دریانیوز// غروب در بندرعباس، تصویری دوگانه و البته پر از تضاد است. در یک سو، خلیج فارس با آرامش ابدیاش میزبانِ لنجهای سنتی است و در سوی دیگر، قامتِ برافراشتهی دودکشهای عظیم صنایع و پالایشگاهها، افق شهر را به تسخیر خود درآوردهاند. سالهاست که هرمزگان به عنوان پیشرانِ صنعتی کشور، هزینهی سنگینی برای این جایگاه میپردازد. اینجا، در حاشیه سواحل نقرهای، توسعه همواره با یک «اما» بزرگ همراه بوده است؛ «اما»یی که از تخریب زیستبومهای حساس دریایی تا پسابهای صنعتی را در بر میگیرد. اکنون اما، سخنان شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در بیستوپنجمین همایش ملی صنعت، معدن و خدمات سبز، گویی هشداری جدی برای فعالان اقتصادی این منطقه است. انصاری با صراحتِ تمام اعلام کرد که دوران بهرهکشی بیرویه از طبیعت به پایان رسیده است؛ پیامی که برای هرمزگان، به عنوان قطبِ صنعتی و انرژی کشور، بیش از هر جای دیگری مصداق دارد.
گذار از «منبع ارزان» به «سرمایه پایدار»
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در تبیین استراتژی جدید این سازمان، تأکید کرد: «باید از نگاه کردن به طبیعت به عنوان منبعی ارزان و بیپایان عبور کنیم و با درک ارزش منابع طبیعی، بهرهبرداری خردمندانه را جایگزین بهرهکشی و تخریب غیرقابل جبران کنیم.» این رویکرد، ضربهای به تفکر سنتیِ حاکم بر بسیاری از صنایعِ هرمزگان است. سالهاست که صنایع بزرگ ما با تکیه بر مزیت نسبی «انرژی ارزان» و «دسترسی آسان به منابع آبی خلیج فارس»، بدون توجه به استهلاک زیرساختهای زیستی، به تولید انبوه پرداختهاند. انصاری با اشاره به گزارشهای سازمان ملل، یادآور شد که محیطزیست دیگر در حاشیه نیست؛ بلکه در متنِ «سیاستهای اقتصادی، سرمایهگذاری و نوآوری» قرار دارد. برای صنعتی که در بندرعباس مستقر است، این یعنی «مدیریت سبز» دیگر یک ژست تبلیغاتی برای دریافت تندیسِ همایشها نیست، بلکه یک «ضرورتِ بقا» در بازار رقابتی آینده است.
سدی به نام «اقتصادِ یارانهای» در استان
یکی از نکات کلیدی و جسورانهی سخنان انصاری، آسیبشناسیِ موانع ساختاری بود. او به درستی اشاره کرد: «قیمت پایین انرژی و آب، انگیزه سرمایهگذاری در حوزه بهرهوری سبز و استفاده از فناوریهای نوین را کاهش میدهد.»
در هرمزگان، این جمله یک واقعیت ملموس است. چرا صنایع ما باید میلیاردها تومان برای نوسازی تکنولوژیهای کممصرف هزینه کنند، وقتی با دریافت انرژی و آب یارانهای، سودآوریِ فعلیشان تضمین شده است؟ این «یارانه پنهان»، در واقع همان دامی است که ما را در استفاده از فناوریهای فرسوده و کمبازده زندانی کرده است. انصاری با اشاره به اینکه نباید حفظ محیطزیست را یک «هزینه» تلقی کرد، میگوید: «امروز رعایت قوانین و ضوابط محیطزیستی یک ضرورت علمی، اقتصادی و اخلاقی است.» اما در استان ما، ذهنیتِ بسیاری از مدیران صنعتی همچنان «هزینهمحور» است. آنها تصفیهخانه پساب یا سیستمهای بازیافت حرارتی را نه به عنوان سرمایهگذاری برای آینده، بلکه به عنوان «هزینههای سربار» میبینند که ترازنامه سالانه شرکت را منفی میکند. این پارادایم باید در هرمزگان شکسته شود؛ قبل از اینکه بحران منابع آب و آلودگی هوا، هزینهای بسیار سنگینتر از نوسازی فناوری را به بدنه صنعت استان تحمیل کند.
