دریانیوز// ماه محرم در هرمزگان تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بلکه جلوهای از هویت فرهنگی، باورهای دینی و میراث تاریخی مردمانی است که قرنها عشق به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) را در قالب آیینهای منحصر به فرد و ریشهدار به نسلهای بعد منتقل کردهاند. از نوای سنج و دمام در سواحل خلیج فارس تا علمگردانی، تعزیهخوانی، نخلبرداری و سفرههای نذری، محرم در هرمزگان به صحنهای از همبستگی اجتماعی، شور معنوی و بازتولید فرهنگ عاشورایی تبدیل میشود؛ فرهنگی که همچنان در برابر تغییرات زمانه استوار مانده و هر سال با شکوهی بیشتر خود را نمایان میکند.
محرم؛ بخشی از هویت فرهنگی مردم هرمزگان
هرمزگان به واسطه موقعیت جغرافیایی ویژه، پیشینه تاریخی طولانی و تنوع فرهنگی، یکی از استانهایی است که آیینهای مذهبی در آن با جلوههای بومی و محلی درهم آمیخته است. در این میان، ماه محرم جایگاهی ممتاز در زندگی اجتماعی مردم استان دارد. با فرارسیدن این ماه، شهرها و روستاهای هرمزگان رنگ و بوی دیگری به خود میگیرند و نشانههای عزاداری در کوچهها، مساجد، حسینیهها و تکایا نمایان میشود.برای مردم این دیار، محرم تنها یادآور یک واقعه تاریخی نیست، بلکه فرصتی برای تجدید عهد با آرمانهای عاشورا و زنده نگه داشتن مفاهیمی چون ایثار، آزادگی، عدالتخواهی و مقاومت است. به همین دلیل بسیاری از خانوادهها از هفتهها قبل خود را برای برگزاری مراسم عزاداری آماده میکنند و نسلهای مختلف در اجرای این آیینها مشارکت دارند.
سنج و دمام؛ نوایی که از ساحل تا دلها میرسد
یکی از شناختهشدهترین آیینهای محرم در هرمزگان، مراسم سنج و دمام است. این آیین که در مناطق ساحلی استان به ویژه بندرعباس، میناب، بندرلنگه، قشم و برخی روستاهای ساحلی رواج دارد، با آغاز محرم حال و هوای خاصی به شهرها میبخشد.صدای هماهنگ دمامها و سنجها نه تنها اعلام آغاز مراسم عزاداری است، بلکه نوعی زبان مشترک میان عزاداران محسوب میشود. این نواها در شبهای محرم فضای شهر را آکنده از شور حسینی میکند و مردم را برای حضور در مجالس سوگواری فرا میخواند.کارشناسان فرهنگ عامه معتقدند سنج و دمام در جنوب ایران صرفاً یک ابزار موسیقایی نیست، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی مردم منطقه به شمار میرود که طی نسلهای متمادی حفظ شده و امروزه به یکی از نمادهای عزاداری در سواحل خلیج فارس تبدیل شده است.
علمگردانی؛ نماد وفاداری به پرچم کربلا
علمگردانی از دیگر آیینهای مهم محرم در هرمزگان است. در بسیاری از شهرها و روستاها، علمهای بزرگ و مزین به پارچههای سبز، سیاه و سرخ در میان دستههای عزاداری حرکت داده میشوند.برای مردم، علم تنها یک نماد ظاهری نیست؛ بلکه یادآور پرچمداری حضرت ابوالفضل العباس(ع) در واقعه کربلا است. بسیاری از خانوادهها نذر دارند که در آمادهسازی، نگهداری و حمل علمها مشارکت کنند. این مشارکت اجتماعی موجب شده علمگردانی علاوه بر جنبه مذهبی، به بستری برای تقویت انسجام و همبستگی اجتماعی نیز تبدیل شود.
تعزیه؛ روایت هنرمندانه حماسه عاشورا
تعزیهخوانی در برخی مناطق هرمزگان همچنان از جایگاه ویژهای برخوردار است. این هنر آیینی که ریشه در تاریخ و فرهنگ شیعی دارد، با روایت صحنههای مختلف واقعه کربلا تلاش میکند پیام عاشورا را به شکلی ملموس و تأثیرگذار به مخاطبان منتقل کند.در بسیاری از روستاها، مردم از روزها قبل برای برگزاری مجالس تعزیه آماده میشوند. بازیگران تعزیه که اغلب از میان افراد بومی انتخاب میشوند، با اجرای نقشهای مختلف، صحنههایی از رشادت یاران امام حسین(ع) و مظلومیت اهل بیت (ع) را بازآفرینی میکنند.تعزیه علاوه بر نقش مذهبی، کارکرد آموزشی نیز دارد و نسل جوان را با ابعاد مختلف نهضت عاشورا آشنا میسازد.
نذری؛ جلوهای از همدلی و کرامت اجتماعی
یکی از مهمترین جلوههای محرم در هرمزگان، سنت نذری دادن است. در ایام محرم بسیاری از خانوادهها، هیئتها و خیران با تهیه غذا، شربت، خرما و سایر اقلام خوراکی از عزاداران پذیرایی میکنند.در مناطق مختلف استان غذاهای سنتی متناسب با فرهنگ محلی نیز در میان مردم توزیع میشود. این سنت دیرینه نه تنها نشانه ارادت به امام حسین(ع) است، بلکه جلوهای از روحیه تعاون، همدلی و کمک به همنوعان محسوب میشود.در شرایط اقتصادی دشوار، سفرههای نذری همچنان یکی از مظاهر مشارکت مردمی هستند و نشان میدهند فرهنگ بخشش و خدمترسانی در جامعه زنده است.
