دریانیوز// سرویس سلامت روزنامه دریا در این گفتوگو، پای صحبت یکی از مهمترین مدیران میدانی نظام سلامت استان هرمزگان نشسته است؛ مدیری که هر روز با عدد و آمار، اما مهمتر از آن با جان انسانها سر و کار دارد. اورژانس پیشبیمارستانی، در نگاه اول فقط چند آمبولانس و چند پایگاه به نظر میرسد، اما در واقع خط مقدم نجات جان مردم است؛ خطی که اگر یک دقیقه یا حتی ثانیه هایی دیرتر برسد، ممکن است سرنوشت یک خانواده عوض شود. دکتر یاسرخوانچهمهر، مدیر اورژانس پیشبیمارستانی هرمزگان، در این گفتوگو از واقعیتهای موجود، کمبودهای جدی، امیدهای تازه، برنامههای آینده و همچنین ضرورت مشارکت خیرین، صنایع و دستگاههای اجرایی سخن میگوید. او از اورژانسی روایت میکند که با وجود توسعه قابل توجه در سالهای اخیر، هنوز با استاندارد مطلوب فاصله دارد؛ اورژانسی که هم در خشکی، هم در دریا، هم در جاده و هم در جزایر، مأموریت دارد و باید برای همه این گستره پهناور، بهموقع و مؤثر عمل کند.
دریا: اگر بخواهیم تصویر کلی از اورژانس پیشبیمارستانی هرمزگان ارائه دهیم، امروز این مجموعه در چه وضعیتی قرار دارد؟
بسماللهالرحمنالرحیم. عرض سلام و ادب و احترام دارم خدمت شما و خوانندگان محترم روزنامه دریا. اگر بخواهم تصویر دقیقی از اورژانس پیشبیمارستانی هرمزگان بدهم، باید بگویم که این مجموعه یک شبکه گسترده و در عین حال بسیار حساس است. ما در سطح استان، ۹۸ پایگاه زمینی داریم، دو پایگاه هوایی و سه پایگاه دریایی در جزایر ابوموسی، قشم و هرمز. این ساختار نشان میدهد که هرمزگان بهدلیل موقعیت جغرافیایی خاص، فقط یک استان معمولی نیست؛ ما با استانی روبهرو هستیم که هم وسعت دارد، هم پراکندگی جمعیتی، هم جادههای طولانی، هم جزایر متعدد و هم شرایط آبوهوایی دشوار.این یعنی اورژانس هرمزگان باید همزمان در چند جبهه بجنگد: جاده، شهر، دریا، جزیره و حوادث خاص. اگر بخواهم خیلی صریح بگویم، کار اورژانس در هرمزگان فقط یک مأموریت درمانی نیست؛ یک مأموریت ملی است.
دریا: ترکیب پایگاهها در استان چگونه است و چه سهمی از آن مربوط به شهر و جاده است؟
از ۹۸ پایگاه زمینی، ۲۴ پایگاه شهری هستند؛ یعنی داخل مراکز شهری استان مستقرند و ۷۳ پایگاه جادهای در محورهای مواصلاتی فعالاند. این تقسیمبندی بر اساس نیاز استان شکل گرفته، اما با استاندارد ایدهآل هنوز فاصله داریم. هرمزگان استانی است که در آن هر کیلومتر جاده میتواند محل وقوع حادثهای باشد که رسیدگی به آن به زمان بسیار حساس است. در چنین شرایطی، پایگاه جادهای اهمیت بسیار بالایی دارد.البته باید تأکید کنم که عدد پایگاهها، بهتنهایی شاخص کامل کیفیت خدمت نیست؛ آنچه مهمتر است، چگونگی استقرار پایگاهها، نیروی انسانی، ناوگان، آمادگی عملیاتی، وضعیت تعمیر و نگهداری و زمان رسیدن بر بالین بیمار است.
