دریانیوز//جنگ روانی و عملیات شناختی در جهان امروز، به یکی از مهم‌ترین ابزارهای تقابل میان کشورها تبدیل شده است؛ نبردی که برخلاف جنگ‌های نظامی، نه خاک و مرزهای جغرافیایی، بلکه ذهن‌ها، باورها و اعتماد عمومی را هدف قرار می‌دهد و با بهره‌گیری از تکنیک‌هایی همچون تحریف واقعیت، شایعه‌سازی، سیاه‌نمایی و تخریب مرجعیت‌های فکری، درصدد تغییر نگرش جامعه و تضعیف انسجام ملی است. در شرایطی که ابزارهای ارتباطی و شبکه‌های اجتماعی سرعت انتشار اطلاعات و اخبار را به شکل چشمگیری افزایش داده‌اند، مدیریت افکار عمومی و جهت‌دهی به ادراک مخاطبان به یکی از عرصه‌های مهم تقابل رسانه‌ای و سیاسی تبدیل شده است؛ عرصه‌ای که در آن گاهی یک شایعه، روایت تحریف‌شده یا خبر جهت‌دار می‌تواند بیش از یک اقدام سخت، بر نگرش و رفتار جامعه تأثیر بگذارد.
در همین راستا، قاسم امینی، استاد دانشگاه و پژوهشگر مسائل سیاسی هرمزگان، در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به تغییر ماهیت جنگ‌ها در دنیای معاصر اظهار کرد: مرزهای جنگ دیگر تنها به میدان‌های نبرد نظامی محدود نمی‌شود، بلکه ذهن‌ها، باورها و اراده انسان‌ها به اصلی‌ترین بستر درگیری تبدیل شده‌اند. وی افزود: جنگ روانی و عملیات شناختی از جمله ابزارهایی هستند که دشمنان جمهوری اسلامی ایران، پس از ناکامی در عرصه‌های سخت و نیمه‌سخت، بیش از گذشته بر آن تمرکز کرده‌اند؛ چراکه هدف این نوع تقابل، تسخیر سرزمین نیست، بلکه تسخیر اراده‌ها، ایجاد شکاف میان ملت و حاکمیت و تضعیف اعتماد عمومی نسبت به آینده است.این پژوهشگر مسائل سیاسی با بیان اینکه شناخت سازوکارهای جنگ روانی، نخستین گام برای مقابله با آن است، تصریح کرد: دشمن برای اثرگذاری بر افکار عمومی از مجموعه‌ای از تکنیک‌های اقناعی و رسانه‌ای استفاده می‌کند که شناسایی آن‌ها می‌تواند زمینه طراحی راهبردهای مؤثر پدافند شناختی را فراهم کند.
برچسب‌زنی؛ جایگزینی تصویرسازی به جای واقعیت
امینی یکی از روش‌های رایج در عملیات روانی را برچسب‌زنی و استفاده از واژه‌های جهت‌دار دانست و گفت: در این تکنیک، رسانه‌های معاند با الصاق عناوین منفی و کلیشه‌ای به نهادها، چهره‌ها و حتی دستاوردهای ملی، تلاش می‌کنند پیش از شکل‌گیری قضاوت منطقی، ذهن مخاطب را به سمت یک برداشت خاص سوق دهند.وی ادامه داد: هدف از این شیوه، ایجاد واکنش منفی و انزجار در مخاطب بدون نیاز به ارائه استدلال مستند است؛ به‌گونه‌ای که واقعیت در سایه تصویرسازی‌های رسانه‌ای قرار می‌گیرد و مخاطب به جای بررسی ماهیت یک موضوع، بر اساس برچسبی که به آن زده شده قضاوت می‌کند.
