دریانیوز// محرم، ماهی است که تاریخ در آن با اشک و حماسه درهم تنیده شده و عاشورا بهعنوان قلهای از معرفت، آزادگی و ایثار در حافظه امت اسلامی جاودانه مانده است. در این میان، استان هرمزگان با تنوع فرهنگی و پیوند عمیق مردم با آیینهای مذهبی، هر ساله جلوهای ویژه از سوگواری حسینی را به نمایش میگذارد. به مناسبت فرارسیدن تاسوعا و عاشورای حسینی، خبرنگار روزنامه «دریا» در گفتگویی تفصیلی با آیتالله محمد عبادیزاده به بررسی ابعاد معرفتی، اجتماعی و فرهنگی این دو روز بزرگ پرداخته است.
دریا: جایگاه تاسوعا و عاشورا در منظومه معرفتی اسلام چیست و چرا این دو روز تا این اندازه در فرهنگ شیعی برجسته شدهاند؟
تاسوعا و عاشورا صرفاً دو روز در تقویم تاریخی نیستند، بلکه دو نقطه عطف در شکلگیری هویت دینی و اخلاقی امت اسلامی محسوب میشوند. عاشورا صحنهای است که در آن حقیقت در برابر باطل قرار گرفت و امام حسین (ع) با یاران اندک خود، معنای واقعی آزادگی، ایمان و ایستادگی را به نمایش گذاشت. در واقع، عاشورا یک «مکتب» است نه یک حادثه. مکتبی که در آن انسان میآموزد چگونه در برابر ظلم، حتی اگر هزینه آن جان باشد، سکوت نکند. تاسوعا نیز بهعنوان روز وفاداری و ایثار حضرت ابوالفضل العباس (ع)، نماد بصیرت و وفاداری در اوج بحران است. این دو روز در کنار هم، ترکیبی از عقلانیت، ایمان، شجاعت و اخلاق را به جامعه انسانی عرضه میکنند.
دریا: نقش واقعه عاشورا در شکلدهی به فرهنگ اجتماعی مسلمانان، بهویژه در ایران و استان
عاشورا تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه یک جریان فرهنگی زنده است که در طول قرنها در زندگی مسلمانان جاری بوده است. در ایران اسلامی، عاشورا توانسته فرهنگ مقاومت، عدالتخواهی و نوعدوستی را نهادینه کند.در استان هرمزگان نیز این فرهنگ با ویژگیهای بومی و آیینی مردم درآمیخته و جلوهای خاص پیدا کرده است. حضور پرشور مردم در هیئات مذهبی، نذورات، تعزیهخوانیها و آیینهای سنتی، نشاندهنده عمق پیوند مردم این دیار با فرهنگ عاشورا است.عاشورا در واقع یک سرمایه اجتماعی بزرگ است که همبستگی، همدلی و مشارکت اجتماعی را تقویت میکند و جامعه را در برابر آسیبهای فرهنگی و اخلاقی مقاوم میسازد.
دریا: پیام اصلی نهضت امام حسین (ع) برای نسل
اگر بخواهیم پیام عاشورا را برای نسل جوان خلاصه کنیم، باید بگوییم که پیام اصلی آن «مسئولیتپذیری در برابر حقیقت» است. جوان امروز در دنیایی زندگی میکند که با حجم گستردهای از اطلاعات، شبههها و جریانهای فکری مختلف روبهروست.
امام حسین (ع) به ما میآموزد که در چنین شرایطی باید با بصیرت عمل کرد و اجازه نداد حقیقت قربانی منفعتطلبی یا جهل شود. جوانان باید بدانند که عاشورا فقط گریه و عزاداری نیست، بلکه یک الگوی زیست اخلاقی است.نسل جوان اگر عاشورا را درست بشناسد، در برابر ظلم، فساد و انحرافات اجتماعی بیتفاوت نخواهد بود و همین روحیه میتواند آینده جامعه را تضمین کند.
