دریانیوز// آیین تجلیل از خادمان اهلبیت(ع) و موکبداران علوی، حسینی و رضوی بندرعباس، تنها مراسمی برای قدردانی از چند گروه مردمی نبود؛ این برنامه فرصتی بود برای بازخوانی ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی شهری که در مناسبتهای مذهبی، از غدیر و اربعین تا تشییع پیکر امام شهید، بار دیگر نقش مردم و گروههای مردمی را در خلق رویدادهای بزرگ دینی نشان داده است. طرح توسعه مسیر «حرم تا حرم» نیز میتواند این مشارکت را از یک حرکت مناسبتی به یک ظرفیت فرهنگی ماندگار در بندرعباس تبدیل کند.
آیینی برای دیدهشدن یک سرمایه اجتماعی
آیین تجلیل از خادمان اهلبیت(ع) و موکبداران علوی، حسینی و رضوی بندرعباس، در حسینیه شهید امام خامنهای دفتر امام جمعه بندرعباس برگزار شد. این مراسم با حضور آیتالله محمد عبادیزاده، نماینده ولیفقیه در هرمزگان، حجتالاسلام والمسلمین غلامعلی کاظمی، مدیرکل تبلیغات اسلامی هرمزگان، احمد مرادی، نماینده مردم هرمزگان در مجلس شورای اسلامی و حبیب بهادی، مسئول خادمیاران رضوی هرمزگان و جمعی از مسئولان فرهنگی، مذهبی و اجرایی استان برگزار شد.تجلیل از موکبداران و خادمان اهلبیت(ع) در نگاه نخست اقدامی برای قدردانی از زحمات انجامشده است، اما اهمیت آن فراتر از یک مراسم تقدیر قرار میگیرد. موکبها و گروههای مردمی در سالهای اخیر به یکی از نمودهای مهم مشارکت اجتماعی در مناسبتهای مذهبی تبدیل شدهاند؛ مجموعههایی که بدون ساختار اداری پیچیده، با تکیه بر اعتماد عمومی، نذر، مشارکت داوطلبانه و انگیزههای اعتقادی، بخشی از نیازهای مراسمهای بزرگ را پاسخ میدهند.در چنین شرایطی، تقدیر از این گروهها در واقع به رسمیت شناختن ظرفیت اجتماعی آنهاست؛ ظرفیتی که اگر به شکل صحیح سازماندهی شود، میتواند علاوه بر مناسبتهای مذهبی، در حوزههای فرهنگی و اجتماعی نیز نقشآفرین باشد.
از غدیر تا اربعین؛ تجربهای که تکرار شد
در این مراسم، مدیرکل تبلیغات اسلامی هرمزگان به حضور گسترده مردم و خادمان اهلبیت(ع) در مناسبتهای مختلف اشاره کرد؛ از برنامههای عید غدیر گرفته تا راهپیمایی جاماندگان اربعین و مراسم تشییع امام شهید.وجه مشترک این رویدادها، حضور سازمانیافته و خودجوش مردم است. تجربه چنین برنامههایی نشان داده است که ظرفیت مشارکت اجتماعی در بندرعباس محدود به یک مناسبت خاص نیست. هر زمان که زمینه مناسب برای حضور مردم فراهم شده، گروههای مختلف اجتماعی، کسبه، موکبداران، خادمیاران و نیروهای داوطلب وارد میدان شدهاند.این مسئله از منظر فرهنگی اهمیت زیادی دارد. سرمایه اجتماعی زمانی شکل میگیرد که افراد احساس کنند در یک هدف مشترک سهیم هستند و نقش آنها دیده میشود. موکبداری و خدمترسانی مذهبی دقیقاً در چنین بستری معنا پیدا میکند؛ فرد، گروه یا کسبه محله، بخشی از توان خود را در اختیار یک حرکت جمعی قرار میدهد و نتیجه آن، شکلگیری حس تعلق و همدلی در جامعه است.
«حرم تا حرم»؛ یک ایده فراتر از یک راهپیمایی
یکی از مهمترین موضوعات مطرحشده در این آیین، ایده توسعه مسیر «حرم تا حرم» در بندرعباس بود.
