بیماران کلیوی چشم انتظار ساخت مرکز جامع دیالیز

دریانیوز// در شهری مثل بندرعباس، گرما فقط دمای هوا نیست؛ گاهی بخشی از سختیِ زیستن است.
برای بیمار دیالیزی که باید سه بار در هفته، ساعت‌ها به دستگاه وصل شود، همین رفت‌وآمد ساده هم می‌تواند به یک آزمون طاقت‌فرسا تبدیل شود. در قلب این واقعیت، مرکز جامع دیالیز مجتمع درمانی،آموزشی و پژوهشی پیامبراعظم(ص) (بیمارستان شهید محمدی بندرعباس)، یکی از مهم‌ترین مراکز ارائه خدمت به بیماران کلیوی استان هرمزگان است؛ مرکزی که به گفته معصومه صادقی، کارشناس پرستاری و سرپرستار آن، امروز دیگر با ظرفیت فعلی‌اش پاسخگوی موج رو به رشد بیماران نیست.صادقی در گفت‌وگو با روزنامه ما از وضعیت این بخش، فشار کاری، چالش‌های بیماران، نیازهای انسانی و درمانی و ضرورت نگاه پیشگیرانه به بیماری‌های کلیوی می‌گوید.این مرکز دیالیز در حال حاضر ۳۳ تخت فعال در قسمت سرپایی و ۵ تخت فعال در قسمت بستری دارد. در بخش سرپایی، خدمات در سه شیفت کاری ارائه می‌شود و بخش بستری هم به‌صورت ۲۴ ساعته فعال است. از ساعت ۷:۳۰ صبح تا ۱۲:۳۰ شب، این بخش به‌صورت مستمر بیماران را پذیرش و دیالیز می‌کند. اگر بخواهم دقیق‌تر بگویم، هر شیفت حدود ۳۰ بیمار را پوشش می‌دهیم و در مجموع، روزانه نزدیک به ۹۰ بیمار دیالیز می‌شوند.

دریا:با این حجم مراجعه، آیا ظرفیت فعلی جوابگوست؟
صادقانه بگویم، نه. ما با رشد صعودی بیماران کلیوی در استان مواجهیم و این ظرفیت دیگر پاسخگوی نیاز موجود نیست. خود بیمارستان هم برای آینده یک مرکز دیالیز بزرگ‌تر را پیش‌بینی کرده که گفته می‌شود ۸۰ تخت در سه طبقه خواهد داشت. چنین ظرفیتی واقعاً ضرورت دارد، چون ما فقط به بیماران بندرعباس خدمت نمی‌دهیم؛ بیماران از شهرستان‌های اطراف، از هرمز، روستاهای اطراف و حتی از جنوب کرمان هم مراجعه می‌کنند. خیلی وقت‌ها بیمار مجبور است برای ویزیت یا درمان، یکی دو روز در بندرعباس بماند. بیمار دیالیزی وابسته به دستگاه است؛ اگر این فرایند انجام نشود، زندگی‌اش مختل می‌شود.
دریا:آیا بیماران فقط از بندرعباس مراجعه می‌کنند یا از نقاط دیگر استان هم هستند؟
تقریباً از سراسر استان مراجعه داریم. ما پذیرش شهرستان‌ها را هم داریم و در ایامی که شرایط جوی مناسب‌تر است، حتی از مناطق دورتر هم بیمار می‌آید. بندرعباس در عمل به یک مرکز جامع دیالیز تبدیل شده و طبیعی است که بار بیماران شهرستانی هم بر دوش این مرکز بیفتد. این یعنی فشار بیشتر بر تخت‌ها، بر نیروها و بر دستگاه‌ها.
دریا:بیماران دیالیزی معمولاً با چه مشکلاتی روبه‌رو هستند؟
بخش زیادی از مشکلات، فقط درمانی نیست؛ اقتصادی و اجتماعی هم هست. بعضی از بیماران حتی هزینه رفت‌وآمد ندارند. از روستاهای اطراف می‌آیند، کرایه برایشان سنگین است و گاهی به‌خاطر همین موضوع یک جلسه دیالیز را از دست می‌دهند. بعضی‌ها هم داروهایشان را نمی‌توانند به‌موقع تهیه کنند. این در حالی است که در بیماران دیالیزی، حذف حتی یک جلسه می‌تواند به بدن آسیب جدی بزند.از طرف دیگر، این بیماران سه بار در هفته وابسته به دستگاه‌اند. اگر کیفیت دیالیز پایین باشد، روی کل زندگی‌شان اثر می‌گذارد؛ از وضعیت جسمی گرفته تا توان روحی، اجتماعی و خانوادگی. برای همین ما همیشه تلاش می‌کنیم کیفیت خدمت را بالا نگه داریم، چون بیمار دیالیزی واقعاً آخرین پناهش همین بخش و همین دستگاه است.