دریا: در بحث سرعت رسیدن بر بالین بیمار، استاندارد اورژانس چقدر است و وضعیت استان در این زمینه چگونه ارزیابی میشود؟
استاندارد طلایی ما این است که در شهر، در شرایط عادی و با فرض ترافیک روان، بین ۸ تا ۱۲ دقیقه بر بالین بیمار برسیم. در جاده هم این زمان حدود ۱۶ دقیقه تعریف میشود. البته این اعداد در شرایط ایدهآل است و در واقعیت، ترافیک، تصادف، انسداد مسیر، گرمای شدید، مسافت و شرایط خاص منطقه میتواند زمان را تغییر دهد.اما فلسفه اورژانس این است که ثانیهها اهمیت دارند. شما وقتی با بیمار قلبی، مصدوم تصادفی، فرد بیهوش یا کسی که راه هواییاش بسته شده مواجه هستید، هر دقیقه میتواند مرز بین زندگی و مرگ باشد. بنابراین ما هرچه تعداد پایگاهها را به استاندارد نزدیکتر کنیم، زمان رسیدن نیز بهتر میشود.در حال حاضر ما اقدامات زیادی انجام دادهایم، اما هنوز با نقطه مطلوب فاصله داریم. مردم حق دارند انتظار داشته باشند که اورژانس سریعتر برسد. ما هم این حق را به رسمیت میشناسیم و تمام تلاشمان را برای نزدیک شدن به استاندارد انجام میدهیم.
دریا: اگر بخواهیم درباره نیاز واقعی استان به پایگاهها صحبت کنیم، آیا وضعیت موجود کافی است؟
صادقانه بگویم، خیر. کافی نیست. معیارهای استقرار پایگاه فقط جمعیت نیست، اما جمعیت یکی از مهمترین معیارهاست. در شهرها معمولاً به ازای هر ۲۵ هزار نفر یک پایگاه، و در جادهها به تناسب فاصله و شرایط، پایگاههای بیشتری نیاز است. حالا در شهری مثل بندرعباس، با جمعیت بالا و پراکندگی ترافیکی و توسعه نامتوازن شهری، روشن است که نیاز به پایگاه بیشتر داریم.در بندرعباس، اگر با نگاه حداقلی هم حساب کنیم، هنوز نیاز به توسعه جدی داریم. بخشی از پوشش جادهای برقرار شده، اما در سطح شهری هنوز از استاندارد عقبتر هستیم. البته با تلاشهای انجامشده، چند پایگاه جدید فعال شده و تعدادی هم در دست پیگیری است، اما برای رسیدن به وضعیت مطلوب، این مسیر باید ادامه پیدا کند.
دریا: درباره «موتورلانس»ها هم توضیح دهید. نقش آنها در اورژانس چیست و در هرمزگان چه وضعیتی دارند؟
موتورلانسها در واقع نیروی پیشران اورژانس هستند. در مناطق پرترافیک یا موقعیتهایی که آمبولانس بهدلیل ازدحام یا شرایط مسیر دیرتر میرسد، موتورلانس زودتر به محل حادثه میرسد، اقدامات اولیه را انجام میدهد و تا رسیدن آمبولانس، از اتلاف زمان جلوگیری میکند. در استان هرمزگان فعلاً یک موتورلانس در میناب، یک دستگاه در قشم، یک دستگاه در بندر لنگه و دو دستگاه در بندرعباس مستقر هستند. البته محدودیتهای اقلیمی نیز داریم. در گرمای شدید، موتورلانس نمیتواند مثل همه فصول تا هر ساعتی فعال باشد. معمولاً در ساعات اولیه روز فعالتر است و با بالا رفتن گرما، دامنه فعالیت محدود میشود. اگر شرایط آبوهوایی اجازه میداد، قطعاً تعداد بیشتری موتورلانس فعال میکردیم، چون در مناطق شلوغ واقعاً بسیار مؤثرند.
