دریانیوز//کتاب‌خوان شدن یک جامعه، از سال‌های کودکی آغاز می‌شود؛ از نخستین قصه‌هایی که در ذهن کودک نقش می‌بندد تا ورق زدن کتاب‌هایی که پنجره‌ای تازه به دنیای دانایی می‌گشایند. در این مسیر، کتابخانه‌ها می‌توانند فراتر از یک فضای آرام برای مطالعه، به محیطی زنده برای تجربه، یادگیری، خلاقیت و شکل‌گیری علاقه‌مندی‌های فرهنگی تبدیل شوند؛ محیطی که کودک در آن نه‌تنها با کتاب آشنا می‌شود، بلکه لذت کشف، پرسیدن و اندیشیدن را نیز تجربه می‌کند. در روزگاری که سرگرمی‌های دیجیتال بخش قابل توجهی از اوقات فراغت کودکان و نوجوانان را به خود اختصاص داده است، ایجاد انگیزه برای مطالعه و آشنا کردن نسل جدید با کتاب، نیازمند روش‌هایی جذاب و متناسب با روحیه و علایق آنان است. قصه‌گویی، بازی‌های فکری، معرفی کتاب، فعالیت‌های هنری و برنامه‌های مشارکتی از جمله ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند کتابخانه را از یک فضای صرفاً مطالعاتی به محیطی پویا و اثرگذار در تربیت فرهنگی کودکان تبدیل کنند.در همین راستا، کتابخانه‌های آیت‌الله طالقانی و اندیشه بندرعباس و شهید خاوند بندرکنگ با اجرای مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی، مذهبی و هنری، تلاش کرده‌اند زمینه ارتباط بیشتر کودکان و نوجوانان با کتاب و مفاهیم فرهنگی و دینی را فراهم کنند.به گزارش روابط عمومی اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان هرمزگان، این برنامه‌ها با محوریت قصه‌گویی، کتاب‌خوانی، معرفی آثار دینی، برگزاری سفره صلوات و فعالیت‌های خلاقانه هنری برگزار شده و طیف متنوعی از مخاطبان کودک و نوجوان را دربر گرفته است.
از مکتب‌خانه تا کتابخانه؛ آغاز دوستی با دنیای دانایی
یکی از مهم‌ترین راه‌های ایجاد علاقه به مطالعه، فراهم کردن تجربه‌ای خوشایند از حضور در کتابخانه است. کودکی که نخستین بار با فضایی سرشار از کتاب، قصه و بازی‌های فکری روبه‌رو می‌شود، می‌تواند تصویری متفاوت از مطالعه در ذهن خود شکل دهد؛ تصویری که کتاب را نه یک تکلیف درسی، بلکه فرصتی برای سرگرمی، یادگیری و کشف دنیای تازه معرفی می‌کند.حضور کودکان مکتب‌خانه مسجد گله‌داری بندرعباس در کتابخانه آیت‌الله طالقانی، نمونه‌ای از این رویکرد فرهنگی بود. در این برنامه، کودکان ضمن بازدید از بخش‌های مختلف کتابخانه و آشنایی با فعالیت‌های آن، در برنامه‌هایی همچون قصه‌گویی، کتاب‌خوانی، معرفی کتاب، بازی‌های فکری و فعالیت‌های خلاقانه شرکت کردند.همراهی کتابداران با کودکان در این برنامه، فرصتی فراهم کرد تا آنان در فضایی صمیمی و متناسب با گروه سنی خود، با کتاب ارتباط برقرار کنند و از نزدیک با ظرفیت‌های کتابخانه‌های عمومی آشنا شوند.اهمیت چنین برنامه‌هایی را باید در تغییر نگاه کودکان به مطالعه جست‌وجو کرد. زمانی که کتاب با بازی، قصه و فعالیت گروهی همراه می‌شود، فرایند یادگیری از حالت یک تجربه یک‌طرفه خارج شده و کودک به یکی از مشارکت‌کنندگان اصلی در آن تبدیل می‌شود.از سوی دیگر، حضور گروهی کودکان در کتابخانه، مهارت‌هایی مانند تعامل اجتماعی، گفت‌وگو، همکاری و مشارکت را نیز تقویت می‌کند؛ مهارت‌هایی که در کنار دانش و آگاهی، از عناصر مهم پرورش نسل خلاق و توانمند به شمار می‌روند.
