دریانیوز// در روزهایی که خبرهای جهان پیرامون بیش از هر زمان دیگری از بحران، نااطمینانی و تغییرات ناگهانی سخن میگویند، کتاب هنوز یکی از معدود پناهگاههایی است که انسان میتواند در آن لحظهای درنگ کند. کتابها همیشه در سختترین دورههای تاریخ همراه انسان بودهاند؛ از روزهای جنگ گرفته تا دوران رکود و بحرانهای اجتماعی. در چنین زمانهایی، انسان بیش از هر وقت دیگری به روایت، دانایی و تخیل نیاز دارد؛ همان چیزی که در صفحات کتاب پیدا میشود.
برای کودکان و نوجوانان این اهمیت چند برابر است. ذهنی که هنوز در حال شکل گرفتن است، با هر داستان و هر شخصیت ادبی مسیر تازهای برای فهم جهان پیدا میکند. کودکی که با کتاب بزرگ میشود، نهتنها دایره واژگان گستردهتری دارد، بلکه قدرت تخیل، تحلیل و همدلی بیشتری نیز پیدا میکند. به همین دلیل است که بسیاری از نظامهای آموزشی در جهان، حتی در دوران بحران، تلاش میکنند دسترسی نسل جوان به کتاب و مطالعه قطع نشود.کتاب برای نوجوانان فقط یک ابزار آموزشی نیست؛ پلی است میان تجربههای شخصی و جهانی گستردهتر.
نوجوانی که داستان میخواند، با فرهنگها، انسانها و موقعیتهایی آشنا میشود که شاید هرگز در زندگی واقعی با آنها مواجه نشود. همین تجربههای ادبی است که به تدریج نگاه او را به جامعه، اخلاق و آینده شکل میدهد.در ایران نیز کتاب همیشه بخش مهمی از زیست فرهنگی جامعه بوده است. نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران برای دههها نه تنها بزرگترین رویداد نشر کشور، بلکه یکی از مهمترین گردهماییهای فرهنگی ایران محسوب میشد؛ جایی که خانوادهها، دانشجویان، نویسندگان و ناشران در فضایی پرشور به کتاب نزدیکتر میشدند. بسیاری از مخاطبان کتاب هنوز هم خاطره راهروهای شلوغ نمایشگاه، غرفههای رنگارنگ ناشران و بوی کاغذ کتابهای تازه چاپشده را به یاد دارند.اما شرایط امروز کشور و محدودیتهایی که از دل وضعیت بحرانی بیرون آمده، شکل برگزاری بسیاری از رویدادهای فرهنگی را تغییر داده است. در چنین فضایی، صنعت نشر نیز ناچار شده راههای تازهای برای ادامه حیات پیدا کند؛ راههایی که بتواند هم مخاطبان را حفظ کند و هم چرخه اقتصادی نشر را متوقف نکند. یکی از مهمترین این راهها، برگزاری نمایشگاه کتاب به صورت مجازی است.
گذار از راهروهای شلوغ به صفحههای دیجیتال
نمایشگاه کتاب تهران سالها تجربهای کاملاً حضوری بود؛ تجربهای که در آن مخاطبان میتوانستند ساعتها میان غرفهها قدم بزنند، کتابها را ورق بزنند و با ناشران و نویسندگان گفتوگو کنند. این فضا برای بسیاری از دوستداران کتاب چیزی فراتر از یک بازار فروش بود؛ نوعی جشن فرهنگی که در آن کتاب در مرکز توجه قرار میگرفت.اما در سالهای اخیر و بهویژه در شرایط بحرانی، این الگو دستخوش تغییر شده است. برگزاری نمایشگاه به شکل مجازی راهی بوده برای آنکه این رویداد فرهنگی همچنان ادامه پیدا کند، حتی اگر شکل آن متفاوت از گذشته باشد.
آغاز هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران
در همین چارچوب، هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از ساعت ۱۰ صبح شنبه ۲۶ اردیبهشت آغاز به کار کرده و تا دوم خردادماه ادامه دارد. این نمایشگاه با شعار «بخوانیم برای ایران» در بستر اینترنتی book.icfi.ir برگزار میشود و تلاش دارد امکان دسترسی مخاطبان به کتاب را در سراسر کشور فراهم کند.در این دوره، مخاطبان میتوانند به صورت ۲۴ ساعته کتابهای مورد نظر خود را جستوجو کرده و سفارش دهند. کتابها با تخفیف ۲۵ درصدی در اختیار خریداران قرار میگیرد که شامل ۱۵ درصد تخفیف ناشر و ۱۰ درصد یارانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. سقف خرید برای هر مخاطب دو میلیون تومان تعیین شده و ارسال کتابها نیز از طریق پست برای خریداران رایگان خواهد بود.بر اساس اعلام برگزارکنندگان، در صورتی که خرید مخاطبان از سقف تعیینشده بیشتر باشد، تخفیف ۱۵ درصدی ناشران همچنان برقرار خواهد بود و خریداران میتوانند از خدمات پشتیبانی برای پیگیری سفارشهای خود استفاده کنند.