دریا:علت اصلی رسیدن بیماران به مرحله دیالیز چیست؟
بیشترین علت‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت و فشار خون بالا هستند. این دو بیماری اگر به‌موقع کنترل نشوند، به کلیه آسیب می‌زنند و در نهایت ممکن است کلیه عملکردش را از دست بدهد. البته عوامل ژنتیکی هم وجود دارد، اما تجربه ما در این بخش نشان می‌دهد سبک زندگی، تغذیه، کم‌تحرکی، مصرف فست‌فود، (مصرف سوراغ و مهیاوه در هرمزگان منجربه فشار خون بالا و آسیب رسیدن کلیه می شود ) و بی‌توجهی به معاینه‌های دوره‌ای، نقش بسیار مهمی دارند.من همیشه می‌گویم پیشگیری، مهم‌تر از درمان است. اگر مردم از همان ابتدا فشار خون و دیابت را جدی بگیرند، اگر رژیم غذایی درست داشته باشند، اگر ورزش کنند و اگر به‌موقع به پزشک مراجعه کنند، خیلی از این بیماران اصلاً به مرحله دیالیز نمی‌رسند. اما متأسفانه خیلی‌ها وقتی مراجعه می‌کنند که دیگر کلیه تقریباً از کار افتاده است. ما بیمارانی داشته‌ایم که اصلاً نمی‌دانستند فشار خون دارند و ناگهان با فشار ۲۰ یا با علائمی مثل تهوع و بی‌حالی به اورژانس آمده‌اند، و همان‌جا مشخص شده کلیه‌شان به‌شدت آسیب دیده است.
دریا:آیا در میان بیماران شما، بیماران جوان هم دیده می‌شوند؟
بله، متأسفانه. بیشتربیماران ۴۵تا۶۰ ساله هستند‌.اما ما حتی بیماران متولدین ۸۵، ۸۶ یا ۸۷ هم داریم. فقط سالمندان نیستند که گرفتار می‌شوند. برخی بیماران جوان‌تر هم به این مرحله رسیده‌اند. معمولاً در خانواده‌هایی که سابقه ژنتیکی دارند یا در کسانی که فشار خون و دیابت‌شان جدی گرفته نشده، این اتفاق زودتر رخ می‌دهد. این خودش یک هشدار است که بیماری کلیوی فقط مسئله سن بالا نیست. بطور مرتب بیمار جدید هم پذیرش می کنیم.
دریا:فکر می‌کنید چرا آگاهی مردم هنوز کافی نیست؟
به نظرم یکی از دلایل اصلی، کم‌اهمیت دانستن فشار خون و دیابت است. خیلی‌ها تصور می‌کنند تا وقتی علائم شدید ندارند، مشکلی هم نیست. در حالی که این بیماری‌ها خاموش‌اند و آرام‌آرام کلیه را از کار می‌اندازند. غربالگری و آموزش عمومی باید جدی‌تر گرفته شود. مردم باید بدانند که یک فشار خون کنترل‌نشده یا یک دیابت رهاشده، در نهایت ممکن است به دیالیز ختم شود. این آگاهی، خودش بخشی از درمان است.
دریا:از نظر نیروی انسانی، بخش با چه شرایطی اداره می‌شود؟
نیروی پرستاری ما نسبت به گذشته بهتر شده، اما هنوز کافی نیست. باید برای هر۴بیمار، یک پرستار داشته باشیم که بدلیل کمبود پرستار، به ازای هر ۶تا۷بیمار، یک پرستار داریم.اما تلاش می‌کنیم کار را با دلسوزی و تعهد پیش ببریم، اما واقعیت این است که فشار کاری بالاست. من ۲۱ سال سابقه پرستاری دارم و ۱۴سال در همین بخش کار می‌کنم و خوب می‌دانم که خستگی پرستار، نباید به کیفیت خدمت ضربه بزند. با این حال، اگر نیرو بیشتر شود، هم کیفیت کار بهتر می‌شود و هم فشار روانی روی همکاران کمتر. البته نسبت به قبل شرایط بهتر شده است.
دریا:درباره دستگاه‌ها و تجهیزات بخش چه وضعیتی دارید؟
خوشبختانه دستگاه‌های جدیدی هم وارد شده‌اند و بخش از این نظر بهبودهایی داشته، اما هنوز چالش وجود دارد. برخی دستگاه‌ها کارکرد بالایی دارند و در طول زمان باید جایگزین شوند. اینجا جایی نیست که بشود با تجهیزات فرسوده یا نیمه‌کارآمد ادامه داد، چون جان بیمار مستقیماً به عملکرد درست دستگاه وابسته است. ما همیشه تلاش می‌کنیم بهترین امکانات موجود را برای بیمار انتخاب کنیم، چون برای بیمار دیالیزی، هر درصدی از کیفیت خدمت، در زندگی‌اش اثر می‌گذارد.