وقتی معنویت در کنار مطالعه قرار می‌گیرد
کتابخانه‌های عمومی علاوه بر ترویج دانش و آگاهی، ظرفیت ارزشمندی برای انتقال مفاهیم فرهنگی و دینی به نسل کودک و نوجوان دارند. استفاده از کتاب‌های مناسب و برنامه‌های متناسب با مناسبت‌های مذهبی می‌تواند مفاهیم اعتقادی و اخلاقی را با زبانی ساده و قابل‌فهم به کودکان منتقل کند.برگزاری برنامه «سفره صلوات» در بخش کودک کتابخانه اندیشه بندرعباس، نمونه‌ای از پیوند فعالیت‌های مذهبی با فرهنگ کتاب‌خوانی است.این برنامه هم‌زمان با ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) و با هدف گرامیداشت مقام و سیره آن بانوی بزرگ اسلام برگزار شد. در این مراسم، سفره‌ای به همین مناسبت گسترده و سبدی از کتاب‌های مرتبط با زندگی، شخصیت و فضائل حضرت زهرا (س) در میان آن قرار داده شد.پس از قرائت صلوات، کتاب‌های موجود در سبد به کودکان معرفی شد تا آنان ضمن آشنایی با شخصیت و سیره حضرت فاطمه زهرا (س)، با آثار مرتبط با زندگی آن حضرت نیز ارتباط برقرار کنند.در ادامه، کتاب «گردن‌بند عجیب» نوشته غلامرضا آبروی برای کودکان خوانده شد و حاضران در فضایی صمیمی و معنوی در این برنامه فرهنگی مشارکت کردند.نکته قابل توجه در چنین برنامه‌هایی، استفاده از ابزار کتاب برای انتقال مفاهیم دینی است. معرفی آثار متناسب با سن مخاطب و قرار دادن کودکان در معرض تجربه‌های فرهنگی، می‌تواند به شکل‌گیری شناخت عمیق‌تر و ماندگارتر از شخصیت‌های دینی کمک کند.در واقع، آشنایی با ارزش‌های مذهبی زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که با تجربه‌های ملموس، روایت‌های جذاب و فعالیت‌های مشارکتی همراه شود؛ رویکردی که در برنامه‌های کتاب‌محور می‌توان آن را دنبال کرد.
سفیر دانایی؛ گسترش کتاب‌خوانی از کتابخانه تا خانه
یکی دیگر از جلوه‌های قابل توجه فعالیت‌های فرهنگی کتابخانه‌های عمومی هرمزگان، اجرای برنامه «سفیر دانایی» با همت کتابخانه عمومی شهید خاوند بندرکنگ و مشارکت هیئت محبان فاطمی شهرک امام مهدی (عج) بندرلنگه است.این برنامه با هدف ترویج فرهنگ مطالعه و آشنایی کودکان و نوجوانان با زندگی و سیره حضرت فاطمه زهرا (س)، در قالب محافل فاطمی برگزار می‌شود.در این طرح، کتابدار با حضور در جمع اعضای هیئت، کتاب‌های مناسب گروه سنی کودک و نوجوان را با موضوع زندگی و فضائل حضرت زهرا (س) معرفی می‌کند و شرکت‌کنندگان نیز به مطالعه و معرفی آثار تشویق می‌شوند.آغاز این برنامه از منزل پاسدار شهید فاضل زارعی‌فر، از شهدای جنگ رمضان، انتخابی معنادار در پیوند میان فعالیت‌های فرهنگی، ارزش‌های دینی و یاد شهداست. قرار است این طرح به‌صورت دوره‌ای در منازل دیگر اعضای کودک و نوجوان هیئت نیز ادامه پیدا کند.
