دریانیوز// بیشفعالی یا اختلال نقص توجه، یکی از شایعترین اختلالات عصبی-رشدی در دوران کودکی است؛ اختلالی که بسیاری از خانوادهها آن را با «شیطنت»، «بازیگوشی» یا «جنبوجوش طبیعی کودک» اشتباه میگیرند و همین برداشت نادرست، مسیر تشخیص و درمان را به تأخیر میاندازد. در حالی که بیقراری مداوم، ناتوانی در تمرکز، رفتارهای تکانشی و اختلال در نظم و یادگیری، اگر بهدرستی دیده و پیگیری نشوند، میتوانند آینده تحصیلی، روانی و اجتماعی کودک را تحت تأثیر قرار دهند.
روزنامه دریا در گفتوگو با دکتر محمدرسولی ، روانشناس بیمارستان اعصاب و روان ابن سینا بندرعباس ، به بررسی ابعاد مختلف این اختلال، از علل و علائم تا روشهای تشخیص، درمان و پیامدهای غفلت از آن پرداخته است.
دریا:باتوجه به اینکه حضرتعالی به عنوان روانشناس، با کودکان بیش فعال زیادی مواجه شده اید و برای درمان شان هم توصیه ها واقدامات درمانی را داشته اید و آشنایی کاملی با این بیماری دارید،بفرمایید بیش فعالی چیست وبه چه کسانی بیش فعال می گویند و چه مشخصه هایی دارند؟
اختلال نقص توجه یا اختلال بیش فعالی یا ADHD بیماری است که از سنین کودکی شروع میشود و در بزرگسالی نیز ادامه مییابد. افراد بسیاری از مشکلاتی مانند تحرک زیاد و عدم تمرکز رنج میبرند و این موضوع به انجام فعالیت روزانه آنها خلل وارد میکند. اختلال ADHD یک اختلال عصبی-رشدی است که فرد را دچار مشکلاتی مانند بیتوجهی، عدم تمرکز و سازماندهی، بیش فعالی، بیقراری شدید، تکانشگری و تصمیمات نسنجیده میسازد.همان طور که در بالا به آن اشاره شده اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، از جمله اختلالات عصبی-رشدی است و در دوران جنینی شکل می گیرد.
دریا: چه عواملی باعث بیش فعالی می شود واز چه سنینی می توان بیش فعالی را تشخیص داد؟
ژنتیک،اعتیاد والدین،فشار روانی مادر،اختلالات جسمی مادر،سو تغذیه مادر،ویار مادر نسبت به مواد غذایی با طبع گرم، ناهماهنگی خونی بین مادر و جنین، وزن کم هنگام تولد، تولد در فصلهای ویروسی (بهار، پاییز و زمستان) و اختلال زردی یا یرقان در ابتدای تولد از جمله عوامل بروز اختلال بیش فعالی(کم دقتی/ تکانشگری ) است.این بیماری اغلب در کودکان زیر ۱۲ سال تشخیص داده میشود. این بدان معنا نیست که تمامی افراد دارای اختلال بیش فعالی در سنین کودکی به مشکل خود پی میبرند. افراد زیادی این بیماری را در بزرگسالی تشخیص میدهند و به دنبال درمان آن میروند.اختلال نقص توجه ممکن است در زمانی که کودک به مدرسه میرود یا در سنین جوانی شدت یابد. برعکس این قضیه نیز صادق است؛ زیرا برخی از افراد با افزایش سن بهبود مییابند و علائم ADHD در آنها کاهش پیدا میکند.
اختلال بیش فعالی/کم دقتی/ تکانشگری (ADHD)
دریا: علائم این بیماری را هم بفرمایید.
نشانههای اختلال نقص توجه بسیار گسترده است و علاوهبر موارد گفته شده، بیش فعالی در کودکان و بزرگسالان با مشکلات دیگری مانند اضطراب و بیخوابی نیز همراه است. علائم بیش فعالی چیست؟
مهمترین نکته درباره اختلال ADHD ،شناخت علائم آن است.این مورد از آن جهت اهمیت دارد که بسیاری از افراد مشکلاتی مانند تحرک زیاد یا بیتوجهی را به سن خود یا فرزندانشان ربط میدهند و برای درمان آن اقدام نمیکنند.