به گفته مدیرکل تبلیغات اسلامی هرمزگان، این ایده در جریان برنامه جاماندگان اربعین شکل گرفت؛ برنامهای که در ابتدا با چالشهایی مانند گرمای هوا، طولانی بودن مسیر و برخی مشکلات اجرایی مواجه بود.اما استفاده از تجربه سالهای گذشته و توجه به ظرفیتهای معنوی شهر، زمینهای فراهم کرد تا مسیر حرکت از یک مکان معنوی به مکان معنوی دیگر طراحی شود.وجود امامزاده شاه محمدتقی(ع) در بندرعباس، یکی از ظرفیتهایی است که میتواند در این زمینه مورد توجه قرار گیرد. اگر مسیر «حرم تا حرم» با برنامهریزی دقیق، ساماندهی شهری و مشارکت دستگاههای مسئول توسعه پیدا کند، میتواند از یک مسیر مناسبتی فراتر رود و به یکی از عناصر هویتی و فرهنگی شهر تبدیل شود.نکته مهم در این طرح، نگاه بلندمدت به ظرفیت مناسبتهای مذهبی است. بسیاری از رویدادهای مردمی پس از پایان مراسم از فضای عمومی شهر حذف میشوند و تنها خاطرهای از آنها باقی میماند؛ در حالی که اگر زیرساخت و برنامه مشخصی برای آنها وجود داشته باشد، میتوان تجربههای موفق را به یک سنت فرهنگی پایدار تبدیل کرد.
مردم؛ اصلیترین سرمایه این مسیر
شاید مهمترین بخش سخنان مدیرکل تبلیغات اسلامی هرمزگان، روایت جلوههای مشارکت مردمی در راهپیمایی جاماندگان اربعین بود. در طول مسیر، مردم و کسبه بدون درخواست رسمی، برای خدمت به شرکتکنندگان وارد میدان شدند؛ فردی آب توزیع کرد، دیگری کیک آورد و گروهی نیز برای تهیه غذا اعلام آمادگی کردند.این رفتارها از منظر اجتماعی بسیار مهم است. مشارکت عمومی همیشه با دستور و بخشنامه شکل نمیگیرد. گاهی یک حرکت فرهنگی زمانی موفق میشود که مردم آن را متعلق به خود بدانند. وقتی کسبه یک مسیر یا ساکنان یک محله احساس کنند که بخشی از یک مناسبت بزرگ هستند، حتی بدون برنامهریزی رسمی نیز به آن کمک میکنند.این سرمایه اجتماعی را نمیتوان صرفاً با بودجه یا امکانات اداری ایجاد کرد. اعتماد، تعلق فرهنگی و تجربههای مشترک، عناصر اصلی شکلگیری چنین مشارکتی هستند. از همین رو، یکی از مهمترین وظایف دستگاههای فرهنگی و اجرایی، حفظ و تقویت این ظرفیت است؛ نه جایگزین شدن به جای مردم.
موکبها؛ از پذیرایی تا نقش فرهنگی
موکبها در نگاه عمومی بیشتر با پذیرایی از زائران و شرکتکنندگان در مناسبتهای مذهبی شناخته میشوند، اما کارکرد آنها میتواند گستردهتر باشد. موکبها در بسیاری از مواقع به محل تعامل مردم، انتقال پیامهای فرهنگی، آموزش، فعالیتهای داوطلبانه و تقویت همبستگی اجتماعی تبدیل میشوند.در بندرعباس نیز حضور موکبهای علوی، حسینی و رضوی نشان میدهد که ظرفیت خدمترسانی مذهبی در شهر دارای تنوع و گستردگی قابل توجهی است. اگر این مجموعهها در کنار یکدیگر و با یک برنامهریزی منسجم فعالیت کنند، میتوانند در مناسبتهای مختلف، شبکهای از خدمات فرهنگی و اجتماعی را شکل دهند.البته توسعه این ظرفیت نیازمند حفظ ویژگی مردمی موکبهاست. هرگونه سازماندهی باید به تسهیل فعالیت آنها منجر شود، نه اینکه روحیه داوطلبانه و خودجوش آنها را تحت تأثیر قرار دهد.
