دریانیوز// همیشه شعارهای زیبایی درباره حفاظت از طبیعت، کاهش آلودگی و مسئولیت انسان در قبال سیارهاش مطرح میشود. اما واقعیت تلخ این است که زمین تنها از آلودگی کارخانهها، خودروها و مصرف بیرویه منابع آسیب نمیبیند؛ گاهی بزرگترین ضربهها در زمانی وارد میشود که صدای انفجارها بر صدای طبیعت غلبه میکند. جنگها علاوه براینکه جان انسانها را تهدید میکنند، زخمهایی عمیق و گاه جبرانناپذیر بر پیکره محیطزیست وارد میکنند؛ زخمهایی که آثار آن سالها و حتی دههها باقی میماند. در چنین شرایطی این پرسش جدی مطرح میشود که با وجود جنگهای گسترده و پیامدهای مخرب زیستمحیطی آنها، چگونه میتوان از زمین پاک سخن گفت و برای حفظ آن برنامهریزی کرد؟در سالهای اخیر جهان بارها شاهد آن بوده است که جنگها چگونه میتوانند منابع طبیعی، خاک، آب و هوا را به سرعت آلوده و تخریب کنند. انفجارها، آتشسوزیهای گسترده، تخریب زیرساختهای صنعتی و نشت مواد شیمیایی و نفتی تنها بخشی از پیامدهایی هستند که محیطزیست را با بحران مواجه میکنند.
در واقع در بسیاری از موارد، پایان جنگ به معنای پایان آسیبها نیست؛ آغاز دورهای طولانی از بازسازی و ترمیم محیطزیست است.در ایران نیز تجربه جنگ و درگیریهای نظامی نشان داده است که محیطزیست یکی از نخستین قربانیان چنین بحرانهایی است. صدیقه ترابی، معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست، با اشاره به پیامدهای زیستمحیطی جنگهای اخیر تأکید کرده است که دو جنگ تحمیلی اخیر در مدت کوتاهی اثرات قابل توجهی بر محیطزیست کشور برجای گذاشتهاند. او با اشاره به پیامدهای زیستمحیطی جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان گفت که کشور طی سال گذشته دوبار هدف حملات قرار گرفته و با شدت پیامدهای زیستمحیطی این جنگها مواجه شده است.به گفته ترابی، آنچه در این میان بیش از همه تعجببرانگیز است، بیتوجهی برخی کشورهای توسعهیافته نسبت به پیامدهای زیستمحیطی این حملات است. در حالی که در سطح جهانی درباره کاهش انتشار کربن، مقابله با تغییرات اقلیمی و حفاظت از محیطزیست شعارهای فراوانی داده میشود، اما در برابر تخریبهای زیستمحیطی ناشی از جنگها واکنش جدی و مؤثری مشاهده نمیشود. این تناقض نشان میدهد که محیطزیست در بسیاری از معادلات سیاسی جهانی هنوز جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است.
نمونهای از این آسیبها را میتوان در حملات صورتگرفته به زیرساختهای انرژی مشاهده کرد. ترابی میگوید در حالی که برنامههایی برای کاهش آلودگی هوا در حال اجرا بود، حملاتی مانند بمباران انبار نفت تهران رخ داد که منجر به افزایش انتشار گازهای گلخانهای شد. برآوردها نشان میدهد اثرات حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی بر ایران در دو هفته ابتدایی جنگ، معادل ردپای کربن سالانه ۶۰ کشور بوده است. چنین آماری نشان میدهد که جنگها میتوانند در مدت زمانی بسیار کوتاه، دستاوردهای سالها تلاش برای کاهش آلودگی و انتشار کربن را از بین ببرند.با این حال، مسئله محیطزیست تنها به جنگ محدود نمیشود. فعالیتهای انسانی نیز سهم قابل توجهی در تخریب طبیعت دارند. برداشت بیرویه منابع آبی، مصرف گسترده سوختهای فسیلی، گسترش صنایع آلاینده و افزایش پسماندها از جمله عواملی هستند که محیطزیست کشور را با چالشهای جدی مواجه کردهاند. آلودگی هوای کلانشهرها، کاهش منابع آب زیرزمینی و تخریب زیستگاههای طبیعی تنها بخشی از پیامدهای این روند است.
ترابی در این زمینه تأکید میکند که سازمان حفاظت محیطزیست برای مقابله با این چالشها اقدامات متعددی را آغاز کرده است. توسعه و ارتقای روشهای پایش زیستمحیطی یکی از این اقدامات است که با هدف شناسایی دقیقتر منابع آلودگی و مدیریت بهتر آنها انجام میشود. همچنین پژوهشهایی در زمینه استفاده از فناوریهای نوین برای گسترش دامنه پایشهای زیستمحیطی در حال انجام است تا بتوان وضعیت محیطزیست را با دقت بیشتری رصد کرد.از سوی دیگر، اجرای قانون هوای پاک نیز یکی از محورهای مهم این اقدامات به شمار میرود. در این چارچوب تلاش شده است تا تمامی دستگاهها و نهادهای مرتبط در کنار یکدیگر برای کاهش آلودگی هوا همکاری کنند. شناسایی عوامل اصلی آلودگی و ارائه راهکارهای عملی برای کاهش آنها از جمله اقداماتی است که با مشارکت دستگاههای مختلف در حال پیگیری است.موضوع مدیریت پسماند نیز یکی دیگر از حوزههایی است که مورد توجه قرار گرفته است. به گفته معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست، در سال گذشته اقدامات گستردهای برای ساماندهی پسماندها انجام شده و این معاونت تلاش کرده است در چارچوب برنامه هفتم توسعه به تمامی تکالیف قانونی خود عمل کند.
مدیریت صحیح پسماندها میتواند نقش مهمی در کاهش آلودگی خاک، آب و هوا داشته باشد و از بروز بسیاری از مشکلات زیستمحیطی جلوگیری کند.با وجود همه این تلاشها، پرسشی که مطرح میشود همچنان پابرجاست: در جهانی که جنگها و منازعات نظامی همچنان ادامه دارند، چگونه میتوان به آیندهای با محیطزیستی سالم و زمین پاک امیدوار بود؟ پاسخ به این پرسش تنها در گرو اقدامات یک کشور یا یک سازمان نیست. حفاظت از محیطزیست نیازمند همکاری جهانی، مسئولیتپذیری دولتها و تغییر الگوهای مصرف و تولید در سطح بینالمللی است.جنگها ن جان انسانها وآینده زمین را تهدید میکنند. اگر قرار است زمین خانه مشترک همه ما باقی بماند، لازم است محیطزیست در تصمیمگیریهای سیاسی و امنیتی جهان جایگاهی جدیتر پیدا کند. در غیر این صورت زمین همچنان زیر بار بحرانهایی قرار خواهد داشت که بخشی از آن از تصمیمهای انسانها سرچشمه میگیرد.
ثبت دیدگاه