دریانیوز// امین ابراهیمی درکوئی، هنرمند بومی قشم، سال‌هاست دوربین و قلم خود را به روایت زندگی مردم، فرهنگ جزایر و زیبایی‌های کمتر دیده‌شده هرمزگان سپرده است؛ هنرمندی که برای او، عکاسی تنها ثبت یک منظره زیبا نیست، بلکه راهی برای ماندگار کردن خاطرات، هویت و میراث مردمانی است که زندگی‌شان با دریا و جزایر خلیج فارس گره خورده است. او در آثارش می‌کوشد فراتر از تصاویر کارت‌پستالی قشم و هرمز، به سراغ روایت‌های انسانی، آداب‌ورسوم، مشاغل سنتی و داشته‌های فرهنگی این سرزمین برود؛ گنجینه‌هایی که اگر امروز ثبت و معرفی نشوند، ممکن است در گذر زمان به فراموشی سپرده شوند.ابراهیمی درکوئی که با انتشار کتاب‌هایی همچون «قشم، سرزمین زیبایی‌ها»، «میراث ماندگار قشم» و «هرمز، سرزمین رنگ‌ها» سهمی در معرفی ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی جزایر خلیج فارس داشته، معتقد است توسعه گردشگری بدون توجه به محیط‌زیست و هویت بومی، نمی‌تواند به توسعه‌ای پایدار منجر شود.
او همچنین از رؤیای ساخت مستند «هرمزگان من» می‌گوید؛ روایتی تصویری از مردم، فرهنگ، تاریخ و زندگی در گوشه‌وکنار استان که تحقق آن، بیش از هر چیز به حمایت و همراهی نهادهای فرهنگی نیاز دارد.در بخش دوم گفت‌وگو با این هنرمند، مستندساز و نویسنده هرمزگانی، از نقش هنر در پاسداشت میراث فرهنگی، ضرورت توجه به مردم در روایت گردشگری، چالش‌های توسعه در جزایر و موانع پیش روی تولید مستند «هرمزگان من» سخن گفته‌ایم؛ گفت‌وگویی درباره سرزمینی که زیبایی‌هایش تنها در رنگ خاک و آبی دریا خلاصه نمی‌شود، بلکه در حافظه، روایت‌ها و زندگی مردمانش معنا پیدا می‌کند.
دریا: شما به‌عنوان یک هنرمند قشمی، هرمزگان را متفاوت از یک گردشگر یا عکاس غیربومی می‌بینید. این نگاه بومی چه تأثیری بر آثار شما گذاشته است؟
به نظر من، نگاه بومی تأثیر بسیار زیادی بر آثار من داشته است؛ چراکه من خودم فرزند این سرزمین هستم، در جزیره قشم زندگی کرده‌ام و با فرهنگ، آداب‌ورسوم، گویش، سبک زندگی و دغدغه‌های مردم این منطقه آشنایی دارم.وقتی به یک روستا یا جزیره سفر می‌کنم، فقط به دنبال ثبت یک منظره زیبا نیستم؛ تلاش می‌کنم با مردم ارتباط برقرار کنم، پای صحبت بزرگان بنشینم، داستان‌های زندگی آن‌ها را بشنوم و با نگاه عمیق‌تری به سوژه‌ها نزدیک شوم. بسیاری از روایت‌هایی که در آثار من دیده می‌شوند، حاصل همین ارتباط نزدیک و شناختی است که در طول سال‌ها از مردم و فرهنگ منطقه به دست آورده‌ام.