دریا: از اتوبوس آمبولانس هم نام بردید. این وسیله چه کاربردی دارد و آیا استان به تعداد بیشتری از آن نیاز دارد؟
بله، ما فعلاً یک دستگاه اتوبوس آمبولانس در مرکز استان داریم، اما واقعاً این یکی از حوزههایی است که باید روی آن بیشتر کار شود. حداقل در شهر بندرعباس به دو تا سه دستگاه اتوبوس آمبولانس نیاز داریم و در شرق و غرب استان و سایر نقاط نیز باید از این ظرفیت استفاده شود.اتوبوس آمبولانس برای حوادث با تعداد مصدوم بالا، انتقال همزمان بیماران یا پوشش مأموریتهای خاص بسیار مهم است. این موضوع در آینده باید در اولویت توسعه قرار گیرد. البته در حال حاضر اورژانس کشور اعلام کرده که توزیع این نوع ناوگان در دستور مستقیم نیست، اما ما این مسئله را در سطح استان دنبال میکنیم و حتی پیگیری کردهایم اگر امکاناتی از سوی استانداری یا سایر دستگاهها موجود باشد، بتوان بخشی از آن را به اتوبوس آمبولانس تبدیل کرد.
دریا: وضعیت ناوگان آمبولانسها چگونه است؟
مردم شاید فقط خروج آمبولانس از پایگاه را ببینند، اما پشت صحنه حتماً مسائل زیادی وجود دارد. دقیقاً همینطور است. مردم فقط آمبولانس را میبینند که در خیابان حرکت میکند، اما پشت آن زنجیرهای از تعمیر، نگهداری، تأمین قطعه، اورهال و جایگزینی وجود دارد. ما الان ۲۳ دستگاه آمبولانس در حال تعمیر داریم. در کنار آن، ۱۰ دستگاه آمبولانس را تعمیر و به چرخه خدمت بازگرداندهایم.از طرف دیگر، برای حفظ پایداری خدمت، ما کد پشتیبان داریم. تا الان به ۸ شهرستان از ۱۳ شهرستان استان یک کد پشتیبان دادهایم و این روند ادامه دارد تا همه شهرستانها دارای کد مازاد باشند. چرا این مهم است؟ چون اگر یک آمبولانس خراب شود، نباید خدمت مردم قطع شود. آمبولانس پشتیبان باید فوراً وارد چرخه شود تا مردم آسیب نبینند.استاندارد کلی هم این است که به ازای هر سه پایگاه یک کد پشتیبان وجود داشته باشد. با این حساب، هنوز با کمبود مواجهیم و باید همزمان روی خرید، تعمیر، اورهال و تأمین ناوگان جدید کار کنیم.
دریا: اینجا نقش خیرین و صنایع بسیار پررنگ میشود. آیا واقعاً بدون مشارکت آنها میتوان این شکاف را جبران کرد؟
واقعیت این است که خیرین و صنایع در حوزه سلامت، و بهطور خاص در اورژانس، یک نقش تعیینکننده دارند. اورژانس خدماتش رایگان است؛ یعنی برای اعزام آمبولانس زمینی، دریایی یا حتی بالگرد، از بیمار هیچ وجهی دریافت نمیشود. این یک افتخار برای نظام سلامت است، اما در عین حال بار مالی سنگینی هم دارد.بنابراین خیرین میتوانند در چند حوزه مهم به ما کمک کنند: اول، تأمین آمبولانس؛ دوم، تعمیر و اورهال ناوگان موجود؛ سوم، ساخت و تجهیز پایگاهها؛ چهارم، کمک به تکمیل پایگاههای مصوبی که فعلاً غیر فعالاند؛ و پنجم، مشارکت در تأمین برخی ملزومات و تجهیزات جانبی.
