دریانیوز// صف‌های بنزین در بندرعباس همچنان طولانی است و شهروندان بخش قابل توجهی از وقت خود را در انتظار سوخت سپری می‌کنند؛ زمانی که می‌توانست صرف کار، زندگی و امور روزمره آن‌ها شود. در این میان، اگرچه عوامل مختلفی در افزایش مصرف بنزین و شکل‌گیری صف‌های طولانی جایگاه‌های سوخت نقش دارند، یکی از موضوعاتی که کمتر به آن توجه شده وضعیت نامناسب حمل‌ونقل عمومی در شهر بندرعباس و مسیرهای بین‌شهری استان هرمزگان است؛ مشکلی که شهروندان را به استفاده از خودروهای شخصی سوق می‌دهد و می‌تواند بر افزایش مصرف بنزین تأثیرگذار باشد. وقتی در بسیاری از مسیرهای شهری نه اتوبوسی برای جابه‌جایی مسافران وجود دارد و نه تاکسی به تعداد کافی در دسترس است، مردم چه انتخابی دارند؟ آیا می‌توان از شهروندی که برای رسیدن به محل کار، دانشگاه، مراکز درمانی یا انجام امور روزمره خود وسیله نقلیه عمومی مناسبی در اختیار ندارد انتظار داشت خودروی شخصی‌اش را کنار بگذارد؟ واقعیت این است که تا زمانی که حمل‌ونقل عمومی به میزان کافی در دسترس مردم نباشد نمی‌توان انتظار داشت استفاده از خودروهای شخصی و ترددهای تک‌سرنشین به شکل چشمگیری کاهش پیدا کند. این مسئله در بندرعباس، شهری که شهروندان آن با مشکلات رفت‌وآمد و صف‌های طولانی بنزین مواجه هستند اهمیت بیشتری دارد. از سوی دیگر هزینه‌های سنگین تردد بین‌شهری نیز به یکی دیگر از دغدغه‌های مردم هرمزگان تبدیل شده است. هزینه‌هایی که در نبود سرویس‌های منظم اتوبوس و مینی‌بوس فشار مضاعفی بر خانوارها وارد می‌کند. بنابراین برای بررسی دلایل مصرف بالای بنزین در هرمزگان، باید فراتر از میزان سوخت‌گیری خودروها رفت و به یکی از ریشه‌های مهم این مسئله یعنی کمبود گزینه‌های مناسب حمل‌ونقل عمومی، توجه کرد.
وقتی اتوبوس نیست، خودروی شخصی می‌آید
یکی از مشکلات شهروندان بندرعباس کمبود وسایل نقلیه عمومی در برخی مسیرهای شهری است. در بخش‌هایی از شهر، نه‌تنها اتوبوس به میزان کافی وجود ندارد بلکه پیدا کردن تاکسی برای جابه‌جایی میان مبدأ و مقصد نیز به دغدغه‌ای روزمره تبدیل شده است. این مشکل به‌ویژه در برخی خیابان‌ها و مسیرهای فرعی شهر بیشتر احساس می‌شود. شهروندانی که قصد تردد در مسیرهایی مانند خیابان دانشگاه، خور شیلات، سه‌راه آزادگان و دیگر محدوده‌های مشابه را دارند برای یافتن وسیله نقلیه عمومی با دشواری مواجه هستند. پیش از شیوع کرونا در برخی از این مسیرها تاکسی‌ها و حتی خودروهای شخصی به جابه‌جایی مسافران مشغول بودند و مردم می‌توانستند با پرداخت کرایه، خود را به مقصد برسانند. اما پس از شیوع کرونا خدمات تاکسیرانی در این مسیرها تغییر کرد و دسترسی شهروندان به این وسایل نقلیه کاهش یافت؛ وضعیتی که همچنان مشکلاتی را برای رفت‌وآمد مردم ایجاد کرده است. در مسیرهای اصلی شهر نیز کمبود تاکسی و اتوبوس به‌ویژه در برخی نقاط و ساعات موجب شده است شهروندان برای رسیدن به مقصد با مشکل مواجه شوند. در چنین شرایطی فردی که خودروی شخصی ندارد ناچار است برای جابه‌جایی از خودروی دربست استفاده کند یا برای یافتن وسیله نقلیه عمومی زمان زیادی صرف کند. در مقابل افرادی که توانایی مالی و امکان استفاده از خودروی شخصی را دارند معمولاً به سمت استفاده از خودروی خود سوق داده می‌شوند. این وضعیت به‌تدریج تعداد خودروهای در حال تردد در خیابان‌ها را افزایش می‌دهد و فشار بیشتری بر مصرف سوخت وارد می‌کند. در واقع مشکل تنها کمبود اتوبوس و تاکسی نیست مسئله این است که نبود یک شبکه حمل‌ونقل عمومی کارآمد، شیوه رفت‌وآمد مردم را تغییر داده و استفاده از خودروی شخصی را به انتخابی ناگزیر برای بسیاری از شهروندان تبدیل کرده است.