نقش زنان در حفظ آیینهای عاشورایی
زنان هرمزگانی سهم مهمی در تداوم فرهنگ عاشورا دارند. برگزاری مجالس روضه، آمادهسازی نذورات، آموزش مفاهیم عاشورایی به کودکان و مشارکت در برنامههای فرهنگی از جمله فعالیتهایی است که توسط بانوان انجام میشود.در بسیاری از مناطق استان، مراسم ویژه بانوان در ایام محرم برگزار میشود و زنان نقش مؤثری در انتقال ارزشهای دینی و مذهبی به نسل جدید ایفا میکنند. حضور فعال بانوان سبب شده فرهنگ عاشورا در فضای خانواده نیز استمرار پیدا کند و مفاهیم آن به شکلی عمیقتر در جامعه نهادینه شود.
محرم در جزایر؛ جلوهای متفاوت از عزاداری
جزایر هرمزگان از جمله قشم، هرمز، لارک و هنگام نیز آیینهای خاص خود را در ماه محرم دارند. در این مناطق، سنتهای دریایی و فرهنگ بومی با مراسم مذهبی تلفیق شده و جلوههایی متفاوت از عزاداری را پدید آورده است.حضور گسترده مردم در حسینیهها، برگزاری دستههای عزاداری در محلههای قدیمی و مشارکت صیادان و دریانوردان در مراسم محرم از ویژگیهای قابل توجه این مناطق است. بسیاری از ساکنان جزایر معتقدند که عشق به امام حسین(ع) بخشی جداییناپذیر از زندگی آنان است و همین باور سبب شده آیینهای محرم با وجود تغییرات اجتماعی همچنان حفظ شود.
کارکردهای اجتماعی آیینهای محرم
آیینهای محرم در هرمزگان تنها به عزاداری محدود نمیشود. این مراسم کارکردهای مهم اجتماعی نیز دارد. تقویت همبستگی اجتماعی، افزایش مشارکت مردمی، ترویج فرهنگ ایثار و کمک به نیازمندان از جمله آثار مثبت این آیینها است.محرم فرصتی فراهم میکند تا اقشار مختلف جامعه در کنار یکدیگر قرار گیرند و فارغ از تفاوتهای اقتصادی و اجتماعی، در یک فضای معنوی مشترک حضور یابند. همین ویژگی موجب شده مراسم محرم به یکی از مهمترین سرمایههای فرهنگی و اجتماعی استان تبدیل شود.
انتقال میراث فرهنگی به نسلهای آینده
یکی از مهمترین چالشهای پیش روی آیینهای سنتی، حفظ و انتقال آنها به نسلهای جدید است. در هرمزگان، خانوادهها، هیئتهای مذهبی و فعالان فرهنگی تلاش میکنند نوجوانان و جوانان را با فلسفه و شیوههای برگزاری مراسم محرم آشنا کنند.حضور جوانان در دستههای عزاداری، گروههای سنج و دمام، تعزیهخوانی و فعالیتهای فرهنگی مرتبط با محرم نشان میدهد این میراث معنوی همچنان زنده است و ظرفیت انتقال به نسلهای آینده را دارد.با این حال کارشناسان تأکید دارند که مستندسازی آیینهای محلی، حمایت از پژوهشهای فرهنگی و معرفی این سنتها به جامعه میتواند نقش مهمی در حفظ این میراث ارزشمند ایفا کند.
عاشورا؛ پیوند گذشته، حال و آینده
آنچه آیینهای محرم در هرمزگان را متمایز میسازد، پیوند عمیق میان سنت، مذهب و زندگی روزمره مردم است. این آیینها تنها یادگار گذشتگان نیستند، بلکه بخشی از هویت زنده جامعه به شمار میروند که هر سال در قالب مراسم مختلف بازآفرینی میشوند.محرم در هرمزگان فرصتی برای بازخوانی پیام عاشورا و تأمل در مفاهیمی چون حقطلبی، ظلمستیزی و مسئولیت اجتماعی است. این مفاهیم نه تنها در مجالس عزاداری بلکه در رفتار و فرهنگ عمومی مردم نیز بازتاب پیدا میکند.در نتیحه، آیینهای محرم در هرمزگان مجموعهای غنی از باورهای دینی، سنتهای فرهنگی و ارزشهای اجتماعی را در خود جای دادهاند. از صدای سنج و دمام در سواحل نیلگون خلیج فارس تا علمگردانی، تعزیهخوانی و سفرههای نذری، همه و همه نشاندهنده عمق ارادت مردم این دیار به حضرت سیدالشهدا(ع) است.
این آیینها در طول سالیان متمادی نه تنها حفظ شدهاند، بلکه توانستهاند خود را با شرایط جدید نیز تطبیق دهند و همچنان نقش مهمی در انسجام اجتماعی و انتقال ارزشهای عاشورایی ایفا کنند. محرم در هرمزگان صرفاً یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه نمایشگاهی از هویت، فرهنگ، همدلی و ایمان مردمی است که عشق به کربلا را در تار و پود زندگی خود تنیدهاند.در روزگاری که بسیاری از سنتهای بومی در معرض فراموشی قرار گرفتهاند، آیینهای محرم هرمزگان همچنان پرشور و پررونق برگزار میشوند و به عنوان میراثی ماندگار، پیام آزادگی و مقاومت عاشورا را از نسلی به نسل دیگر منتقل میکنند. این ظرفیت عظیم فرهنگی میتواند علاوه بر حفظ هویت دینی جامعه، به عنوان گنجینهای ارزشمند برای معرفی فرهنگ غنی هرمزگان در سطح ملی و بینالمللی نیز مورد توجه قرار گیرد.
ثبت دیدگاه