دریانیوز//کمالالدین علی محتشم کاشانی، یکی از بزرگترین و مشهورترین شاعران قرن دهم هجری است. او که در شهر کاشان به دنیا آمد، به خاطر هنر فوقالعادهاش در سرودن شعر، جایگاه ویژهای در تاریخ ادبیات ما دارد. اگرچه محتشم غزلهای عاشقانه زیبایی هم سروده، اما شهرتش را بیش از هر چیز مدیون ترکیببند مشهور «باز این چه شورش است» است؛ شعری که به عنوان معروفترین و تاثیرگذارترین نوحهی عاشورایی در زبان فارسی شناخته میشود.محتشم را میتوان استادِ ترکیب «شعر و احساس» و راویِ هنرمندِ واقعه کربلا دانست. او توانست سوگواریهای مذهبی را که تا آن زمان ساده بودند، به سطح بالایی از زیباییِ ادبی و قدرتِ عاطفی برساند؛ بهطوری که بعد از گذشت قرنها، هنوز هم کلماتش بر دل مینشیند.
به همین دلیل، روز اول ماه محرم در تقویم ما به نام «روز بزرگداشت محتشم کاشانی» نامگذاری شده است؛ روزی برای ادای احترام به شاعری که با هنر خود، هویت مذهبی و فرهنگی ما را غنیتر کرد. نامگذاری این روز به نام محتشم کاشانی، فقط احترام به یک شاعر نیست؛ بلکه تکریمِ «شعر آیینی» است. محتشم الگوی هنرمندی است که هنر خود را در راه ارزشهای والایی مثل حقطلبی، عدالتخواهی و فداکاری به کار گرفت. بزرگداشت او، فرصتی است تا یادمان بماند شعر آیینی چه نقش بزرگی در زنده نگه داشتن پیامهای انسانیِ کربلا و تسلی دادن به قلبهای مردم در طول تاریخ داشته است.
غزلسرایِ نغزگوی و معمارِ سوگنامهها
محتشم در روزگاری زندگی میکرد که بسیاری از شاعران، وقت خود را صرف تعریف و تمجید از شاهان میکردند. اما او راه متفاوتی را انتخاب کرد. او استعداد شعریاش را وقف بیانِ مظلومیت خاندان پیامبر و روایت حماسهی کربلا کرد.پیش از آنکه او به خاطر دوازدهبند عاشوراییاش معروف شود، غزلسرایی ماهر در سبک «وقوع» بود. در این سبک، شاعر سعی میکرد عواطف و احساسات طبیعی انسان را خیلی صریح و بدون پیچیدگیهای بیجا بیان کند. محتشم با استفاده از این مهارت، توانست میان احساسات پاکِ انسانی و شور و حرارتِ قیام حسینی، پیوندی ناگسستنی برقرار کند.
دوازدهبندِ جاویدان: فراتر از زمان و مکان
اوج هنر محتشم در همان ترکیببند دوازدهبندیاش دیده میشود که با مصرع معروف «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» شروع میشود. این شعر فقط یک مرثیه نیست؛ بلکه شبیه به یک تابلوی نقاشی است که لحظات سخت شهادت امام حسین (ع) و یارانش را با موسیقیِ کلمات و توصیفهای دقیق، پیشِ چشم خواننده مجسم میکند.تأثیر این شعر آنقدر زیاد بود که در همان زمان، مردم در جایجای ایران آن را بر دیوارهای مساجد و حسینیهها مینوشتند. محتشم با قدرت تصویرسازی و بیان غمانگیز خود، چنان فضایی میسازد که گذر زمان هم نتوانسته غباری بر آن بنشاند.
میراثِ محتشم؛ چراغی فروزان در پسِ قرنها
محتشم کاشانی فقط یک شاعر معمولی نبود، بلکه شاعری بود که مسیر تازهای در شعر فارسی به وجود آورد. او با شیوهی خاص خود در سرودن مرثیه، بر بسیاری از شاعرانی که بعد از او آمدند تأثیر گذاشت؛ بهطوریکه حتی امروز هم میتوان نشانههای سبک و زبان او را در شعرهای مربوط به سوگواری و عزاداری دید. این موضوع نشان میدهد که اثر او محدود به زمان خودش نبوده و در طول قرنها همچنان زنده مانده است.یکی از مهمترین ویژگیهای محتشم این بود که نشان داد شعر مرثیه فقط برای بیان غم و اندوه نیست، بلکه میتواند از نظر ادبی نیز بسیار قوی، محکم و هنرمندانه باشد. او ثابت کرد که میشود سوگ و احساس را با زبانی زیبا، استوار و اثرگذار بیان کرد؛ به شکلی که شعر هم دل مردم را تحت تأثیر قرار دهد و هم از نظر ادبی ارزش بالایی داشته باشد. به همین دلیل، آثار او فقط متنهایی احساسی نیستند، بلکه در شمار آثار برجستهی ادبیات فارسی نیز قرار میگیرند.
ارزش و جایگاه محتشم فقط در کتابهای شعر و کتابخانهها خلاصه نمیشود. میراث او در زندگی فرهنگی و آیینی مردم ایران حضور دارد. شعرهای او در مراسم عزاداری، حسینیهها و مجالس سوگواری شنیده میشود و همچنان با احساس و باور مردم پیوند دارد. او با کلمات خود به فرهنگ سوگواری در ایران رنگ و بوی ادبی بخشید و باعث شد این سوگواریها فقط یک بیان احساسی نباشند، بلکه جلوهای از هنر و ادبیات هم پیدا کنند.وقتی در مجلسی، مداح یا ذاکری اشعار محتشم را میخواند و با آنها اندوه اهل بیت را بازگو میکند، در حقیقت صدای محتشم دوباره شنیده میشود.
انگار او بار دیگر زنده میشود و شعرش در دل مردم جان تازهای میگیرد. این ماندگاری نشان میدهد که سخن او صرفاً متعلق به گذشته نیست، بلکه هنوز هم میتواند با دل و جان مردم ارتباط برقرار کند و بر احساسات آنان اثر بگذارد.امروز یاد کردن از محتشم کاشانی، فقط بزرگداشت یک شاعر قدیمی نیست، بلکه احترام گذاشتن به هنرمندی است که نشان داد هنر زمانی ماندگار میشود که با ارزشهای والا و انسانی پیوند داشته باشد. او با شعر خود توانست اثری بیافریند که هم زیبا و هنرمندانه باشد و هم از نظر معنوی و فرهنگی اهمیت زیادی پیدا کند. به همین دلیل، پس از گذشت سالهای بسیار، هنوز هم محتشم کاشانی را بزرگترین شاعر مرثیهسرای ایران میدانند.نام او در ادبیات آیینی ایران جایگاهی بلند و محترم دارد و همچنان با افتخار از او یاد میشود. آثارش نهتنها در تاریخ ادبیات فارسی ماندگار شده، بلکه در فرهنگ و احساس مردم نیز حضور دارد. همین موضوع سبب شده است که محتشم کاشانی، پس از قرنها، همچنان چهرهای درخشان و اثرگذار در شعر فارسی و بهویژه در ادبیات سوگ و آیین باقی بماند.
ثبت دیدگاه