خودروهای تک‌سرنشین حلقه فراموش‌شده
یکی از موضوعاتی که در بررسی دلایل مصرف بالای بنزین باید مورد توجه قرار گیرد، تردد خودروهای تک‌سرنشین است. هر روز تعداد زیادی از خودروهای شخصی در خیابان‌های بندرعباس تردد می‌کنند در حالی که تنها یک نفر سرنشین آن‌هاست. این خودروها برای طی کردن مسیرهای روزانه از جمله رفت‌وآمد به محل کار، دانشگاه و سایر مقاصد شهری، بنزین مصرف می‌کنند درحالی‌که بخشی از این سفرها در صورت وجود حمل‌ونقل عمومی مناسب می‌توانست با اتوبوس یا تاکسی انجام شود. البته استفاده از خودروی شخصی همیشه انتخابی غیرضروری نیست. شرایط شغلی، محدودیت زمانی، وضعیت خانوادگی و نیازهای خاص افراد می‌تواند استفاده از خودرو را اجتناب‌ناپذیر کند. بااین‌حال، هنگامی که بخش قابل توجهی از شهروندان به دلیل نبود وسیله نقلیه عمومی به خودروی شخصی وابسته می‌شوند باید این مسئله را به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر بر افزایش تردد و مصرف سوخت بررسی کرد. برای مثال، کارمندی را تصور کنید که هر روز باید از یکی از محله‌های بندرعباس به محل کار خود در نقطه‌ای دیگر از شهر برود.
اگر در مسیر موردنظر او اتوبوس وجود نداشته باشد و تاکسی نیز به‌راحتی پیدا نشود استفاده از خودروی شخصی به محتمل‌ترین گزینه تبدیل خواهد شد. همین شرایط برای دانشجویان، کارگران، کارکنان مراکز درمانی و بسیاری دیگر از شهروندان نیز وجود دارد. اکنون اگر تعداد زیادی از مردم با چنین مشکلی مواجه باشند نتیجه آن افزایش تعداد خودروهای شخصی در خیابان‌ها و بالا رفتن میزان مصرف بنزین خواهد بود. ازاین‌رو برای کاهش ترددهای تک‌سرنشین نمی‌توان تنها به توصیه‌های عمومی درباره استفاده کمتر از خودروی شخصی بسنده کرد. این توصیه‌ها زمانی می‌توانند مؤثر باشند که جایگزینی مناسب، قابل اعتماد و مقرون‌به‌صرفه در اختیار مردم قرار گیرد. نمی‌توان از مردم خواست خودروی شخصی خود را کنار بگذارند اما هم‌زمان وسیله‌ای برای رسیدن به مقصد در اختیارشان نگذاشت. اگر قرار است مصرف بنزین در بندرعباس کاهش پیدا کند، توسعه حمل‌ونقل عمومی باید در کنار سایر سیاست‌های مدیریت مصرف سوخت مورد توجه جدی قرار گیرد.
