آیا ایران قابل محاصره دریایی توسط آمریکا است؟

دریانیوز//در هفته‌های اخیر، ایالات متحده آمریکا به رهبری دولت ترامپ، فشارهای همه‌جانبه‌ای را علیه جمهوری اسلامی ایران با هدف براندازی نظام سیاسی این کشور آغاز کرده است که تاکنون نتیجه ملموسی برای کاخ سفید نداشته است. سناریوهای مختلفی از سوی آمریکا علیه ایران دنبال شده است، از جمله: تلاش برای ترور سران سیاسی و نظامی، هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی و انرژی، حمله نظامی احتمالی به اصفهان برای ربودن اورانیوم‌های غنی‌شده، اشغال جزایر و ایجاد آشوب‌های داخلی. در تازه‌ترین تحولات، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده است که به زودی محاصره دریایی ایران را آغاز خواهد کرد. این اعلام، بهانه‌ای شد تا اهمیت و چگونگی استفاده ایران از مسیرهای جایگزین برای صادرات و واردات و همچنین قدرت ژئوپلیتیکی خود را مورد بررسی قرار دهیم. نکته کلیدی این بحث، برتری ژئوپلیتیک ایران به عنوان یکی از نقاط قوت «قدرت نرم‌افزاری» این کشور استوار است. به نظر می‌رسد این تهدید محاصره دریایی، حتی پیش از اجرا، به دلایل زیر با شکست مواجه خواهد شد:
۱. تقابل با چین: اجرای سیاست محاصره دریایی ایران، به معنای اعلام جنگ عملی با چین است، زیرا ایران یکی از منابع اصلی تأمین نفت مورد نیاز چین محسوب می‌شود. هرگونه اختلال در این زنجیره، پیامدهای ناگواری برای اقتصاد چین و در نتیجه اقتصاد جهانی خواهد داشت.
۲. کنترل هوشمند تنگه هرمز: ایران با تسلط هوشمندانه بر تنگه هرمز، قادر است در صورت لزوم، این تنگه حیاتی را به طور کامل مسدود کند. این اقدام، عاملی مهم در افزایش چشمگیر نرخ انرژی در سطح جهان خواهد بود که فشاری مضاعف بر اقتصادهای جهانی وارد می‌آورد.
۳. بسته شدن تنگه باب‌المندب: اجرای محاصره دریایی ایران، احتمال بسته شدن تنگه باب‌المندب توسط نیروهای یمنی را به شدت افزایش می‌دهد. این تنگه نیز یکی از مسیرهای حیاتی حمل و نقل دریایی و انرژی جهان است و انسداد آن، مجدداً منجر به صعودی شدن نرخ انرژی و اختلال در تجارت جهانی خواهد شد.
از سوی دیگر، ایران دارای مسیرهای جایگزین متعددی برای صادرات و واردات خود است که وابستگی آن را به خلیج فارس کاهش می‌دهد. این مسیرها عبارتند از:
۱. دریای عمان (بندر چابهار):
این مسیر، استراتژیک‌ترین جایگزین برای خلیج فارس است که دسترسی مستقیم به اقیانوس هند را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز فراهم می‌کند. بندر چابهار به عنوان یک نقطه کلیدی در کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC)، ارتباط ایران را با کشورهای هند، پاکستان و شرق آفریقا تسهیل می‌بخشد. این بندر نقش ترانزیتی حیاتی در اتصال هند به افغانستان، آسیای مرکزی، قفقاز و روسیه ایفا می‌کند.
۲. دریای خزر (شمال ایران):
از طریق بنادری چون امیرآباد، انزلی و کاسپین، ایران از اتصال دریایی مستقیم با کشورهای روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان برخوردار است. این مسیر، بخش مهمی از کریدور شمال-جنوب و همچنین مسیرهای چندوجهی به سمت اروپا را تشکیل می‌دهد.
۳. مسیرهای زمینی به کشورهای همسایه:
ایران از طریق مرزهای زمینی گسترده خود، از قابلیت ترانزیت قوی برخوردار است:
ترکیه: مسیر گوربولاغ-بازرگان، اصلی‌ترین مسیر جاده‌ای به اروپا و بخش زمینی کریدور خلیج فارس-اروپا محسوب می‌شود.
عراق: مسیر ریلی در حال تکمیل شلمچه-بصره و امکان اتصال آتی به سوریه و بندر لاذقیه، پتانسیل ترانزیتی مهمی را فراهم می‌آورد.
آذربایجان: مسیر ریلی و جاده‌ای آستارا-آستارا، ارتباط با قفقاز و دریای سیاه را ممکن می‌سازد.
ترکمنستان: به عنوان دروازه ایران به آسیای مرکزی، مسیر ریلی سرخس-تجن، نقش کلیدی ایفا می‌کند.
افغانستان: مرزهای دوغارون (هرات) و میلک-زرنج، مسیرهای کوتاهی را برای تجارت با آسیای مرکزی و حتی چین (از طریق دهلیز واخان) فراهم می‌کنند.
۴. مسیرهای ریلی چندملیتی (کریدورهای بین‌المللی):
کریدور شمال-جنوب (INSTC): این کریدور دارای سه شاخه اصلی است: شاخه شرقی (بندرعباس/چابهار به زاهدان و سرخس)، شاخه میانی (بنادر خزر به آستارا و روسیه) و شاخه غربی (از طریق ترکیه به اروپا).
کریدور چین-قزاقستان-ترکمنستان-ایران: این مسیر به عنوان جایگزینی برای مسیر دریایی چین-اروپا، یک مسیر ریلی سریع و کارآمد محسوب می‌شود.این مسیرهای جایگزین، توانمندی ایران را در دور زدن تحریم‌های احتمالی و حفظ ارتباطات تجاری خود نشان می‌دهند و بر اهمیت موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در منطقه و جهان تأکید می‌کنند. بنابراین، هرگونه تلاش برای محاصره دریایی ایران، با توجه به این زیرساخت‌ها و روابط بین‌المللی، با چالش‌های جدی روبرو خواهد بود و احتمال موفقیت آن بسیار اندک است.