دریانیوز // در روزگاری که بسیاری از استانهای کمتر برخوردار کشور، همچنان درگیر کمبود نیروهای تخصصی حوزه سلامت هستند، شکلگیری و توسعه دانشکدههای علوم پزشکی در مناطق راهبردی، دیگر صرفاً یک پروژه آموزشی نیست؛ بلکه بخشی از سیاست عدالت در سلامت، ماندگاری نیرو، کاهش مهاجرت درمانی و پاسخ به نیاز واقعی مردم است. در این میان، دانشکده دندانپزشکی بندرعباس را باید یکی از نمونههای قابل توجه در جنوب کشور دانست؛ دانشکدهای که از سال ۱۳۸۷ با هدف تربیت نیروی دندانپزشک برای استان هرمزگان آغاز به کار کرد و امروز، پس از گذشت بیش از یک دهه، در مسیر تبدیل شدن به یکی از قطبهای آموزش و خدمات تخصصی دندانپزشکی جنوب ایران قرار گرفته است.دندانپزشکی، برخلاف تصور سادهانگارانهای که آن را محدود به درمان پوسیدگی یا کشیدن دندان میداند، یکی از حوزههای پرهزینه، تجهیزاتمحور و تخصصی نظام سلامت است. در استانهایی مانند هرمزگان که پراکندگی جغرافیایی، فاصله شهرها و روستاها، شرایط اقلیمی و دسترسی نابرابر به خدمات درمانی، همواره چالش جدی ایجاد کرده، تربیت نیروی بومی و متعهد میتواند تفاوت میان «دسترسی واقعی مردم به درمان» و «درمان روی کاغذ» باشد. دانشکده دندانپزشکی بندرعباس دقیقاً از همین نقطه آغاز کرد؛ از نیاز مردم و ضرورت ماندگاری نیرو در استان.دکتر محمدرضا معدلی، رئیس دانشکده دندانپزشکی بندرعباس، در گفتوگو با خبرنگار سرویس سلامت روزنامه دریا، شکلگیری این دانشکده را محصول یک نگاه هدفمند به تأمین نیروی انسانی مورد نیاز استان میداند. وی میگوید: «دانشکده دندانپزشکی بندرعباس از سال ۱۳۸۷ پذیرش دانشجو را آغاز کرد. در ابتدا همه دانشجویانی که در دانشگاه بندرعباس تحصیل و فارغالتحصیل میشدند، ملزم بودند دو تا سه برابر مدت تحصیل خود را در استان خدمت کنند؛ عمدتاً در مراکز بهداشتی و درمانی.» این سیاست، در ظاهر شاید سختگیرانه به نظر برسد، اما واقعیت این است که بسیاری از مناطق کشور، سالها هزینه تربیت نیرو را پرداخت کردهاند، بیآنکه از ثمره آن بهرهمند شوند.