تاکسی‌های دوگانه‌سوز؛ ظرفیتی که باید فعال شود
در کنار اتوبوسرانی، ناوگان تاکسیرانی نیز می‌تواند نقش مؤثری در کاهش مصرف بنزین داشته باشد. بخشی از تاکسی‌های دوگانه‌سوز امکان استفاده از گاز را دارند و در صورت دسترسی مناسب به جایگاه‌های عرضه این سوخت می‌توانند بخشی از نیاز جابه‌جایی شهروندان را با مصرف کمتر بنزین تأمین کنند. بنابراین، توسعه ناوگان تاکسیرانی به‌ویژه با استفاده از خودروهای دوگانه‌سوز استاندارد می‌تواند یکی از راهکارهای مؤثر برای مدیریت مصرف سوخت باشد. اما نکته مهم اینجاست که چنین ظرفیتی تنها زمانی به کار گرفته می‌شود که تاکسی‌ها به تعداد کافی در مسیرهای موردنیاز مردم حضور داشته باشند. اگر تاکسی‌های فعال عمدتاً در چند مسیر پرتردد متمرکز باشند و شهروندان برای رفت‌وآمد در خیابان‌های فرعی و محله‌های مختلف با مشکل مواجه شوند بخشی از تقاضای سفر همچنان به سمت خودروهای شخصی هدایت خواهد شد.
ازاین‌رو لازم است وضعیت خدمات تاکسیرانی در بندرعباس مورد بررسی قرار گیرد و مسیرهایی که از کمبود تاکسی رنج می‌برند شناسایی شوند. افزایش تعداد تاکسی‌های فعال، بازنگری در مسیرهای خدمات‌رسانی، تنظیم ساعات فعالیت متناسب با نیاز مردم و ایجاد امکان دسترسی آسان‌تر به تاکسی از جمله اقداماتی است که می‌تواند وضعیت موجود را بهبود ببخشد. در کنار این اقدامات، توسعه خطوط اتوبوسرانی نیز ضروری است. تاکسی به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی تمام نیازهای حمل‌ونقل شهری باشد و اتوبوس نیز بدون پوشش مناسب محله‌ها و مسیرهای مختلف قادر نخواهد بود همه تقاضای سفر را پاسخ دهد. بندرعباس به شبکه‌ای هماهنگ از اتوبوس‌ها و تاکسی‌ها نیاز دارد تا مردم بتوانند متناسب با مسیر و شرایط خود، از وسایل نقلیه عمومی استفاده کنند.در کنار مشکلات حمل‌ونقل عمومی، مدیریت مصرف سوخت و نظارت بر نحوه عرضه بنزین نیز باید مورد توجه قرار گیرد. یکی از موضوعاتی که نیازمند بررسی است، مراجعه مکرر برخی خودروها به جایگاه‌های سوخت در طول یک روز است. تکرار غیرعادی سوخت‌گیری می‌تواند پرسش‌هایی درباره میزان مصرف یا نوع فعالیت این خودروها ایجاد کند و در مواردی که نشانه‌ای از تخلف وجود دارد لازم است موضوع از سوی دستگاه‌های مسئول بررسی شود. مدیریت صحیح مصرف سوخت مستلزم مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ است؛ از نظارت بر توزیع بنزین و جلوگیری از تخلفات احتمالی گرفته تا اصلاح الگوی سفر و توسعه حمل‌ونقل عمومی.
