههای واقعی و تعرفههای مصوب گرفته تا فشارهای مالی بر برخی مراکز درمانی.با این حال، مسئولان حوزه درمان تأکید دارند که هیچیک از این مشکلات نمیتواند توجیهی برای دریافت پول خارج از تعرفه از بیماران باشد.در نهایت، آنچه میان روایت بیماران و موضع رسمی مسئولان مشترک است، ضرورت شفافیت بیشتر در نظام درمان و تقویت سازوکارهای نظارتی است؛ مسیری که بدون مشارکت بیماران و ثبت شکایتهای مستند نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.در شرایطی که سلامت با جان مردم گره خورده، اعتماد عمومی مهمترین سرمایه نظام درمانی محسوب میشود؛ سرمایهای که حفظ آن نیازمند برخورد جدی با تخلفات احتمالی و در عین حال اصلاح ساختارهای موجود در حوزه سلامت است.
ثبت دیدگاه