دریا:بیماران از لحاظ مالی چه فشاری را تحمل می‌کنند؟
انجام دیالیز برای بیماران که رایگان است.اما فشار مالی در بخش های دیگر بسیار زیاد است. خیلی‌ها برای رفت‌وآمد مشکل دارند. بعضی‌ها حتی هزینه‌های کوچک دارو یا آزمایش را هم ندارند. در شرایطی که هزینه‌های زندگی بالا رفته، این بیماران عملاً زیر بار مضاعف هستند. از طرفی، برخی هم مراحل پیوند را طی می‌کنند و همان آزمایش‌های مربوط به پیوند هم بسیار پرهزینه است. هر شش ماه باید بررسی‌ها تکرار شود و این برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است.
دریا:نقش خیرین و انجمن‌ها را چطور ارزیابی می‌کنید؟
خیلی مهم است. ما قبلاً خیرینی داشتیم که کمک‌های غذایی، مالی یا حتی حمایتی می‌کردند. بعضی وقت‌ها از طریق انجمن کلیه، برای بیمارانی که واقعاً نیازمند بودند کارت هدیه یا مبلغی تهیه می‌شد تا لااقل مشکل یک‌روزه‌شان حل شود. در سال‌های اخیر این کمک‌ها کمرنگ‌تر شده، اما واقعیت این است که حضور خیرین کنار بخش‌هایی مثل دیالیز، تفاوت بزرگی ایجاد می‌کند. گاهی یک ویلچر، یک کمک رفت‌وآمد، یک بسته دارویی و… می‌تواند بخشی از بار بیمار را کم کند.

دریا:در کنار درمان، چه آموزش‌هایی به بیماران می‌دهید؟
آموزش، بخش جدی کار ماست. به بیمار و خانواده‌اش توضیح می‌دهیم که تغذیه بعد از دیالیز مهم است، مصرف مایعات باید کنترل شود، داروها باید منظم خورده شوند و جلسات دیالیز نباید حذف شود. بعضی بیماران بعد از چند جلسه، چون حال‌شان بهتر می‌شود، تصور می‌کنند می‌توانند فاصله بیندازند یا یک نوبت را حذف کنند، اما این تصمیم در بلندمدت به ضررشان تمام می‌شود. دیالیز، درمانی نیست که بشود با آن سهل‌انگاری کرد.
دریا:اگر بخواهید یک مطالبه اصلی را مطرح کنید، چیست؟
اگر بخواهم فقط یک مطالبه را برجسته کنم، آن توسعه فضای فیزیکی و تقویت زیرساخت‌هاست. بخش ما کوچک است و ۳۳ تخت دیگر عملاً جایی برای توسعه ندارد. از طرف دیگر، سالن انتظار مناسب برای بیماران و همراهان، به‌ویژه در گرمای بندرعباس، یک نیاز فوری است. بیمار باید قبل از شروع دیالیز، جایی خنک و آرام برای نشستن داشته باشد. این موضوع ساده به نظر می‌رسد، اما روی رضایتمندی بیمار و همراه او اثر مستقیم دارد.
دریا:و در پایان، مهم‌ترین پیام شما به مردم چیست؟
پیام من این است: پیشگیری را جدی بگیرید.
فشار خون و دیابت را بی‌اهمیت ندانید. تغذیه سالم، تحرک، ویزیت منظم و مصرف دقیق دارو می‌تواند جلوی خیلی از دردسرهای آینده را بگیرد. بیمار دیالیزی، معمولاً در آخرین مرحله هشدار بدن قرار دارد؛ بهتر است نگذاریم کار به آنجا برسد. ما در بخش دیالیز تمام توان خود را می‌گذاریم، اما حقیقت این است که بهترین درمان، همان بیماری‌ای است که اصلاً شکل نگیرد.گفتنی است در ادامه «نهضت سلامت» در هرمزگان، ماه قبل آیین کلنگ‌زنی ساختمان تخصصی دیالیز بیمارستان
شهید محمدی بندرعباس با زیربنای سه هزار مترمربع در سه طبقه و۸۰ تخت برگزار شد؛ مراسمی با حضور استاندار هرمزگان، رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان و مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی صنایع انرژی‌بر پارسیان که به عنوان خیر اقتصادی، اجرای این پروژه را بر عهده گرفته است. طبق اعلام مسئولان، این پروژه ظرف یک سال آینده احداث و تجهیز خواهد شد.در شرایط فعلی ضرورت دارد این پروژه زودترتوسط منطقه ویژه اقتصادی صنایع انرژی‌بر پارسیان وارد فاز اجرا شود تا در موعد مقرر افتتاح و به بهره برداری برسد تا اینکه بیماران دیالیزی بتوانند در مکانی بزرگتر و مناسب تر خدمات دریافت کنند.