هزینه سنگین سفر بین شهری
مشکلات حمل‌ونقل عمومی در هرمزگان به داخل شهرها محدود نمی‌شود. تردد بین‌شهری نیز برای بسیاری از شهروندان به دغدغه‌ای جدی تبدیل شده است به‌ویژه برای افرادی که به دلایل شغلی، درمانی، تحصیلی یا خانوادگی ناچارند به‌صورت مکرر میان شهرهای استان رفت‌وآمد کنند. در گذشته در برخی مسیرهای روستایی و محورهای ارتباطی میان شهرهای کوچک و مرکز استان، اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌ها بخشی از نیاز مردم به جابه‌جایی را تأمین می‌کردند. این وسایل نقلیه برای افرادی که خودروی شخصی نداشتند گزینه‌ای اقتصادی‌تر به شمار می‌رفتند. اما اکنون در برخی مسیرها، شهروندان برای رفت‌وآمد با محدودیت‌هایی مواجه هستند و نبود سرویس‌های عمومی مناسب آن‌ها را به استفاده از خودروهای شخصی و پرداخت کرایه‌های سنگین سوق داده است. یکی از نمونه‌های قابل توجه این وضعیت، مسیر بندرعباس به میناب است مسیری که کرایه خودروی شخصی برای هر مسافر در آن به ۵۰۰ هزار تومان رسیده است.
این رقم برای افرادی که تنها یک‌بار در ماه سفر می‌کنند شاید هزینه‌ای مقطعی باشد اما برای کسانی که به دلایل مختلف ناچارند چندین بار در ماه این مسیر را طی کنند به هزینه‌ای سنگین تبدیل می‌شود. برای درک بهتر این موضوع کافی است هزینه رفت‌وآمد فردی را محاسبه کنیم که هر ماه ده بار از بندرعباس به میناب سفر می‌کند و برای بازگشت نیز باید همین مبلغ را بپردازد. با کرایه ۵۰۰ هزار تومانی برای هر مسیر، هزینه یک سفر رفت‌وبرگشت به یک میلیون تومان می‌رسد. در نتیجه فردی که در طول ماه ده بار این مسیر را رفت‌وبرگشت می‌کند باید ۱۰ میلیون تومان تنها برای تردد بین‌شهری بپردازد. این مبلغ هزینه رفت‌وآمدهای درون‌شهری در مبدأ و مقصد، سایر مخارج سفر و دیگر هزینه‌های زندگی را شامل نمی‌شود. اکنون باید پرسید فردی که برای کار، درمان یا انجام امور ضروری خود ناچار است چندین بار در ماه این مسیر را طی کند، چگونه باید چنین هزینه‌ای را تأمین کند؟ این در حالی است که وجود سرویس‌های منظم اتوبوس و مینی‌بوس می‌تواند گزینه‌های بیشتری در اختیار مسافران قرار دهد و وابستگی آن‌ها به خودروهای شخصی را کاهش دهد.
هرمزگان نیازمند شبکه حمل‌ونقل بین‌شهری
استان هرمزگان به دلیل گستردگی جغرافیایی و پراکندگی شهرها و روستاها به شبکه‌ای کارآمد از حمل‌ونقل عمومی نیاز دارد شبکه‌ای که بتواند شهروندان را از مناطق مختلف به مراکز اصلی خدمات‌رسانی متصل کند. در چنین استانی اتوبوس و مینی‌بوس صرفاً وسیله‌ای برای جابه‌جایی مسافران نیستند بلکه نقش مهمی در دسترسی مردم به فرصت‌های شغلی، مراکز آموزشی، خدمات درمانی و امکانات اداری ایفا می‌کنند. وقتی فردی از یک شهر کوچک یا روستا برای مراجعه به بیمارستان، انجام امور اداری یا پیگیری مسائل شغلی خود ناچار است به بندرعباس سفر کند نبود وسیله نقلیه عمومی می‌تواند هزینه و دشواری این رفت‌وآمد را افزایش دهد. ازاین‌رو برنامه‌ریزی برای توسعه حمل‌ونقل عمومی در هرمزگان نباید تنها به مسیرهای پرتردد محدود شود. ایجاد سرویس‌های منظم میان شهرهای کوچک و مرکز استان، تقویت خطوط اتوبوسرانی بین‌شهری و استفاده از مینی‌بوس در مسیرهای دارای تقاضای مناسب می‌تواند بخشی از نیازهای مردم را برطرف کند. همچنین لازم است وضعیت سرویس‌دهی به روستاها بررسی شود تا ساکنان مناطق کم‌برخوردار نیز امکان دسترسی مناسب به مراکز شهرستان‌ها و مرکز استان را داشته باشند.