سیاه‌نمایی؛ تبدیل مشکلات به تصویر یک بن‌بست
این استاد دانشگاه، بزرگ‌نمایی مشکلات و سیاه‌نمایی مطلق را از دیگر ابزارهای جنگ روانی عنوان کرد و افزود: در این روش، مشکلات اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی کشور به شکلی بازنمایی می‌شوند که گویی هیچ راهی برای اصلاح امور وجود ندارد و همه ابعاد زندگی اجتماعی و عملکرد کشور در وضعیت ناکارآمدی مطلق قرار گرفته است. امینی با اشاره به اینکه در چنین روایتی دستاوردها و نقاط قوت کشور نادیده گرفته می‌شوند، بیان کرد: دشمن با ارائه تصویری صفر و صدی از شرایط، تلاش می‌کند مخاطب را به این باور برساند که هیچ چشم‌انداز روشنی برای آینده وجود ندارد. به گفته وی، در این شیوه، مشکلات واقعی جامعه به جای آنکه در بستر عوامل مختلف از جمله تحریم‌ها، چالش‌های ساختاری و خطاهای اجرایی بررسی شوند، به نشانه‌ای از یک بن‌بست فراگیر تبدیل می‌شوند؛ رویکردی که نتیجه آن می‌تواند تضعیف امید اجتماعی و کاهش انگیزه برای مشارکت در مسیر اصلاح و پیشرفت باشد.
دروغ بزرگ؛ فرسایش قدرت تشخیص مخاطب
این پژوهشگر مسائل سیاسی، تکرار هدفمند اخبار کذب را از دیگر شگردهای عملیات روانی دانست و اظهار کرد: بر اساس نظریات کلاسیک پروپاگاندا، تکرار مستمر یک ادعای بزرگ از مسیرهای ارتباطی مختلف می‌تواند به‌تدریج آن را در ذهن بخشی از مخاطبان به یک گزاره پذیرفته‌شده تبدیل کند.وی افزود: رسانه‌های جنگ روانی با استفاده از شبکه‌های اجتماعی و ظرفیت شبکه‌های سایبری، شایعات و اخبار نادرست را گاهی در پوشش تحلیل‌های کارشناسی منتشر می‌کنند تا به آن‌ها ظاهری معتبر ببخشند.امینی خاطرنشان کرد: تکرار چنین روایت‌هایی به‌تدریج ذهن مخاطب را فرسوده می‌کند و توانایی او برای پردازش اطلاعات، تشخیص اخبار معتبر و راستی‌آزمایی ادعاها را کاهش می‌دهد؛ ازاین‌رو، تکرار یک ادعا به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند معیار درستی آن باشد.
شایعه‌سازی؛ القای اضطراب و ناامنی روانی
وی مدیریت ادراک عمومی از طریق شایعه‌سازی و ایجاد بی‌ثباتی روانی را یکی دیگر از ابعاد مهم جنگ شناختی برشمرد و گفت: انتشار شایعات درباره کمبودهای احتمالی، بحران‌های امنیتی، تغییرات ناگهانی و فروپاشی قریب‌الوقوع، با هدف ایجاد اضطراب اجتماعی و مختل کردن تصمیم‌گیری عقلانی صورت می‌گیرد.این پژوهشگر سیاسی ادامه داد: جامعه‌ای که به‌طور مستمر در معرض اخبار نگران‌کننده و شایعات قرار داشته باشد، ممکن است به‌تدریج احساس ناامنی و بی‌اعتمادی را تجربه کند و بخش قابل توجهی از توان ذهنی و اجتماعی خود را صرف نگرانی درباره آینده کند.به اعتقاد امینی، ایجاد ترس دائمی از آینده می‌تواند تمرکز جامعه بر توسعه، تولید و حل مسائل را تحت تأثیر قرار دهد و زمینه‌ساز تضعیف تاب‌آوری اجتماعی
شود.