دریا: به نظر شما مهم‌ترین ویژگی فرهنگی و هویتی جزایر هرمزگان که کمتر دیده و معرفی شده چیست؟
به نظر من، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فرهنگی و هویتی جزایر هرمزگان که کمتر از ظرفیت واقعی آن معرفی شده، میراث انسانی و فرهنگ زنده مردم این سرزمین است؛ فرهنگی که در زندگی روزمره مردم، گویش‌ها، موسیقی محلی، پوشش، غذاهای بومی، آیین‌ها و آداب‌ورسوم آن‌ها جریان دارد.معمولاً وقتی از جزایر هرمزگان صحبت می‌شود، بیشتر توجه‌ها به طبیعت، سواحل و جاذبه‌های گردشگری معطوف می‌شود؛ درحالی‌که هرکدام از این جزایر، از قشم و هرمز گرفته تا هنگام و لارک، هویت و روایت‌های فرهنگی خاص خود را دارند. خاطرات ناخدایان و دریانوردان، تجربه صیادان، دانش بومی مردم درباره دریا و طبیعت و روایت‌های بزرگان روستاها، بخشی از گنجینه‌ای هستند که باید بیشتر ثبت و معرفی شوند.من در سال‌های فعالیت خودم، هرچه بیشتر با مردم این منطقه ارتباط برقرار کردم، بیشتر به این نتیجه رسیدم که ارزش واقعی جزایر فقط در زیبایی‌های طبیعی آن‌ها خلاصه نمی‌شود؛ بلکه بخش مهمی از هویت این سرزمین در داستان‌ها و تجربه‌های مردمی نهفته است که نسل‌به‌نسل این فرهنگ را حفظ کرده‌اند.
لزوم حفظ محیط زیست در توسعه گردشگری
دریا:آیا در سال‌های اخیر احساس می‌کنید توسعه گردشگری، چهره و سبک زندگی جزایر را تغییر داده است؟ این تغییرات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
بله، به نظر من توسعه گردشگری در سال‌های اخیر تأثیر زیادی بر چهره و سبک زندگی جزایر هرمزگان گذاشته است. گردشگری می‌تواند فرصت‌های اقتصادی و شغلی خوبی برای مردم بومی ایجاد کند و زمینه معرفی فرهنگ و ظرفیت‌های جزایر را به گردشگران ایرانی و خارجی فراهم سازد؛ اما در کنار این فرصت‌ها، باید به پیامدهای فرهنگی و زیست‌محیطی آن نیز توجه داشته باشیم.من به‌عنوان یک عکاس و مستندساز بومی، در طول سال‌های فعالیت خود تغییرات زیادی را در جزایر مشاهده کرده‌ام. از یک سو، توجه گردشگران به این مناطق بیشتر شده است؛ اما از سوی دیگر، حفظ هویت بومی، معماری سنتی، آداب‌ورسوم و محیط‌زیست جزایر اهمیت بیشتری پیدا کرده است.برای مثال، وقتی گردشگری بدون توجه به ظرفیت محیط‌زیست انجام شود، ممکن است با انباشت زباله در سواحل، آسیب به طبیعت و تغییراتی در سبک زندگی مردم همراه باشد. به همین دلیل، معتقدم توسعه گردشگری باید با برنامه‌ریزی و مشارکت مردم محلی انجام شود.
هرمز ،فراتر از تصاویر کارت‌پستالی و خاک‌های رنگارنگ
دریا: گردشگران معمولاً هرمز را با خاک‌های رنگی، ساحل و طبیعت آن می‌شناسند. آیا هرمز چیزی فراتر از این تصاویر کارت‌پستالی نیست؟
قطعاً هرمز بسیار فراتر از تصاویر کارت‌پستالی و خاک‌های رنگارنگ آن است. زیبایی‌های طبیعی این جزیره شگفت‌انگیز هستند، اما اگر بخواهیم هرمز را به‌درستی بشناسیم، باید فراتر از سواحل و جاذبه‌های طبیعی آن برویم و با مردم، فرهنگ، تاریخ و شیوه زندگی آن‌ها نیز آشنا شویم.هرمز جزیره‌ای با هویت فرهنگی و انسانی خاص خود است؛ از پوشش و غذاهای محلی گرفته تا آداب‌ورسوم، معماری بومی، موسیقی و روایت‌های مردم آن. برای مثال، غذاهای محلی مانند سوراغ تنها یک خوراکی نیستند، بلکه بخشی از فرهنگ و سبک زندگی مردم جزیره به شمار می‌روند.من در طول هشت سال سفر، عکاسی و پژوهش در هرمز، تلاش کردم همین ابعاد کمتر دیده‌شده را نیز ثبت کنم. به همین دلیل، در کتاب «هرمز، سرزمین رنگ‌ها» فقط به تصاویر طبیعت نپرداختم، بلکه کوشیدم جاذبه‌های طبیعی را در کنار فرهنگ، معماری و زندگی مردم معرفی کنم.