صنایع بزرگ استان هم باید این مسئولیت اجتماعی را جدی بگیرند. هرمزگان استانی صنعتی است و منطقی نیست که صنعت از مزایای این استان بهره ببرد اما در تقویت زیرساختهای حیاتی سلامت، سهمی نداشته باشد. اورژانس، زیرساختی است که مستقیماً با جان انسانها سروکار دارد. هر آمبولانس، هر پایگاه و هر نیروی انسانی در این حوزه، میتواند جان یک انسان را نجات دهد.
دریا:سؤال: آیا خیرین در هرمزگان به این حوزه ورود کردهاند؟
بله، خوشبختانه جلسات خوبی با خیرین برگزار شده و نگاه بسیار مثبتی وجود دارد. ما پیگیر این هستیم که در ساخت و تجهیز پایگاهها از ظرفیت خیرین استفاده کنیم. حتی چند زمین هم در این مسیر برای ما فراهم شده؛ بخشی از سوی راه و شهرسازی و بخشی از سوی شهرداری که از همکاری این دو نهاد قدردانی می کنم. اگر فرایندها نهایی شود، خیرین میتوانند وارد مرحله ساخت شوند و ما هم از این همراهی صمیمانه قدردانی خواهیم کرد.ما بهطور جدی باور داریم که توسعه اورژانس فقط کار دولت نیست. دولت باید نقش اصلی را داشته باشد، اما مشارکت مردمی، خیرین و مسئولیت اجتماعی صنایع، سرعت توسعه را چند برابر میکند.
دریا:سؤال: کمبود نیروی انسانی در اورژانس هرمزگان به چه میزان است؟
این یکی از مهمترین چالشهای ماست. در حال حاضر حدود ۶۵۰ نیروی عملیاتی در اورژانس استان مشغول به کار هستند، اما همچنان کمبود نیروی انسانی داریم. اگر بخواهم عدد تقریبی بدهم، حدود ۲۶۰ نفر کمبود نیروی انسانی داریم.از این عدد، بخشی مربوط به پایگاههایی است که بهصورت برونسپاری اداره میشوند. ۱۸ پایگاه را با نیروی برونسپاری فعال نگه داشتهایم. اگر برای هر پایگاه ۹ نیرو در نظر بگیریم، این یعنی ما در عمل با یک کمبود ساختاری مواجهایم و دانشگاه علوم پزشکی ناچار شده هزینههای سنگین حقوق و دستمزد این نیروها را هر ماه متحمل شود. در عین حال، چند پایگاه تازهتأسیس یا آمادهبهبهرهبرداری نیز داریم که هنوز نیروی کافی ندارند؛ از جمله پایگاههایی در کناردان پارسیان، چاهستان، سرزه، درنگ مدو و سردشت بشاگرد. اینها پایگاههایی هستند که میتوانند به چرخه خدمت اضافه شوند، اما بدون نیروی انسانی عملاً معطل ماندهاند.
دریا: آیا این کمبود فقط یک مشکل امروز است یا در سالهای آینده هم ادامه خواهد داشت؟
اگر بخواهم واقعبینانه پاسخ بدهم، این کمبود فقط مشکل امروز نیست. اگر برای جذب نیرو، مجوزها و تثبیت وضعیت پایگاهها اقدام نکنیم، در سالهای آینده شدیدتر هم خواهد شد. چون استان هرمزگان در حال رشد است، جمعیت شهرها و مناطق ساحلی و صنعتی در حال افزایش است و نیاز به خدمات اورژانس هم بیشتر میشود.ما اگر امروز برای پایگاههای جدید فکری نکنیم، فردا فاصلهمان با استاندارد بیشتر خواهد شد. بنابراین باید همزمان سه کار را پیش ببریم:
افزایش تعداد پایگاه، جذب و تثبیت نیروی انسانی و نوسازی ناوگان.