در اینجابه برخی از مهمترین علائم بیش فعالی اشاره میکنیم:بیتوجهی:فرد به جزئیات توجهی نمیکنند و فعالیتهای محول شده در مدرسه یا محیط کار را انجام نمیدهند.این افراد نمیتوانند حواس خود را برای بازی، گفتگوی روزمره یا خواندن مطالب جمع کنند.در مکالمه به حرف طرف مقابل گوش نمیدهند.در برنامهریزی موفق نیستند و در حین انجام کارها با عدم تمرکز روبرو میشوند و فعالیتها را نصفه رها میسازند.بیش فعال ها در سازماندهی، نظم، انجام دادن کارها به ترتیب و مدیریت کردن زمان مشکل دارند.
هر فعالیتی که به تلاش ذهنی نیاز داشته باشد، مانند نوشتن تکالیف مدرسه، تکمیل فرم یا بررسی مقالات برای این افراد دشوار است.گم کردن وسایل روزمره مانند مداد، کتاب، عینک و تلفن همراه از دیگر علائم ADHD است.افراد دارای این اختلال حواسشان بهراحتی پرت میشود و تمرکزی روی فعالیت خود ندارند.انجام کارهای روزانه مانند برقراری تماس تلفنی یا قرار ملاقات را فراموش میکنند یا آن را به زمان دیگری موکول میسازند.
*بیش فعالی-تکانشگری
افراد دارای این اختلال دائما بیقراری میکنند و حتی در حالت نشسته نیز تحرک دارند.سر کلاس یا جلسات کاری صندلی خود را ترک میکنند.در زمان نامناسب شروع به دویدن میکنند و اضطراب دارند.بدون سروصدا نمیتوانند بازی کنند.مدام حرکت میکنند؛ گویی اختیارشان را در دست ندارند.زیاد صحبت میکنند.حرف دیگران را قطع می کنند و نمیتوانند برای صحبت کردن منتظر بمانند.برخی از افراد، ترکیبی از علائم بیتوجهی و بیش فعالی را باهم دارند. بیشتر مبتلایان در این دسته هستند و از مشکلاتی مانند تحرک زیاد و عدم تمرکز رنج میبرند.
دریا :راههای تشخیص بیش فعالی را هم بفرمایید.
تشخیص زودهنگام و درست بیش فعالی در بزرگسالان و کودکان در درمان آن و کمک بیشتر به افراد مبتلا موثر است. برای شناسایی این مشکل باید علائم بیش فعالی بهطورکامل از سوی اطرافیان کودک یا فرد بزرگسال گزارش شود. بههمین دلیل، پزشک از روشهای مختلفی استفاده میکند که عبارتند از:مصاحبه با والدین و اطرافیان؛ گفتگو با معلمان و والدین بخش مهمی در تشخیص این بیماری بشمار میرود. پزشک در این مکالمه سوالاتی را در مورد نحوه رفتار و فعالیتهای کودک در خانه مطرح میکند. در بزرگسالان نیز پزشک ممکن است با همسر و اطرافیان فرد به گفتگو بپردازد.
مشاهده: در این روش، پزشک از والدین و معلمان میخواهد تا به مشاهده رفتار کودک بپردازد و آنها را در یک دفترچه ثبت کنند.سابقه خانوادگی: بررسی سابقه خانوادگی در تشخیص اختلال بیش فعالی نقش مهمی ایفا میکند. والدینی که دچار اختلال نقص توجه هستند از یک تا ۹۱ درصد احتمال دارد به فرزندان خود این بیماری را منتقل کنند.
دریا: آقای دکتر چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اختلال نقص توجه یکی از بیماریهایی است که فرد را در انجام فعالیتهای روزانه دچار مشکل میسازد. درصد این بیماری ممکن است برای افراد تفاوت داشته باشد و با افزایش سن نیز بهبود یا شدت یابد.