در برخی مسیرها ممکن است استفاده از اتوبوس‌های بزرگ از نظر اقتصادی توجیه کافی نداشته باشد. در چنین شرایطی می‌توان از مینی‌بوس یا وسایل نقلیه متناسب با تعداد مسافران استفاده کرد و ساعات حرکت را بر اساس نیاز واقعی مردم تنظیم کرد. آنچه اهمیت دارد وجود یک برنامه مشخص برای جابه‌جایی شهروندان است برنامه‌ای که مردم بتوانند بر اساس آن زمان سفر و هزینه رفت‌وآمد خود را مدیریت کنند.ارتباط میان حمل‌ونقل عمومی و مصرف بنزین روشن است. هرچه امکان جابه‌جایی تعداد بیشتری از مردم با وسایل نقلیه عمومی فراهم شود بخشی از سفرهایی که در شرایط فعلی با خودروهای شخصی انجام می‌شوند می‌توانند به ناوگان عمومی منتقل شوند. در چنین شرایطی احتمال کاهش تعداد خودروهای در حال تردد و میزان مصرف سوخت در مجموع سفرها افزایش می‌یابد. بااین‌حال توسعه حمل‌ونقل عمومی زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که خدمات آن متناسب با نیاز مردم طراحی شود. صرف افزایش تعداد اتوبوس‌ها یا تاکسی‌ها کافی نیست. وسایل نقلیه عمومی باید در مسیرهای موردنیاز فعالیت کنند زمان‌بندی مشخصی داشته باشند و از نظر هزینه و کیفیت خدمات گزینه‌ای قابل اعتماد برای شهروندان باشند. در کنار کاهش مصرف بنزین، توسعه حمل‌ونقل عمومی می‌تواند به کاهش ترافیک، صرفه‌جویی در هزینه‌های خانوار، کاهش نیاز به فضای پارک و بهبود دسترسی مردم به نقاط مختلف شهر کمک کند.
مسئولان چه اقداماتی باید انجام دهند؟
برای بهبود وضعیت حمل‌ونقل عمومی در بندرعباس و سایر مناطق هرمزگان مجموعه‌ای از اقدامات عملی و هماهنگ ضروری است. نخست؛ شناسایی مسیرهای محروم از خدمات عمومی. لازم است وضعیت خدمات اتوبوسرانی و تاکسیرانی در محله‌ها و مسیرهای مختلف بندرعباس بررسی شود تا نقاطی که با کمبود وسیله نقلیه مواجه هستند به‌طور دقیق شناسایی شوند. دوم؛ افزایش ناوگان فعال اتوبوسرانی و تاکسیرانی. توسعه ناوگان باید متناسب با جمعیت، میزان تقاضای سفر و ظرفیت مالی انجام شود. همچنین تأمین قطعات، تعمیر و نگهداری و فراهم کردن شرایط فعالیت مستمر وسایل نقلیه باید در اولویت قرار گیرد. سوم؛ بازنگری در مسیرهای تاکسیرانی. مسیرهای پرتردد فرعی باید از نظر میزان تقاضا و نحوه خدمات‌رسانی بررسی شوند تا شهروندان برای رفت‌وآمد در این محدوده‌ها با مشکل مواجه نباشند. چهارم؛ تقویت سرویس‌های بین‌شهری. مسیرهای ارتباطی میان بندرعباس، میناب، شهرهای کوچک و روستاهای استان باید بر اساس نیاز واقعی مردم بررسی شوند. راه‌اندازی سرویس‌های منظم اتوبوس و مینی‌بوس می‌تواند گزینه‌های اقتصادی‌تری برای سفرهای ضروری فراهم کند. پنجم؛ تنظیم زمان‌بندی مشخص برای حرکت وسایل نقلیه.