دریا: در آثار شما مردم جزیره چه جایگاهی دارند؟ آیا تلاش کرده‌اید صدای آنان نیز در کنار تصاویر طبیعت شنیده شود؟
من خودم را یک روایتگر بومی هرمزگان می‌دانم و معتقدم مردم، مهم‌ترین بخش هویت این سرزمین هستند. به همین دلیل، در آثارم تلاش کرده‌ام در کنار ثبت زیبایی‌های طبیعت، صدای مردم و روایت‌های زندگی آن‌ها نیز شنیده شود.برای من، هرکدام از مردم این جزایر، به‌ویژه بزرگان، ناخدایان، دریانوردان، صیادان، هنرمندان بومی و کسانی که با مشاغل و شیوه‌های سنتی زندگی می‌کنند، گنجینه‌ای ارزشمند از تجربه، دانش و خاطرات هستند. روایت‌های آن‌ها بخشی از میراث انسانی و فرهنگی استان هرمزگان است که باید پیش از فراموش شدن، ثبت و برای نسل‌های آینده حفظ شود.در سال‌های فعالیت خودم، تلاش کرده‌ام با عکاسی، مستندسازی، مصاحبه و نویسندگی، به سراغ این افراد بروم، پای صحبت‌هایشان بنشینم و داستان‌هایی را ثبت کنم که شاید کمتر فرصت شنیده شدن پیدا کرده‌اند.باور دارم وظیفه من به‌عنوان یک هنرمند بومی، تنها نشان دادن زیبایی‌های سرزمینم نیست؛ بلکه باید صدای مردمی باشم که فرهنگ، تاریخ و هویت این منطقه را شکل داده‌اند.
دریا: تفاوت یک عکس زیبا با یک عکس ماندگار و روایتگر از نگاه شما چیست؟
از نگاه من، یک عکس زیبا ممکن است در نگاه اول توجه مخاطب را جلب کند، اما یک عکس ماندگار و روایتگر چیزی فراتر از زیبایی دارد؛ داستانی را در خود پنهان کرده که مخاطب را به فکر وا‌می‌دارد و حتی پس از گذشت سال‌ها، همچنان حرفی برای گفتن دارد.در عکاسی مستند، برای من مهم است که تصویر فقط ثبت یک منظره یا یک چهره نباشد، بلکه بخشی از زندگی، فرهنگ، تاریخ و هویت مردم را روایت کند. گاهی یک عکس ساده از یک ناخدای قدیمی، یک صیاد، یک زن بومی یا یک رسم در حال فراموشی، می‌تواند ارزشی بیشتر از یک تصویر زیبا داشته باشد؛ چون بخشی از زندگی و میراث انسانی یک منطقه را برای نسل‌های آینده حفظ می‌کند.
دریا: وقتی دوربین را به سمت یک سوژه می‌برید، ابتدا به زیبایی تصویر فکر می‌کنید یا داستانی که قرار است روایت شود؟
برای من، پیش از هر چیز، داستانی که پشت یک سوژه وجود دارد اهمیت دارد. البته زیبایی تصویر در عکاسی مهم است، اما آنچه باعث می‌شود دوربینم را به سمت یک شخص، یک مکان یا یک اتفاق ببرم، معمولاً روایت و معنایی است که در آن می‌بینم.برای مثال، وقتی با یک ناخدا، صیاد یا یکی از بزرگان روستا روبه‌رو می‌شوم، فقط به ثبت چهره او فکر نمی‌کنم؛ به سال‌هایی از زندگی، تجربه‌ها، خاطرات و دانشی فکر می‌کنم که در وجود اوست و شاید کمتر کسی فرصت شنیدن آن‌ها را داشته باشد. همین موضوع درباره طبیعت و جاذبه‌های جزیره هم صدق می‌کند؛ هر مکان علاوه بر زیبایی، داستانی از تاریخ، فرهنگ و زندگی مردم در خود دارد.به همین دلیل، تلاش می‌کنم ابتدا سوژه را بشناسم.