ترور شخصیت؛ تخریب سنگرهای اعتماد عمومی
امینی تخریب شخصیت نخبگان، مفاخر و مرجعیت‌های فکری را از دیگر تکنیک‌های مورد استفاده در عملیات روانی دانست و تصریح کرد: برای آسیب‌پذیر کردن یک جامعه در برابر هجمه‌های فکری، یکی از راهبردها تضعیف مراجع مورد اعتماد آن جامعه است.وی افزود: در این روش، با استفاده از تخریب شخصیت و شبهه‌افکنی، تلاش می‌شود اعتماد عمومی به نخبگان، رسانه‌های داخلی و مسئولان خدشه‌دار شود تا جامعه در تشخیص روایت معتبر دچار سردرگمی شود.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: هنگامی که مرجعیت‌های فکری و منابع قابل اعتماد تضعیف شوند، زمینه برای اثرگذاری روایت‌های هدایت‌شده از خارج از مرزها افزایش پیدا می‌کند؛ بنابراین، حفظ اعتماد عمومی و تقویت جایگاه نخبگان و منابع معتبر اطلاع‌رسانی، از ضرورت‌های مقابله با جنگ روانی است.
سواد رسانه‌ای و جهاد تبیین؛ دو راهبرد مقابله
این پژوهشگر مسائل سیاسی در ادامه با تأکید بر ضرورت اتخاذ رویکردی هم‌زمان در حوزه پدافند و اقدام رسانه‌ای برای مقابله با جنگ روانی دشمن، ارتقای سواد رسانه‌ای را یکی از مهم‌ترین راهکارها دانست و گفت: جامعه باید توانایی تشخیص خبر واقعی از تحلیل مغرضانه و تبلیغات هدفمند را داشته باشد.امینی افزود: شهروندان باید پیش از پذیرش یا بازنشر اخبار، به منبع انتشار، اعتبار اطلاعات و شواهد موجود توجه کنند؛ چراکه بخش مهمی از موفقیت عملیات روانی به انتشار شتاب‌زده اطلاعات تأییدنشده و شکل‌گیری قضاوت‌های احساسی وابسته است. وی همچنین جهاد تبیین را از دیگر الزامات مقابله با این تهدید عنوان کرد و گفت: نخبگان، رسانه‌ها و مسئولان باید با ارائه روایت‌های شفاف، صادقانه و به‌موقع، زمینه آگاهی‌بخشی عمومی را فراهم کنند تا فضای خالی اطلاعاتی به عرصه جولان شایعات و روایت‌های جعلی تبدیل نشود.
اعتماد عمومی؛ مهم‌ترین سپر در برابر جنگ شناختی
آنچه از بررسی تکنیک‌های جنگ روانی و شناختی برمی‌آید، این است که هدف نهایی چنین عملیات‌هایی صرفاً انتشار اخبار نادرست یا ایجاد فضای منفی رسانه‌ای نیست، بلکه تأثیرگذاری بر نظام ادراکی جامعه، تغییر نگرش عمومی و تضعیف اعتماد و انسجام اجتماعی است.در این میان، مقابله با این جنگ صرفاً با تکذیب اخبار یا تولید محتوای تبلیغاتی امکان‌پذیر نیست؛ بلکه نیازمند اطلاع‌رسانی شفاف، پاسخگویی مسئولانه، تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش قدرت تحلیل شهروندان و ارائه به‌موقع واقعیت‌هاست. به تعبیر امینی، جنگ روانی و اقناعی دشمن، نبردی برای تسخیر سنگرهای ذهنی جامعه است و تا زمانی که اراده ملی و خودباوری مردم زنده باشد، ابزارهای جنگ نرم نمی‌توانند به اهداف نهایی خود دست یابند. از این منظر، آگاهی‌بخشی عمومی، تقویت اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت و ارتقای سواد رسانه‌ای، نه‌تنها راهکارهایی برای خنثی‌سازی عملیات روانی، بلکه مؤلفه‌هایی اساسی برای افزایش تاب‌آوری ملی و صیانت از انسجام اجتماعی در برابر جنگ شناختی به شمار می‌روند.
ثبت دیدگاه