فرد بیمار باید باتوجه به گستردگی بیماری و تاثیر آن در انجام کارهای روزمره به پزشک مراجعه کند تا درمان شود.لازم به ذکر است که قبل از مراجعه به پزشک سعی کنید تمامی علائمی که زندگی شما را مختل ساخته است، یادداشت کنید. در هنگام مراجعه این اطلاعات را در اختیار متخصص قرار دهید تا او بتواند درباره روش تشخیص و درمان اختلال بیش فعالی تصمیم مناسبی بگیرد.
دریا : روشهای درمان اختلال ADHD چیست؟
درمان ADHD معمولاً شامل ترکیبی از رویکردهای متناسب با نیازهای فرد است. نکته مهم این است که تمامی روش های درمانی باید با نظر و انتخاب پزشک متخصص انتخاب شود.اگر دچار این اختلال هستید، از خوددرمانی به شدت بپرهیزید. در ادامه مروری بر روشهای رایج درمان بیش فعالی خواهیم داشت.دارودرمانی:استفاده از داروهای محرک، سطح دوپامین و نوراپی را در مغز افزایش میدهند، تمرکز را بهبود میبخشند و بیش فعالی را تا حد زیادی کنترل میکنند.
لازم بهذکر است که داروهای غیرمحرک زمانی استفاده میشود که محرکها موثر نباشند یا عوارض جانبی قابل توجهی بوجود آورند.برخی اوقات از روشهای ضد افسردگی و اضطراب مانند کتامین تراپی برای کاهش علائم این بیماری استفاده میشود.رفتار درمانی:با استفاده از روشهای مختلفی مانند تشویق به تکرار رفتارهای مثبت، حذف موقعیتهای نامطلوب، درنظر گرفتن امتیاز و پاداش، آموزش تکنیکهای مختلف به والدین، به فرد دارای اختلال نقص توجه کمک میکند تا بر این بیماری چیره شود.
درمان شناختی رفتاری (CBT): درمانی ساختاریافته و هدف گرا است که به افراد کمک میکند تا رفتارهای منفی خود را تغییر دهند. این درمان همانند اختلال وسواس اجباری، برای نوجوانان و بزرگسالان مبتلا به ADHD بسیار کاربردی است.تغییر سبک زندگی: تهیه یک برنامه مشخص برای فعالیتهای روزانه به افراد مبتلا به اختلال نقص توجه کمک میکند تا زمان خود را مدیریت کنند. در این برنامه باید ورزش، رژیم غذایی مناسب و خواب کافی گنجانده شود تا علائم بیش فعالی کاهش یابد.مشاوره روانشناختی: مشاوره فردی و خانوادگی میتواند فضایی را برای فرد مبتلا ایجاد سازد که در مورد چالشهای خود گفتگو کند. همچنین اعضای خانواده با شرکت در جلسات مشاوره، درک بیشتری از مشکلات این افراد پیدا میکنند و برای حل آنها قدم برمیدارند.
دریا:کودکان بیش فعالی که به بیمارستان اعصاب و روان ابن سینا می آیند، از کجا ارجاع داده می شوند و آیا خانواده هایی هم بطور مستقیم برای درمان بیش فعالی به این مرکز مراجعه می کنند؟
کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، معمولا توسط همکاران متخصص کودکان، متخصص مغز و اعصاب کودکان، روان شناسان، معلمان و یا مسئولین مدارس و یا بطور مستقیم و بی واسطه، توسط والدین آنها به متخصص روان شناسی در درمانگاه اعصاب و روان ابن سینا ارجاع داده می شوند.
دریا:چه خدماتی را برای کنترل و درمان بیش فعالی کودکان در این مرکز درمانی انجام می دهید؟
برای تنظیم و درمان مشکلات رفتاری کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، خدماتی مانند : شرح حال گیری، علت یابی و سبب شناسی، انجام آزمون های تشخیصی، رفتار درمانی، مشاوره و توصیه های تغذیه ای، دارو درمانی، در مرکز اعصاب و روان ابن سینا به مراجعین ارائه می شود.