شهروند باید بداند در چه ساعتی می‌تواند از وسیله نقلیه عمومی استفاده کند. نبود زمان‌بندی مشخص اعتماد مردم به این خدمات را کاهش می‌دهد. ششم؛ نظارت بر مصرف و توزیع سوخت. بررسی مراجعات غیرعادی به جایگاه‌ها، شناسایی تخلفات احتمالی و برخورد قانونی با متخلفان باید در کنار برنامه‌های توسعه حمل‌ونقل عمومی ادامه یابد. هفتم؛ اطلاع‌رسانی شفاف درباره برنامه‌ها و اقدامات. دستگاه‌های مسئول باید درباره برنامه توسعه ناوگان، رفع کمبودها و زمان‌بندی اجرای طرح‌ها، اطلاعات روشنی در اختیار مردم قرار دهند تا امکان ارزیابی عملکرد آن‌ها فراهم شود. اجرای این اقدامات نیازمند همکاری دستگاه‌های مسئول حمل‌ونقل شهری و بین‌شهری، مدیریت شهری، نهادهای مرتبط با تأمین مالی و دیگر مجموعه‌های ذی‌ربط است. مهم‌تر از همه، توسعه حمل‌ونقل عمومی باید از سطح وعده و برنامه‌ریزی فراتر برود و به اقدامی عملی و قابل ارزیابی تبدیل شود.
کاهش صف‌های بنزین از مسیر توسعه حمل‌ونقل عمومی
صف‌های طولانی بنزین در بندرعباس، زمان و انرژی شهروندان را می‌گیرد و مشکلات روزمره آن‌ها را افزایش می‌دهد. در این میان کمبود وسایل نقلیه عمومی در برخی مسیرهای شهری و بین‌شهری هرمزگان مسئله‌ای است که نمی‌توان از کنار آن به‌سادگی گذشت. وقتی شهروندان برای رفت‌وآمدهای روزانه به خودروهای شخصی وابسته می‌شوند تعداد خودروهای در حال تردد افزایش می‌یابد و امکان کاهش مصرف سوخت از طریق تغییر شیوه سفر محدود می‌شود. از سوی دیگر نبود سرویس‌های مناسب بین‌شهری می‌تواند هزینه‌های سنگینی را به مردم تحمیل کند هزینه‌هایی که برای افرادی با سفرهای مکرر به بخش قابل توجهی از درآمد ماهانه تبدیل می‌شود.
استان هرمزگان برای عبور از این وضعیت به برنامه‌ای منسجم در زمینه توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی نیاز دارد برنامه‌ای که هم شهر بندرعباس و دیگر شهرهای استان را پوشش دهد و هم ارتباط میان شهرهای کوچک، روستاها و مراکز اصلی خدمات‌رسانی را تقویت کند. افزایش دسترسی به اتوبوس و تاکسی در مسیرهای شهری، راه‌اندازی سرویس‌های منظم مینی‌بوس و اتوبوس در محورهای بین‌شهری، بررسی نیازهای مناطق کم‌برخوردار و ارتقای کیفیت خدمات، می‌تواند بخشی از راهکارهای عملی برای کاهش وابستگی به خودروهای شخصی باشد. در کنار این اقدامات مدیریت صحیح توزیع سوخت و رسیدگی به تخلفات احتمالی نیز باید با جدیت دنبال شود. بااین‌حال برای دستیابی به نتیجه‌ای پایدار ضروری است سیاست‌های مدیریت مصرف بنزین با برنامه‌های توسعه حمل‌ونقل عمومی همراه باشند. بندرعباس و دیگر مناطق هرمزگان به شبکه‌ای از حمل‌ونقل عمومی نیاز دارند که متناسب با جمعیت، گستردگی جغرافیایی و نیازهای روزانه مردم طراحی شده باشد شبکه‌ای که شهروند بتواند با اطمینان از وجود وسیله نقلیه، زمان و هزینه سفر خود را مدیریت کند و برای هر رفت‌وآمد ناچار به استفاده از خودروی شخصی نباشد.
ثبت دیدگاه