رشد حرکتی کودک؛ والدین چه نشانه‌هایی را باید جدی بگیرند؟

دریانیوز//از تولد تا چهار ماهگی وقتی صحبت از رشد کودک می‌شود، بیشتر والدین قد و وزن او را ملاک قرار می‌دهند؛ اما رشد واقعی، فقط روی ترازو یا متر قدسنجی دیده نمی‌شود. پشت هر مرحله از رشد، مهارت‌هایی قرار دارد که آرام‌آرام و به ترتیب شکل می‌گیرند. اگر یکی از این حلقه‌ها به‌موقع کامل نشود، ممکن است زنگ خطری برای وجود یک تأخیر رشدی باشد.یکی از مهم‌ترین بخش‌های رشد، رشد حرکتی است؛ سفری که از کنترل سر و غلت زدن آغاز می‌شود، به نشستن و چهار دست‌وپا رفتن می‌رسد و در نهایت با اولین قدم‌های کودک کامل‌تر می‌شود. خبر خوب این است که بسیاری از نشانه‌های این مسیر را خود والدین هم می‌توانند در خانه مشاهده کنند. کافی است چند دقیقه با دقت بیشتری به حرکت‌های روزمره فرزندشان نگاه کنند؛ گاهی همین حرکت‌های کوچک، مهم‌ترین پیام‌ها را درباره روند رشد کودک منتقل می‌کنند.
اولین نگاه‌های کنجکاو یکی از نخستین نشانه‌های رشد طبیعی، توانایی دنبال کردن اشیا با چشم است. این مهارت از حدود دو ماهگی آغاز می‌شود و تا چهارماهگی باید به‌صورت روان و پیوسته دیده شود. نوزاد باید بتواند چهره والدین یا یک اسباب‌بازی در حال حرکت را با نگاه دنبال کند. اگر در سه‌ماهگی هنوز واکنش چندانی به اشیای متحرک یا چهره اطرافیان نشان نمی‌دهد، بهتر است این موضوع جدی گرفته شود؛ زیرا همین علامت کوچک می‌تواند نخستین نشانه نیاز به بررسی بیشتر باشد.

وقتی سر، فرمان مغز را بهتر اجرا می‌کند
یکی دیگر از نشانه‌های مهم، توانایی چرخاندن سر در حالی است که نوزاد به پشت خوابیده است. این مهارت معمولاً از حدود دو ماهگی ظاهر می‌شود و نشان می‌دهد عضلات گردن در حال قوی‌تر شدن هستند و کودک به‌تدریج کنترل بیشتری بر بدن خود پیدا می‌کند. نداشتن این توانایی در زمان مناسب، می‌تواند از نشانه‌هایی باشد که نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.

 یک بازی شیرین که فقط بازی نیست
بسیاری از والدین بارها دیده‌اند که نوزاد دست‌هایش را جلوی صورتش می‌آورد یا گونه‌هایش را لمس می‌کند. شاید این حرکت فقط یک بازی بامزه به نظر برسد، اما در واقع یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های رشد در حال رخ دادن است. از حدود دو ماهگی انتظار می‌رود نوزاد بتواند دست‌هایش را به سمت صورت ببرد. این حرکت نشان می‌دهد مغز، چشم و دست در حال هماهنگ شدن با یکدیگر هستند؛ هماهنگی ارزشمندی که بعدها به گرفتن اسباب‌بازی، غذا خوردن، لباس پوشیدن و بسیاری از مهارت‌های ظریف دیگر منجر می‌شود. اگر کودک در زمان مناسب از دست‌هایش برای کشف صورت و بدن خود استفاده نمی‌کند، بهتر است والدین این موضوع را نادیده نگیرند.

بالا گرفتن سر؛ قدم اول برای حرکت‌های بزرگ‌تر
هرچه نوزاد به چهارماهگی نزدیک‌تر می‌شود، عضلات گردن و تنه او نیز قدرت بیشتری پیدا می‌کنند. یکی از ساده‌ترین راه‌های بررسی این پیشرفت، زمانی است که کودک روی شکم قرار می‌گیرد. انتظار می‌رود نوزاد در حدود چهارماهگی بتواند دست‌کم ۱۵ ثانیه سرش را بالا نگه دارد. شاید این حرکت فقط تلاشی برای دیدن دنیای اطراف به نظر برسد، اما در حقیقت پایه مهارت‌های مهم‌تری مانند غلت زدن، نشستن و چهار دست‌وپا رفتن است. اگر کودک در این سن هنوز نمی‌تواند سرش را به‌خوبی کنترل کند، بهتر است با کاردرمانگر مشورت شود.

مشت‌های کوچکی که باید کم‌کم باز شوند
یکی از نشانه‌هایی که معمولاً از چشم والدین پنهان می‌ماند، وضعیت دست‌های نوزاد است. در هفته‌های اول زندگی، مشت بودن دست‌ها کاملاً طبیعی است؛ اما با نزدیک شدن به چهارماهگی، این مشت‌های کوچک باید کم‌کم باز شوند. در این سن، انتظار می‌رود دست‌های کودک هنگام بیداری بیشتر اوقات باز یا نیمه‌باز باشند.شاید باز شدن دست‌ها اتفاق ساده‌ای به نظر برسد، اما در واقع دریچه‌ای به دنیای کشف و یادگیری کودک است. از همین جاست که او می‌تواند اسباب‌بازی را بگیرد، آن را بین دو دست جابه‌جا کند، محیط اطرافش را لمس کند و تجربه‌های تازه‌ای به دست آورد. به همین دلیل، باز شدن دست‌ها یکی از پایه‌های اصلی رشد مهارت‌های حرکتی ظریف به شمار می‌رود.

اگر در چهارماهگی دست‌های نوزاد همچنان بیشتر اوقات مشت‌کرده باقی می‌ماند، بهتر است این موضوع با کاردرمانگر در میان گذاشته شود.نکته مهم این است که دیدن یکی از این نشانه‌ها به‌تنهایی، به معنای وجود مشکل قطعی نیست و هر کودکی با سرعت رشد مخصوص به خودش پیش می‌رود .با این حال، اگر چند علامت هم‌زمان دیده شوند یا کودک در رسیدن به مهارت‌های حرکتی از همسالان خود فاصله محسوسی داشته باشد، بهتر است آن را به امید اینکه «با بزرگ‌تر شدن برطرف می‌شود» نادیده نگیرید .مراجعه زودهنگام به کاردرمانگر می‌تواند تفاوت بزرگی در روند رشد او ایجاد کند. کاردرمانگر، یکی از متخصصان ارزیابی رشد کودک است و می‌تواند با بررسی دقیق مهارت‌های حرکتی، طبیعی بودن روند رشد یا وجود تأخیر احتمالی را تشخیص دهد و مداخله درمانی را آغاز نماید. در اختلالات رشدی، زمان یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت درمان است؛ هرچه مداخله زودتر آغاز شود، فرصت بیشتری برای رسیدن کودک به توانایی‌های طبیعی وجود خواهد داشت.