دریا:کودکان بیش فعال اگر مورد درمان قرار نگیرند، چه آینده ای در انتظارشان است؟
اگر کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری از دوران کودکی شناسایی و تشخیص داده نشوند، ممکن است در آینده به مشکلات دیگری از جمله مشکلات رفتاری، شخصیتی، روانی، جسمی و اجتماعی، اعتیاد و … دچار شوند. چه بسا افراد بزهکار و یا معتاد، در کودکی دچار این اختلال بود و تشخیص داده نشده و یا درمان
نشده اند چه بسیار موارد ابتلا به اعتیادها (اعتیاد به مواد و یا اعتیاد جنسی)، وسواس ها، اختلال دو قطبی، که اگر با دقت و موشکافی و ریشه یابی شوند، ممکن است به اختلال بیش فعالی/کم دقتی/ تکانشگری، برسند. بنابراین، آینده خوبی در انتظار افراد مبتلا به این اختلال نیست.
دریا:برای پیشگیری از بیش فعالی چه اقداماتی را می توان انجام داد و چه اقشاری بیشتر با این بیماری مواجهند؟ بیش فعالی آیا ارثی و ژنتیکی هم هست؟
برای پیشگیری از بروز اختلال بیش فعالی/کم دقتی/ تکانشگری، خانواده ها لازم است از مصرف مواد مخدر، سیگار، قلیان، مشروبات الکلی، خودداری نمایند. آزمایش های ژنتیک قبل از بارداری، معاینات جسمی و داخلی برای بررسی عفونت ها، ناهماهنگی خونی، سوء تغذیه، کم خونی، و … لازم و ضروری است.بنابراین لازم است هم مادران و هم پدران این موارد را رعایت نمایند. لازم به گفتن است که مادران باردار باید مواظب ویار و یا رژیم های تغذیه ای خود باشند. مثلاً مصرف محدود و کم ماده ای بنام «کندر» برای افزایش میزان هوش و یا زیبایی کودک لازم است، ولی استفاده بیش از حد کندر در طول بارداری، برعکس می تواند بعنوان یکی از عوامل، باعث بروز اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، نقش داشته باشد. این اختلال ویژه طبقه خاصی از جامعه نیست و در تمام اقشار جامعه دیده می شود.
دریا:چه میزان از کودکان بیش فعال می شوند و شرایط کودکان بیش فعال در هرمزگان را نسبت به کشور چگونه ارزیابی می کنید و چه میزان از خانواده های دارای فرزند بیش فعال برای درمان اقدام می کنند؟
پژوهش ها در نمونههای ایرانی نشان داده که بین ۵ تا ۶ درصد کودکان در ایران دچار اختلال بیشفعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، هستند. پژوهش های که در شهر بندرعباس انجام شده نشان می دهد که شيوع اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، در بندرعباس در مقايسه با ساير مناطق ايران در حد متوسط مي باشد.
بر اساس گزارش معلمين 6/11% و بر اساس گزارش والدين 3/12% کودکان، اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، داشتند. ميزان شيوع كلي اختلال بر اساس توافق نظر والدين و معلمين 5/9% بوده است.پژوهش ها در ایران نشان داده که حدود ۶۰ درصد از کودکانی که به این اختلال مبتلا هستند، تحت درمان قرار نمیگیرند.
دریا:اگر مطابی نیاز است ودر این گفتگو مطرح نشد را بیان فرمایید.
از موارد و علت های دیگری که می تواند به عنوان عامل بوجود آورنده اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، شناخته شود، وجود فلزات سنگین مانند: سرب، جیوه، کادمیوم، و …. در بدن این افراد است.
اختلال بیش فعالی/ کم دقتی/ تکانشگری، در بسیاری از کودکان در ایران و سایر کشورهای دنیا دیده می شود. اگر این اختلال، از دوران کودکی شناسایی و درمان شود، آینده خوب و سالمی برای فرد مبتلا قابل
پیش بینی است. برعکس، اگر والدین کودک مبتلا به این اختلال، او را بعنوان یک کودک شیطان قلمداد کنند و خیلی ساده، و با سهل انگاری از کنار تشخیص گذاری و درمان این اختلال رد شوند، آینده ناخوشایندی در انتظار چنین افرادی است.
ثبت دیدگاه