دریا: آیینهای عزاداری در هرمزگان چه نقشی در حفظ هویت فرهنگی و دینی مردم این استان دارند؟
هرمزگان از جمله استانهایی است که آیینهای عزاداری در آن دارای پیشینهای عمیق و ریشهدار است. این آیینها تنها مراسم سوگواری نیستند، بلکه نوعی انتقال فرهنگ و هویت دینی به نسلهای بعد محسوب میشوند.مراسم سینهزنی، زنجیرزنی، تعزیه و نذری دادن در مناطق مختلف استان، علاوه بر جنبه معنوی، کارکرد اجتماعی نیز دارند. این آیینها باعث تقویت همبستگی اجتماعی و کاهش فاصلههای طبقاتی میشوند.در واقع، هیئات مذهبی در هرمزگان فقط محل عزاداری نیستند، بلکه بهعنوان یک نهاد اجتماعی عمل میکنند که در آن مردم گرد هم میآیند، همدلی میکنند و ارزشهای مشترک خود را بازتولید میکنند.
دریا: چگونه میتوان از ظرفیت عاشورا برای حل مسائل اجتماعی و فرهنگی جامعه امروز بهره گرفت؟
عاشورا یک منبع عظیم معنوی و اخلاقی است که اگر درست فهم شود، میتواند در حل بسیاری از مشکلات اجتماعی مؤثر باشد. امروز جامعه ما با چالشهایی مانند کاهش سرمایه اجتماعی، ضعف در گفتوگو، و برخی ناهنجاریهای فرهنگی روبهروست.عاشورا به ما یاد میدهد که عدالت، صداقت، ایثار و مسئولیتپذیری باید در مرکز رفتار اجتماعی قرار گیرد. اگر این ارزشها در زندگی فردی و اجتماعی نهادینه شود، بسیاری از مشکلات خودبهخود کاهش پیدا میکند.همچنین هیئات مذهبی میتوانند نقش مهمی در آموزش غیرمستقیم این ارزشها داشته باشند و بهعنوان پایگاههای فرهنگی، در ارتقای اخلاق اجتماعی نقشآفرینی کنند.
دریا: نقش وحدت و همبستگی اجتماعی در ایام محرم چگونه تقویت میشود؟
ماه محرم و بهویژه ایام تاسوعا و عاشورا، یکی از مهمترین عوامل تقویت وحدت در جامعه اسلامی است. در این ایام، مردم با هر سلیقه، قومیت و طبقه اجتماعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند و حول محور محبت اهلبیت (ع) همدل میشوند.
این همبستگی یک سرمایه بزرگ برای کشور است. در واقع، محرم فرصتی است که اختلافات کمرنگ شده و ارزشهای مشترک برجسته میشوند. همین روحیه همدلی میتواند به سایر عرصههای اجتماعی نیز تسری پیدا کند و در حل مشکلات کشور مؤثر باشد.
دریا: مهمترین وظیفه رسانهها در تبیین فرهنگ عاشورا چیست؟
رسانهها نقش بسیار مهمی در انتقال پیام عاشورا دارند. وظیفه رسانهها تنها انعکاس مراسم عزاداری نیست، بلکه باید به تبیین فلسفه و پیامهای عمیق این واقعه بپردازند.رسانهها میتوانند با تولید محتوای دقیق، علمی و اثرگذار، نسل جوان را با ابعاد معرفتی عاشورا آشنا کنند. همچنین باید از سطحینگری در پرداخت به این موضوع پرهیز شود و به جای تمرکز صرف بر ظاهر مراسم، به عمق پیامها پرداخته شود.اگر رسانهها بهدرستی عمل کنند، عاشورا میتواند به یک جریان فرهنگی پویا و اثرگذار در جامعه تبدیل شود.
دریا: در پایان اگر نکتهای بهعنوان سخن پایانی دارید بفرمایید.
عاشورا یک حادثه تمامشده در تاریخ نیست، بلکه یک حقیقت جاری در متن زندگی انسانهاست. هر جامعهای که بخواهد در مسیر عزت، عدالت و پیشرفت حرکت کند، ناگزیر باید از فرهنگ عاشورا الهام بگیرد.امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم که پیام امام حسین (ع) را نه فقط در قالب مراسم و آیینها، بلکه در سبک زندگی، اخلاق اجتماعی، رفتار اقتصادی و حتی روابط سیاسی خود جاری کنیم. اگر عاشورا بهدرستی فهم و عمل شود، میتواند جامعه را از بسیاری از آسیبها و انحرافات حفظ کند.توصیه من به همه، بهویژه نسل جوان این است که عاشورا را عمیق بخوانند، درست بفهمند و در زندگی خود پیاده کنند؛ چرا که این مکتب، مکتب عزت، آگاهی و مسئولیتپذیری است.
ثبت دیدگاه