نیروی متخصص، پس از پایان تحصیل، به کلانشهرها مهاجرت کرده و استان مبدأ با همان کمبود نیروی انسانی و پزشک و دندانپزشک تنها مانده است. در هرمزگان اما مدل تعهد خدمت، دستکم بخشی از این چرخه فرسایشی را شکست و باعث شد دانشآموختگان دندانپزشکی، پس از فارغالتحصیلی، در شهرستانها، مراکز بهداشتی و درمانی و مناطق کمتر برخوردار استان مشغول خدمت شوند.به گفته دکتر معدلی، پس از حدود ۱۰ سال از آغاز فعالیت دانشکده، نحوه پذیرش دانشجو توسعه یافت و در کنار پذیرش بومی، پذیرش آزاد نیز به برنامه دانشکده اضافه شد. وی توضیح میدهد: «بعد از حدود ۱۰ سال، علاوه بر پذیرش بومی، پذیرش آزاد هم اضافه شد. امروز دانشجو از سراسر کشور میتواند در این دانشکده پذیرفته شود؛ البته همچنان هر سال ظرفیت بومی و ظرفیتهایی برای مناطق خاص استان نیز داریم.» این ظرفیتهای خاص، در واقع پاسخی به نیاز شهرستانها و مناطق کمبرخوردارتر استان است؛ مناطقی که اگر برای آنها بهصورت مشخص سهمیه و تعهد خدمت تعریف نشود، احتمالاً در رقابت نابرابر با شهرهای بزرگ، باز هم از دسترسی به نیروی دندانپزشک محروم میمانند. بر اساس این سازوکار، دانشجویانی که با سهمیه مناطق خاص پذیرفته میشوند، پس از پایان تحصیل ملزماند به محل تعهد خود بازگردند و در همان منطقه خدمت کنند.رئیس دانشکده دندانپزشکی بندرعباس در اینباره میگوید: «فارغالتحصیلانی که با سهمیه مناطق خاص استان پذیرش میگیرند، متعهد میشوند پس از پایان تحصیل به همان محل بازگردند و خدمت کنند. البته این امکان برای آنان وجود دارد که پس از گذراندن بخشی از تعهد خود، در صورت تمایل برای ادامه تحصیل در مقطع تخصص اقدام کنند.»
نکته مهم در تجربه بندرعباس این است که این دانشکده تنها به تربیت دندانپزشک عمومی بسنده نکرده، بلکه بخشی از نیروهای برتر و مستعد خود را در مسیر تخصص نیز هدایت کرده است. به گفته دکتر معدلی، شماری از دانشآموختگان متعهد استان که در دوره عمومی جزو دانشجویان ممتاز و استعدادهای درخشان بودهاند، توانستهاند وارد دورههای تخصصی شوند و امروز به عنوان متخصص به استان بازگردند. وی با اشاره به این دستاورد میگوید: «اکنون حدود ۲۵ نیروی متخصص داریم که همان دانشجویان تعهدی استان بودهاند. این افراد ابتدا با تعهد دندانپزشکی عمومی پذیرفته شدند، سپس با همان تعهد در دوره تخصص شرکت کردند و امروز به عنوان متخصص وارد استان شدهاند. بخشی از فعالیت آنان در حوزه آموزشی و درمانی دانشگاه است و در ساعات دیگر نیز در مطبهای شخصی خود به بخش خصوصی درمان کمک میکنند.» این موضوع، اگر درست مدیریت شود، یک سرمایه راهبردی برای هرمزگان است. حضور متخصصانی که خود برخاسته از استان یا متعهد به خدمت در استان هستند، میتواند خلأ خدمات پیشرفته دندانپزشکی را کاهش دهد؛ خدماتی مانند درمان ریشه تخصصی، جراحیهای فک و صورت، ارتودنسی، بیماریهای لثه، پروتزهای پیشرفته، دندانپزشکی کودکان و سایر رشتههایی که معمولاً در شهرهای کوچک و استانهای کمتر برخوردار به سختی در دسترساند.