ضرورت ساماندهی و برنامهریزی
تجربه برنامههای گذشته در عین نمایش ظرفیتهای مردمی، ضرورت برنامهریزی دقیقتر را نیز نشان میدهد. گرمای شدید بندرعباس، طولانی بودن مسیرهای پیادهروی، نیاز به آبرسانی، خدمات بهداشتی، امنیت، ترافیک و مدیریت جمعیت از جمله مسائلی است که در برگزاری رویدادهای بزرگ باید مورد توجه قرار گیرد.از این منظر، توسعه مسیر «حرم تا حرم» نیازمند همکاری مجموعههای مختلف است. شهرداری و شورای اسلامی شهر میتوانند در حوزه ساماندهی مسیر و زیرساختها نقش داشته باشند و دستگاههای فرهنگی نیز میتوانند برای محتوای برنامه و مشارکت گروههای مردمی برنامهریزی کنند.همچنین حضور مجموعههای امنیتی، خدماتی و امدادی برای برگزاری ایمن و منظم چنین برنامههایی ضروری است. بنابراین موفقیت این طرح تنها به استقبال مردم وابسته نیست؛ بلکه به هماهنگی میان نهادهای مختلف و استفاده از تجربه برنامههای گذشته نیز نیاز دارد.
از یک مراسم مناسبتی تا یک ظرفیت شهری
اگر قرار باشد مسیر «حرم تا حرم» به یک ظرفیت ماندگار تبدیل شود، باید از نگاه صرفاً مناسبتی فاصله گرفت. این مسیر میتواند در مناسبتهای مختلف مورد استفاده قرار گیرد و به تدریج به بخشی از نقشه فرهنگی بندرعباس تبدیل شود.برگزاری برنامههای مذهبی، فرهنگی و حتی فعالیتهای اجتماعی در این مسیر میتواند زمینه حضور بیشتر خانوادهها و گروههای مردمی را فراهم کند. چنین ظرفیتی همچنین میتواند به تقویت هویت مذهبی و فرهنگی شهر کمک کند و پیوند میان اماکن مذهبی و فضای عمومی شهر را افزایش دهد.البته شرط موفقیت، تداوم برنامهریزی و ارزیابی است. هر مراسم باید تجربهای برای مراسم بعدی باشد؛ نقاط ضعف شناسایی شود، ظرفیتهای جدید به کار گرفته شوند و نقش گروههای مردمی نیز در تصمیمگیریها مورد توجه قرار گیرد.
تقدیر از خادمان؛ تأکید بر فرهنگ خدمت
تجلیل از خادمان اهلبیت(ع) و موکبداران علوی، حسینی و رضوی در نهایت بیش از آنکه یک مراسم تشریفاتی باشد، تأکیدی بر اهمیت فرهنگ خدمت است. خادمان این برنامهها بخشی از وقت، توان و امکانات خود را در اختیار دیگران قرار میدهند و استمرار این فرهنگ میتواند به تقویت همبستگی اجتماعی کمک کند.از این منظر، قدردانی از موکبداران، خادمیاران رضوی و دیگر گروههای مردمی، نوعی سرمایهگذاری فرهنگی است؛ زیرا نشان میدهد فعالیت داوطلبانه دیده میشود و جامعه برای آن ارزش قائل است.بندرعباس در سالهای اخیر تجربههای مختلفی از مشارکت مردم در مناسبتهای مذهبی داشته است. اکنون مهمترین مسئله این است که این تجربهها پراکنده و مقطعی باقی نمانند و در قالب یک برنامه منسجم، به ظرفیت پایدار فرهنگی شهر تبدیل شوند.بنابراین آیین تجلیل از خادمان اهلبیت(ع) و موکبداران بندرعباس را میتوان از زاویهای فراتر از یک مراسم تقدیر دید. آنچه در این برنامه مورد توجه قرار گرفت، سرمایهای اجتماعی است که در مناسبتهای مذهبی خود را نشان میدهد؛ سرمایهای متکی بر مردم، اعتماد، نذر، داوطلبی و فرهنگ خدمت. در این میان، طرح «حرم تا حرم» میتواند نقطه اتصال این ظرفیتها باشد.
اگر این مسیر با همکاری مردم، دستگاههای فرهنگی، شهرداری، شورای شهر و دیگر مجموعههای مسئول بهدرستی ساماندهی شود، میتواند از یک برنامه مناسبتی به یک ظرفیت ماندگار فرهنگی و اجتماعی در بندرعباس تبدیل شود. تجربه حضور مردم در راهپیمایی جاماندگان اربعین و دیگر مناسبتها نشان میدهد که مهمترین سرمایه این طرح، پیش از هر زیرساختی، خود مردم هستند. حفظ این سرمایه و فراهم کردن زمینه برای استمرار مشارکت آنها، میتواند فرهنگ خدمت به اهلبیت(ع) را از یک حرکت مقطعی به بخشی ماندگار از هویت فرهنگی بندرعباس تبدیل کند.
ثبت دیدگاه