دریا: به نظر میرسد توسعه اورژانس در بندرعباس از همه جا حساستر است. چرا؟
چون بندرعباس قلب استان است. هم جمعیت بالایی دارد، هم ترددها بیشتر است، هم حوادث شهری و ترافیکی در آن بیشتر رخ میدهد، هم مراجعه به مراکز درمانی از سراسر استان در آن متمرکز میشود. به همین دلیل، اگر بندرعباس از نظر اورژانس تقویت شود، اثرش فقط محدود به خود شهر نیست؛ کل استان از آن بهرهمند میشود.بندرعباس متناسب با رشد جمعیتش در حوزه اورژانس رشد نکرده و این را باید صادقانه بگوییم. البته مردم حق دارند انتقاد کنند. ما هم از انتقاد منصفانه استقبال میکنیم، چون آن را کمک میدانیم نه تهدید. اما در عین حال باید انصاف داد که همکاران ما در اورژانس با همه توان در حال خدمتاند و شبانهروز تلاش میکنند تا فاصله با استاندارد کمتر شود.
دریا: شما از «پایگاههای مصوب غیرفعال» هم صحبت کردید. این یعنی چه و چه تعداد از آنها در استان وجود دارد؟
بر اساس آمایش و پیشبینیهایی که در استان انجام شده، تا سال ۱۴۰۷ حدود ۲۹ پایگاه مصوب داریم که فعلاً غیر فعال هستند یا نیاز به فعالسازی مجدد دارند. این پایگاهها اگر فعال شوند، بخش مهمی از کمبودهای استان جبران میشود.اما برای فعالسازی آنها، فقط اعلام مصوب بودن کافی نیست. باید سه مؤلفه وجود داشته باشد:
زمین و مکان مناسب، نیروی انسانی، و ناوگان و تجهیزات لازم.بنابراین ما برای هر پایگاه باید یک بسته کامل داشته باشیم. پایگاه بدون نیرو، یا بدون آمبولانس، عملاً یک ساختمان خالی است، نه یک مرکز خدمترسانی.
دریا: درباره اورژانس دریایی هم توضیح دهید. وضعیت این بخش در استان چگونه است؟
اورژانس دریایی در استان هرمزگان به دلیل جزایر متعدد و سواحل طولانی، اهمیت ویژهای دارد. ما در جزایر ابوموسی، قشم و هرمز پایگاه دریایی داریم. اما در جریان حوادث و آسیبهای جنگ اخیر، یکی از شناورهای ما در جزیره هرمز از بین رفت؛ شناوری که تازه اورهال شده بود و واقعاً در شأن مردم هرمز بود.الان دو شناور را برای اورهال اساسی به مجتمع فراساحل منتقل کردهایم. یکی از این شناورها همین هفته منتقل شده و شناور بعدی هم هفته آینده منتقل میشود. قرارداد منعقد شده و امیدواریم ظرف دو تا دو و نیم ماه آینده، این دو شناور به چرخه خدمت بازگردند؛ البته به شرط تأمین قطعات و پیشبرد کار طبق برنامه.این مسئله بسیار مهم است، چون در مناطق دریایی، هر دقیقه تأخیر میتواند به از دست رفتن فرصت نجات منجر شود.
دریا: آیا در حوزه هوایی هم برنامهای برای توسعه بیشتر وجود دارد؟
ما در حال حاضر دو پایگاه هوایی داریم، اما برای هرمزگان، این ظرفیت باید متناسب با شرایط جغرافیایی و فاصلهها تقویت شود. البته مجوزها و ساختارهای کشوری در این حوزه تعیینکنندهاند و ما به تنهایی نمیتوانیم همه چیز را پیش ببریم.با این حال، ما در استان بهدنبال راهحلهای جدید هم هستیم. از جمله بررسی گزینههای ویژه برای پوشش بهتر مناطق جنوب کشور، تا بتوانیم در مأموریتهای خاص، زمان پاسخ را کاهش دهیم. اینها در مرحله پیگیری و رایزنی است و هر وقت به نتیجه برسد، به اطلاع مردم خواهد رسید.
ثبت دیدگاه