۳۰۰دانشجوی دندانپزشکی
در حال حاضر، دانشکده دندانپزشکی بندرعباس حدود ۳۰۰ دانشجو دارد و ظرفیت پذیرش سالانه آن حدود ۳۵ تا ۳۶ نفر است. این ظرفیت، با توجه به امکانات موجود، عدد قابل توجهی است؛ اما نقطه عطف آینده دانشکده، نه در وضعیت فعلی، بلکه در پروژه ساختمانی بزرگی است که در پردیس دانشگاه علوم پزشکی در حال ساخت است؛ پروژهای که بنا بر گفته مسئولان، در صورت تکمیل، بزرگترین دانشکده دندانپزشکی جنوب کشور خواهد بود.دکتر معدلی درباره این پروژه توضیح میدهد: «یک دانشکده دندانپزشکی در پردیس علوم پزشکی در حال ساخت داریم که وقتی راهاندازی شود، بزرگترین دانشکده دندانپزشکی جنوب کشور خواهد بود. این پروژه اکنون حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و در آن ۳۰۰ یونیت دندانپزشکی پیشبینی شده است.» اهمیت این عدد برای اهل فن روشن است. یونیت دندانپزشکی، قلب آموزش بالینی و ارائه خدمت در این رشته محسوب میشود. هرچه تعداد یونیتها، فضای آموزشی، بخشهای درمانی و زیرساختهای تخصصی بیشتر باشد، امکان پذیرش دانشجوی بیشتر، ارائه خدمات گستردهتر و راهاندازی دورههای تخصصی واقعیتر خواهد شد. دانشکدهای با ۳۰۰ یونیت، اگر بهدرستی تجهیز و مدیریت شود، میتواند نه فقط دانشجو تربیت کند، بلکه به یک مرکز بزرگ درمانی ـ آموزشی در جنوب کشور تبدیل شود.رئیس دانشکده دندانپزشکی بندرعباس با اشاره به طراحی بخشهای تخصصی در ساختمان جدید میگوید: «برای نخستین بار، بخشهای تخصصی برای آموزش دستیاران تخصصی در این دانشکده تعبیه شده است.
انشاءالله این دانشکده، دانشکدهای بهروز خواهد بود و میتواند پذیرای ۳۰۰ دانشجوی مقطع بالینی باشد.» در رشته دندانپزشکی، دانشجویان معمولاً دو سال نخست را در مقطع علوم پایه میگذرانند و در سالهای بعد وارد دوره بالینی میشوند؛ یعنی همان مرحلهای که نیازمند بیمار، یونیت، استاد، تجهیزات و فضای درمانی استاندارد است. به گفته دکتر معدلی، ساختمان جدید این امکان را فراهم میکند که دانشکده در آینده ظرفیت پذیرش خود را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.وی توضیح میدهد: «دانشجویان ما دو سال اول را در مقطع علوم پایه میگذرانند، اما سه تا چهار سال آخر، مقطع بالینی است. وقتی دانشکده بتواند ۳۰۰ دانشجوی بالینی را پوشش دهد، این امکان ایجاد میشود که سالانه حدود ۱۰۰ دانشجو پذیرش کنیم.» افزایش ظرفیت پذیرش، البته همیشه شمشیر دولبه است. اگر فقط عدد پذیرش بالا برود و تجهیزات، استاد، بیمار آموزشی و کیفیت نظارت افزایش نیابد، نتیجه چیزی جز افت کیفیت نخواهد بود. اما اگر توسعه ظرفیت همراه با تکمیل هیئت علمی، تجهیز مناسب، راهاندازی بخشهای تخصصی و جذب دستیاران تخصصی باشد، میتواند جهشی جدی در آموزش و درمان ایجاد کند. دکتر معدلی نیز دقیقاً بر همین شرط تأکید دارد. وی میگوید: «با تکمیل کادر هیئت علمی دانشکده و فراهم شدن امکان پذیرش دستیار تخصصی از وزارت بهداشت، میتوانیم در بندرعباس دستیاران تخصصی تربیت کنیم.
این موضوع باعث تقویت بخش تخصصی استان میشود.» به بیان سادهتر، ساختمان جدید فقط یک سازه فیزیکی نیست؛ اگر تأمین اعتبار و تجهیز آن بهموقع انجام شود، میتواند مسیر دندانپزشکی هرمزگان را از تربیت نیروی عمومی به تربیت متخصص ارتقا دهد. این تغییر، برای مردم استان اهمیت مستقیم دارد. بسیاری از خدمات دندانپزشکی تخصصی در حیطه کار دانشجویان عمومی نیست و نیازمند حضور متخصص یا دستیار تخصصی تحت نظارت استادان مربوطه است. با راهاندازی دورههای تخصصی، بخشی از این خدمات میتواند در محیط دولتی و دانشگاهی ارائه شود؛ یعنی با هزینه کمتر و دسترسی عادلانهتر نسبت به بخش خصوصی.دکتر معدلی در این زمینه میگوید: «خدماتی در دندانپزشکی وجود دارد که تخصصی است و در حیطه دانشجویان عمومی قرار نمیگیرد. وقتی رزیدنتها و دستیاران تخصصی در دانشکده مستقر شوند و تحصیل خود را آغاز کنند، این خدمات نیز به صورت دولتی به بیماران ارائه خواهد شد.» با این حال، پرسش مهم مردم و دانشجویان این است: ساختمان جدید چه زمانی به بهرهبرداری میرسد؟ پاسخ، مانند بسیاری از پروژههای عمرانی حوزه سلامت، وابسته به دو عامل است؛ اتمام عملیات ساختمانی و تأمین تجهیزات.
