دریانیوز// در حالی که تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای پیاپی چالشهای بیسابقهای را پیش روی منابع آبی کشور قرار داده است، استان هرمزگان با ویژگیهای اقلیمی نیمهخشک خود در خط مقدم این نبرد قرار دارد. مدیریت منابع آب در این استان دیگر تنها یک ضرورت اقتصادی نیست بلکه به یک ضرورت حیاتی برای بقای زیستمحیطی و پایداری معیشت کشاورزان بدل شده است. در همین راستا سازمان جهاد کشاورزی استان هرمزگان با درک عمیق از این بحران رویکرد خود را از کشاورزی سنتی و پرمصرف به سمت کشاورزی هوشمند و مبتنی بر الگوی کشت کمآببر تغییر داده است. این تحول آغاز مسیری است که در آن کمآبی دیگر مانع تولید نیست بلکه محرک نوآوری در انتخاب محصول است.مسعود گرگیج معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان هرمزگان در آخرین اظهارات خود از یک نقشه راه عملیاتی پرده برداشت. هدف اصلی این برنامه توسعه ۱۵۰ هکتار از اراضی استان به زیرکشت محصولات استراتژیک و کمآببر است. این اقدام فراتر از یک تغییر ساده در نوع کشت یک بازآرایی ساختاری در پهنهبندی کشاورزی استان محسوب میشود.
حرکت از تولید به هر قیمت به سمت تولید بهینه و پایدار
هدف از این حرکت هدایت آگاهانه کشاورزان به سمتی است که در آن میزان مصرف آب با ظرفیتهای موجود در سفرههای زیرزمینی و منابع سطحی همخوانی داشته باشد. این یعنی حرکت از تولید به هر قیمت به سمت تولید بهینه و پایدار. بحران کمآبی در جنوب ایران ریشه در تغییر الگوی بارشها و افزایش نرخ تبخیر از سطح خاک دارد. این پدیده باعث شده است که روشهای قدیمی آبیاری دیگر پاسخگوی نیاز گیاه در برابر تنشهای حرارتی نباشد. بنابراین سازمان جهاد کشاورزی با بررسی دقیق ظرفیتهای خاک و اقلیم هرمزگان فهرستی از محصولات را تدوین کرده است که نه تنها با کمآبی سازگارند بلکه ارزش اقتصادی بالایی نیز دارند. این انتخابها بر پایه دانش گیاهشناسی و تحلیل بازار صورت گرفته است تا کشاورز در پایان فصل برداشت با محصولی روبرو شود که هم در بازار داخلی و هم در بازارهای جهانی قدرت رقابت داشته باشد.
پازل محصولات استراتژیک؛ از ارزن تا کینوا
کنجد و ارزن از جمله محصولاتی هستند که از دیرباز با اقلیم گرم و خشک سازگاری داشتهاند. کنجد به دلیل نیاز آبی بسیار پایین و ارزش صادراتی بالا میتواند یکی از ستونهای اصلی درآمدزایی در این طرح باشد. از سوی دیگر ارزن با مقاومت بسیار بالا در برابر تنشهای حرارتی و کمآبی میتواند امنیت غذایی مناطق گرمسیری را تامین کند. این محصولات نه تنها مصرف آب را به حداقل میرسانند بلکه به دلیل پروتئین و مواد مغذی بالا از نظر سلامت نیز بسیار حائز اهمیت هستند.در کنار محصولات سنتی ورود به دنیای محصولات نوظهور مانند کینوا و سالیکورنیا نشاندهنده نگاه مدرن جهاد کشاورزی به بازارهای جهانی است. کینوا که به عنوان یک سوپرغذا در سطح بینالمللی شناخته میشود پتانسیل بسیار بالایی برای جذب ارز از طریق صادرات دارد. این گیاه در برابر شرایط سخت محیطی بسیار مقاوم است و نیاز آبی آن بسیار کمتر از غلات معمول است. سالیکورنیا یا همان گیاه شورپسند یک انقلاب کوچک در کشاورزی مناطق ساحلی محسوب میشود. این گیاه میتواند در خاکهای با شوری بالا و با کمترین مقدار آب رشد کند و از آن به عنوان محصولی در صنایع غذایی و آرایشی استفاده شود.
گیاهان دارویی؛ طلای سبز هرمزگان
گیاهان دارویی نیز بخش مهمی از این پازل استراتژیک را تشکیل میدهند. بهرهگیری از ظرفیتهای اقلیمی برای کشت آلوئهورا و گل محمدی میتواند مسیر جدیدی از درآمدزایی را برای کشاورزان باز کند. این گیاهان علاوه بر مقاومت بالا در برابر خشکی از نظر صنعتی و دارویی بسیار پرطرفدار هستند. بازار جهانی محصولات آرایشی و بهداشتی همواره به دنبال مواد اولیه با کیفیت از اقلیمهای خاص است و هرمزگان میتواند با این رویکرد خود را به یک تامینکننده اصلی در این زنجیره تبدیل کند.تغییر الگوی کشت تنها با دستور یا توصیه محقق نمیشود و این فرآیند نیازمند یک اکوسیستم حمایتی است. سازمان جهاد کشاورزی برای تحقق این هدف سه ستون اصلی را در دستور کار قرار داده است. نخستین ستون آموزش و ترویج است زیرا کشاورزان قهرمانان اصلی این میدان هستند. برگزاری دورههای تخصصی برای آشنایی با ویژگیهای زیستی محصولات جدید اولین گام برای پذیرش این تغییر است.