اقتصاد چرخشی؛ راهکاری برای سواحلِ خسته
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، مسیر برونرفت از بحران فعلی را «اقتصاد چرخشی» (Circular Economy) عنوان کرد. در استانی که تولیدات پتروشیمی و صنایع فلزی آن حجم عظیمی از پسماند و آلودگی تولید میکنند، گذار به این مدل یک انتخاب نیست، بلکه اجبار است. انصاری میگوید: «طراحی برای دوام، استفاده مجدد، بازیافت و بهرهگیری از فناوریهای دیجیتال، بخشهایی از این مسیر هستند.» تصور کنید اگر صنایع مستقر در غرب بندرعباس، از همین امروز سیستمهای پیشرفته بازچرخانی آب را به جای تخلیه پساب به دریا، در اولویت قرار میدادند، چه حجم بزرگی از تنشهای آبی منطقه حل میشد. اقداماتی که برخی واحدهای پیشرو انجام دادهاند، نشان میدهد که این کار ممکن است. اما مشکل کجاست؟
انصاری خود پاسخ میدهد: «در کنار ابزارهای بازدارنده مانند عوارض آلایندگی، به مشوقها و ابزارهای ترغیبکننده برای صنایع و واحدهای خدماتی نیز نیاز داریم.» در واقع، صنایعِ ما در هرمزگان، دهههاست که فقط با (عوارض آلایندگی) مواجه بودهاند، در حالی که (مشوقهای تعرفهای و مالیاتی) برای کسانی که میخواهند «سبز» شوند، بسیار کمرنگ بوده است. دولت چهاردهم، طبق تأکیدات رئیس سازمان، باید بسترسازیهای کلان را به گونهای اصلاح کند که حرکت به سمت محیطزیستِ پاک، برای صنعتگر «سودآور» باشد، نه «زیانبار»
از حرف تا عمل؛ چشمانداز هرمزگان
آنچه شینا انصاری در همایش ملی صنعت سبز مطرح کرد، نسخه شفابخشی است که اگر در هرمزگان بومیسازی شود، میتواند سرنوشتِ توسعه استان را دگرگون کند. تکیه بر این اصل که «توسعه پایدار، تنها راه پیشرفت واقعی است»، یعنی ما باید این واقعیت تلخ را بپذیریم که رشد اقتصادیِ بدونِ حفظ سرمایههای طبیعی، در نهایت به «فروپاشیِ زیرساختهای زیستی» ختم میشود.برای فعالان اقتصادی و مدیران صنعتی هرمزگان، زمانِ تغییر نگرش از «مدیرِ تولید» به «مدیرِ مسئولیتپذیر» فرا رسیده است. این تغییر، نه فقط از بالاترین سطوح مدیریتی، بلکه باید در تمامی فرآیندهای تولید، از طراحی اولیه تا پایان عمر محصول، جاری شود.صنعت هرمزگان اگر نخواهد با «فناوریهای فرسوده» خود را در تاریخِ تکنولوژی منجمد کند، راهی جز همسو شدن با استانداردهای مدیریت سبز ندارد. امروز، «صنعت سبز» یک ارزش سازمانی و یک مزیت رقابتی است. در دنیایی که بازارهای بینالمللی به دنبال محصولات با «ردپای کربن پایین» هستند، صنایعی که این مسیر را انتخاب نکنند، به زودی از بازار حذف خواهند شد. در پایان ذکر این نکته مهم است که دوران بهرهکشیِ بیمحابا از خلیج فارس و منابع طبیعی هرمزگان به سر آمده است؛ یا باید همگام با استانداردهای نوینِ زیستی پیش برویم، یا در تکرارِ اشتباهاتِ گذشته، فرصتِ شکوفایی واقعی را برای نسلهای آینده استان بسوزانیم.
ثبت دیدگاه