در یکی از بخش‌های این برنامه، امیرعلی علیزاده، عضو نوجوان کتابخانه، کتاب «من حضرت زهرا (س) را دوست دارم» نوشته غلامرضا ابهری را معرفی کرد. این اثر در قالب داستان‌هایی مستقل، بخش‌هایی از زندگی حضرت فاطمه زهرا (س) را روایت می‌کند و با استفاده از تصویرسازی‌های جذاب، ارتباط مناسبی با مخاطبان کودک و نوجوان برقرار می‌سازد.همچنین در بخش دیگری از مراسم، حاضران با فضائل قائد شهید امت آشنا شدند و با ساخت کاردستی «مشت گره‌کرده»، در فعالیتی خلاقانه و متناسب با موضوع برنامه مشارکت کردند.ویژگی مهم طرح «سفیر دانایی» را می‌توان در خروج کتاب از فضای محدود کتابخانه و ورود آن به محیط زندگی و جمع‌های اجتماعی جست‌وجو کرد. این شیوه، علاوه بر دسترسی آسان‌تر کودکان به کتاب، زمینه مشارکت خانواده‌ها و گروه‌های فرهنگی را در ترویج مطالعه فراهم می‌کند.
کتابخانه‌ها؛ فراتر از قفسه‌های کتاب
مرور این برنامه‌ها نشان می‌دهد که ترویج فرهنگ مطالعه، تنها با افزایش تعداد کتاب‌ها یا فراهم کردن فضای فیزیکی مطالعه محقق نمی‌شود. آنچه می‌تواند کودکان و نوجوانان را به کتاب علاقه‌مند کند، ایجاد تجربه‌های متنوع و جذابی است که مطالعه را به بخشی از زندگی روزمره آنان تبدیل کند.از قصه‌گویی و بازی‌های فکری در کتابخانه آیت‌الله طالقانی تا پیوند مناسبت‌های مذهبی با معرفی آثار در کتابخانه اندیشه و اجرای برنامه سفیر دانایی در جمع‌های فاطمی بندرکنگ، هر یک از این فعالیت‌ها از زاویه‌ای متفاوت به تقویت ارتباط نسل جدید با کتاب کمک می‌کنند.البته تداوم چنین برنامه‌هایی و گسترش دامنه مخاطبان آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مشارکت مدارس، مساجد، خانواده‌ها، مربیان و فعالان فرهنگی می‌تواند ظرفیت کتابخانه‌های عمومی را افزایش دهد و زمینه دسترسی بیشتر کودکان به فعالیت‌های کتاب‌محور را فراهم سازد.همچنین توجه به تفاوت‌های سنی، علایق و نیازهای مخاطبان، تنوع‌بخشی به برنامه‌ها و معرفی آثار متناسب با دنیای ذهنی کودکان و نوجوانان، از عواملی است که در اثربخشی این فعالیت‌ها نقش دارد.
در این میان، کتابداران نیز نقشی فراتر از معرفی‌کنندگان منابع مطالعاتی بر عهده دارند؛ آنان می‌توانند با شناخت علایق کودکان، انتخاب کتاب‌های مناسب و طراحی فعالیت‌های تعاملی، نخستین گام‌های علاقه‌مندی به مطالعه را در ذهن نسل آینده تثبیت کنند.در نهایت، پرورش نسل کتاب‌خوان به مجموعه‌ای از اقدامات مستمر و هماهنگ نیاز دارد؛ اقداماتی که از خانه و مدرسه آغاز می‌شود و با همراهی کتابخانه‌ها و نهادهای فرهنگی گسترش می‌یابد.برنامه‌های اجراشده در کتابخانه‌های عمومی هرمزگان را می‌توان گامی در همین مسیر دانست؛ مسیری که در آن قصه، هنر، معنویت و کتاب در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا کودکان و نوجوانان نه‌تنها با دنیای مطالعه آشنا شوند، بلکه کتاب را به همراهی همیشگی در مسیر رشد و آگاهی خود تبدیل کنند.
ثبت دیدگاه