هدف این است که کشاورز نه به عنوان یک مصرفکننده بلکه به عنوان یک مدیر منابع عمل کند و با دانش فنی روز با زمین خود تعامل داشته باشد.ستون دوم مربوط به سیستمهای نوین آبیاری است. انتقال از آبیاری غرقابی به سیستمهای قطرهای و مدرن ستون اصلی صرفهجویی در آب است. جهاد کشاورزی با ترویج این سیستمها در واقع در حال تجهیز کشاورزان به سلاحهای نوین برای مبارزه با خشکسالی است.این تکنولوژیها باعث میشوند آب دقیقاً به ریشه گیاه برسد و از اتلاف آن در اثر تبخیر یا نفوذ به لایههای زیرین خاک جلوگیری شود. این دقت در آبیاری نه تنها مصرف آب را کاهش میدهد بلکه باعث افزایش کیفیت و میزان برداشت محصول نیز میشود.ستون سوم استفاده از فناوریهای پایش هوشمند است. یکی از بخشهای پیشرو این برنامه استفاده از سامانه جامع پهنهبندی برای پایش مستمر سطح زیرکشت است. از طریق این سامانه سازمان میتواند به صورت دقیق و لحظهای وضعیت کشت را رصد کند و از انحراف از الگوی مقرر جلوگیری نماید. این یعنی مدیریت کشاورزی بر پایه داده و نه بر پایه حدس و گمان. این سطح از نظارت باعث میشود که برنامهریزیهای کلان کشاورزی در استان با واقعیتهای میدانی همخوانی داشته باشد و منابع به درستی تخصیص یابد.از منظر اقتصادی این تحول میتواند ساختار معیشتی روستاییان را دگرگون کند.
محصولات جدید مانند کینوا و کنجد برخلاف محصولات سنتی و پرمصرف پتانسیل بالایی برای ورود به زنجیره ارزش هستند. این یعنی کشاورز میتواند علاوه بر فروش محصول خام به سراغ فرآوری اولیه برود و سود بیشتری کسب کند. همچنین کاهش هزینههای مربوط به تامین آب و انرژی در سیستمهای نوین آبیاری باعث میشود که حاشیه سود تولید برای کشاورز افزایش یابد. این موضوع در بلندمدت باعث جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهرها و حفظ بافت جمعیتی مناطق کشاورزی میشود.
برنامهریزی عملیاتی؛ توسعه ۱۵۰ هکتار زیرکشت جدید
البته مسیر توسعه ۱۵۰ هکتار زیرکشت بدون چالش نیست و با موانعی روبروست. مقاومت سنتی کشاورزان در برابر تغییر الگو یکی از بزرگترین چالشهاست زیرا تغییر در شیوه زندگی و کشت سالها تجربه را میطلبد. همچنین هزینههای اولیه تجهیز به سیستمهای نوین آبیاری میتواند برای کشاورزان کوچک سنگین باشد. علاوه بر این ایجاد بازارهای هدف مطمئن برای محصولات جدید نیازمند هماهنگی میان بخشهای مختلف کشاورزی و صنعت است. با این حال فرصتهای موجود بسیار بزرگتر از این چالشهاست.با موفقیت این طرح هرمزگان میتواند به قطبی در تولید محصولات استراتژیک کمآببر تبدیل شود که هم امنیت غذایی را تامین میکند و هم از تخلیه سفرههای زیرزمینی جلوگیری مینماید.
آیندهای که با مدیریت آب رقم میخورد
این برنامه در واقع نوعی بیمه برای آینده کشاورزی استان است. اگر امروز از امروز اقدام نکنیم فردا ممکن است با بحرانی روبرو شویم که هیچ فناوری و هیچ بودجهای قادر به مقابله با آن نباشد. بنابراین مدیریت منابع آب در هرمزگان باید به صورت یکپارچه و از طریق ترکیب دانش علمی و تجربه عملی کشاورزان پیش برود.برنامه توسعه کشت محصولات کمآببر در هرمزگان فراتر از یک پروژه کشاورزی یک استراتژی ملی برای مدیریت بحران است. این اقدام نشان میدهد که اگر علم مدیریت و اراده کشاورزان با هم متحد شوند حتی در خشکترین اقلیمها نیز میتوان سبزی و شکوفایی را تجربه کرد. حرکت به سمت محصولات نظیر کینوا کنجد و گیاهان دارویی هرمزگان را از وضعیت بحرانزده به وضعیت پایدار سوق خواهد داد. زمان آن رسیده است که کشاورزی هرمزگان از تقلید از الگوهای پرمصرف به سوی نوآوری در محصولات مقاوم حرکت کند؛ چرا که در نبرد با خشکسالی تنها کسانی پیروزند که سلاح خود را با واقعیتهای اقلیمی تطبیق دهند.
ثبت دیدگاه