رئیس دانشکده دندانپزشکی بندرعباس درباره زمانبندی پروژه میگوید: «بر اساس آنچه مهندس ناظر و تیم اجرایی اعلام کردهاند، امکان دارد ساختمان ظرف حدود یک سال تحویل داده شود.اما تجهیز آن بسیار هزینهبر است و نمیتوان زمان دقیق گفت. احتمالاً دو تا سه سال زمان نیاز باشد، هرچند امیدواریم زودتر انجام شود.» برآوردها نشان میدهد تجهیز چنین دانشکدهای، بهویژه با ۳۰۰ یونیت دندانپزشکی و بخشهای تخصصی، هزینهای سنگین خواهد داشت. دکتر معدلی رقم تقریبی مورد نیاز برای خرید تجهیزات را حدود ۳۰۰ میلیارد تومان عنوان میکند و میگوید بهتر است فرایند خرید تجهیزات پیش از پایان کامل عملیات ساختمانی آغاز شود تا پس از آماده شدن فضا، پروژه به دلیل نبود تجهیزات معطل نماند که این موضوع در دستور کار رئیس دانشگاه قرار دارد .این همان نقطهای است که آینده پروژه را تعیین میکند. در کشور ما کم نیستند ساختمانهایی که ساخته شدهاند، اما به دلیل نبود تجهیزات یا نیروی انسانی، سالها نیمهفعال ماندهاند.
دانشکده دندانپزشکی بندرعباس اگر قرار است واقعاً به بزرگترین و اثرگذارترین مرکز دندانپزشکی جنوب کشور تبدیل شود، باید از همین حالا برای تجهیز، جذب هیئت علمی، تعریف ردیف اعتباری پایدار و اخذ مجوزهای تخصصی برنامهریزی دقیق داشته باشد.با این همه، مسیر طیشده دانشکده دندانپزشکی بندرعباس نشان میدهد که این مجموعه توانسته از یک مرکز نوپا در سال ۱۳۸۷ به نهادی آموزشی ـ درمانی با صدها دانشجو، دهها فارغالتحصیل متعهد و شماری متخصص بازگشته به استان تبدیل شود. اگر پروژه جدید به سرنوشت وعدههای کاغذی دچار نشود و حمایت مالی و مدیریتی لازم را دریافت کند، بندرعباس میتواند در آینده نزدیک نه تنها نیاز استان هرمزگان، بلکه بخشی از نیاز جنوب کشور به خدمات دندانپزشکی عمومی و تخصصی را پاسخ دهد.در نهایت، دانشکده دندانپزشکی بندرعباس را باید نمونهای دانست از اینکه آموزش پزشکی، وقتی با نیاز منطقه پیوند بخورد، میتواند از کلاس درس فراتر برود و به عدالت درمانی نزدیک شود. این دانشکده از تعهد خدمت آغاز کرده، به تربیت متخصص رسیده و اکنون در آستانه توسعهای بزرگ ایستاده است؛ توسعهای که اگر با تأمین تجهیزات و نگاه بلندمدت همراه شود، لبخند آن نه فقط بر چهره دانشجویان و استادان، بلکه بر چهره مردم هرمزگان خواهد نشست.
ثبت دیدگاه