دریا: آیا در مستندسازی‌های خود تلاش می‌کنید موضوعات اجتماعی و مشکلات مردم را نیز به تصویر بکشید؟
مسیر اصلی فعالیت من، فرهنگی و هنری است و تمرکز ویژه‌ای بر ثبت اصالت، هویت، میراث فرهنگی و انسانی جزیره قشم و دیگر جزایر خلیج فارس دارم.در عکاسی و مستندسازی‌هایم بیشتر تلاش می‌کنم فرهنگ مردم، آداب‌ورسوم، مشاغل سنتی، شیوه زندگی و روایت‌های نسل‌های گذشته را ثبت کنم و آن‌ها را برای نسل‌های آینده حفظ کنم.البته این به معنای بی‌توجهی به مسائل اجتماعی و مشکلات مردم نیست؛ بلکه نگاه و تخصص من بیشتر در حوزه مستندسازی فرهنگی و ثبت میراث بومی شکل گرفته است. معتقدم هر هنرمندی می‌تواند از زاویه تخصص و نگاه خودش به جامعه خدمت کند و من نیز تلاش می‌کنم در همین مسیر، صدای فرهنگ و هویت مردم سرزمینم باشم.
عکاسی و مستندسازی،مهم‌ترین ابزارهای حفظ و معرفی میراث فرهنگی و طبیعی هرمزگان
دریا: به نظر شما عکاسی و مستندسازی تا چه اندازه می‌تواند در حفظ میراث فرهنگی و طبیعی هرمزگان نقش داشته باشد؟
به باور من، عکاسی و مستندسازی از مهم‌ترین ابزارها برای حفظ و معرفی میراث فرهنگی و طبیعی هرمزگان هستند. بسیاری از داشته‌های ارزشمند این استان، از طبیعت شگفت‌انگیز جزایر گرفته تا آداب‌ورسوم، موسیقی بومی، پوشش محلی، غذاهای سنتی، مشاغل دریایی و دانسته‌های نسل‌های قدیم، نیازمند ثبت و مستندسازی هستند.از نگاه من، دوربین راویِ ثبت لحظه‌ها و واقعیت‌هاست؛ ابزاری برای حفظ، معرفی و ماندگار کردن داشته‌های ارزشمند سرزمینمان برای نسل‌های آینده.همچنین عکاسی و مستندسازی می‌توانند نقش مهمی در آگاهی‌بخشی به جامعه و مسئولان داشته باشند. ثبت دقیق ارزش‌های طبیعی و فرهنگی یک منطقه، کمک می‌کند اهمیت آن‌ها بهتر شناخته شود و از تخریب‌های نادرست و تصمیم‌هایی که به میراث این سرزمین آسیب می‌زنند، جلوگیری شود.
مستند «هرمزگان من»
دریا: آیا سوژه‌ای در هرمزگان وجود دارد که سال‌هاست در ذهن شماست، اما هنوز فرصت ساخت مستند یا مجموعه عکاسی درباره آن را پیدا نکرده‌اید؟
سال‌هاست که به ساخت مستندی با عنوان «هرمزگان من» فکر می‌کنم و برای آن سناریوها و طرح‌های مختلفی نوشته‌ام. این پروژه برای من اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا می‌خواهم هرمزگان را از نگاه یک هنرمند و روایتگر بومی به تصویر بکشم؛ روایتی از مردم، فرهنگ، تاریخ، میراث انسانی، طبیعت و زندگی در جزایر و مناطق مختلف این استان.هدفم این است که در این مستند، هرمزگان تنها از زاویه جاذبه‌های گردشگری دیده نشود، بلکه صدای مردم، روایت بزرگان، تجربه ناخدایان و دریانوردان، آداب‌ورسوم و هویت اصیل این سرزمین نیز به تصویر کشیده شود.متأسفانه تاکنون به دلیل نبود بودجه و حمایت و همکاری کافی از سوی برخی نهادهای مرتبط با حوزه میراث فرهنگی، فرصت ساخت این مستند فراهم نشده است. با این حال، این ایده همچنان یکی از دغدغه‌های جدی من است و امیدوارم با همراهی مسئولان و نهادهای فرهنگی، بتوانم آن را با نگاه بومی و روایتگری خودم به مرحله تولید برسانم.
ثبت دیدگاه