حضور ناشران خارجی در نمایشگاه مجازی
یکی از ویژگیهای این دوره از نمایشگاه، حضور ناشران خارجی است. این ناشران کتابهای منتشرشده در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ را با ۱۰ درصد تخفیف ناشر و ۱۰ درصد یارانه معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عرضه میکنند.همچنین کتابهای منتشرشده در سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ با ۲۵ درصد تخفیف و آثار منتشرشده میان سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲ با ۵۰ درصد تخفیف در اختیار مخاطبان قرار گرفته است؛ اقدامی که میتواند برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان کتابهای خارجی فرصت مناسبی فراهم کند.
نمایشگاه مجازی؛ فرصتی برای دسترسی گستردهتر
با وجود تفاوتهای آشکار با نسخه حضوری، نمایشگاه مجازی کتاب مزیتهایی دارد که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. مهمترین مزیت آن، دسترسی گسترده مخاطبان در سراسر کشور است. در سالهای گذشته، بسیاری از علاقهمندان کتاب که در شهرهای دور از پایتخت زندگی میکردند، امکان حضور در نمایشگاه را نداشتند. اما در نسخه مجازی، فاصله جغرافیایی عملاً از میان برداشته شده است.مخاطبان میتوانند در هر ساعت از شبانهروز وارد سامانه نمایشگاه شوند، کتابها را جستوجو کنند و با چند کلیک ساده سفارش خود را ثبت کنند. ارسال رایگان کتابها نیز تا حدی این دسترسی را آسانتر کرده است.از سوی دیگر، این شیوه برگزاری میتواند برای نسل جوانی که با فضای دیجیتال خو گرفتهاند، تجربهای طبیعیتر باشد. خرید آنلاین برای بسیاری از نوجوانان و دانشجویان امروز بخشی از زندگی روزمره است و نمایشگاه مجازی نیز در همین بستر قرار میگیرد.
محدودیتهای یک تجربه آنلاین
با این حال، نمایشگاه مجازی نمیتواند همه ویژگیهای نمایشگاه حضوری را بازآفرینی کند. یکی از مهمترین تفاوتها، نبود تجربه قدم زدن در میان غرفهها و کشف اتفاقی کتابهاست. بسیاری از مخاطبان در نمایشگاه حضوری با کتابهایی روبهرو میشدند که پیش از آن نامشان را نشنیده بودند و همین مواجهههای تصادفی گاهی به کشف نویسندگان تازه منجر میشد.همچنین ارتباط مستقیم میان مخاطبان و فعالان حوزه نشر در نمایشگاه حضوری نقش مهمی داشت. دیدار با نویسندگان، شرکت در نشستهای فرهنگی و گفتوگو با ناشران بخشی از جذابیت این رویداد بود؛ تجربهای که در نسخه مجازی تا حد زیادی کمرنگ میشود.
تابآوری صنعت نشر در شرایط دشوار
با وجود این محدودیتها، بسیاری از فعالان حوزه نشر معتقدند که در شرایط کنونی، برگزاری نمایشگاه مجازی بهترین راه برای ادامه فعالیت این صنعت است. صنعت نشر نیز مانند بسیاری از بخشهای فرهنگی و اقتصادی کشور تحت تأثیر شرایط بحرانی قرار گرفته و نیازمند راههایی برای حفظ چرخه تولید و توزیع کتاب است.برگزاری نمایشگاه مجازی با رویکرد «حمایت از تابآوری صنعت نشر» در همین چارچوب معنا پیدا میکند. این رویداد میتواند به ناشران کمک کند کتابهای خود را به مخاطبان معرفی کنند و در عین حال امکان دسترسی به کتاب برای خوانندگان در سراسر کشور حفظ شود.
کتاب؛ پلی برای عبور از روزهای سخت
شاید نمایشگاه مجازی هرگز نتواند جایگزین کامل تجربه پرهیجان نمایشگاه حضوری شود. اما در روزهایی که بسیاری از رویدادهای فرهنگی با محدودیت روبهرو هستند، همین شکل از برگزاری نیز میتواند به حفظ جریان کتاب در جامعه کمک کند.در نهایت، آنچه اهمیت دارد خود کتاب است؛ همان شیئی سادهای که در دل خود جهانهای بیشماری را پنهان کرده است. شاید امروز راه رسیدن به کتاب از میان راهروهای شلوغ نمایشگاه نگذرد و به صفحههای یک وبسایت محدود شده باشد، اما تا زمانی که کتاب خوانده میشود، جریان فرهنگ نیز همچنان ادامه خواهد داشت.
ثبت دیدگاه