دریانیوز // شهر برای همه شهروندان است؛ جملهای که بارها در اسناد شهری، قوانین و شعارهای مدیریت شهری تکرار شده اما در عمل، بسیاری از شهرها هنوز فاصله زیادی با این مفهوم دارند. یکی از گروههایی که بیش از دیگران این فاصله را در زندگی روزمره خود احساس میکنند، افراد دارای نیازهای ویژه هستند؛ شهروندانی که استفاده از سادهترین امکانات شهری برایشان گاه به چالشی جدی تبدیل میشود. در شهر بندرعباس نیز با وجود برخی اقدامات انجامشده در سالهای اخیر، هنوز بخش قابل توجهی از فضاهای شهری برای تردد افراد دارای نیازهای ویژه مناسبسازی نشده است. از پیادهروهای ناهموار گرفته تا ورودیهایی که با خودروهای پارکشده مسدود شدهاند، همگی موانعی هستند که حرکت این افراد را محدود میکند و گاه حتی آنها را از حضور در فضای شهری بازمیدارد.
پیادهرو؛ ابتداییترین حق شهروندی
پیادهرو یکی از ابتداییترین فضاهای شهری است که همه شهروندان باید بتوانند به راحتی از آن استفاده کنند. برای افراد دارای نیازهای ویژه، بهویژه افرادی که از ویلچر استفاده میکنند یا دچار محدودیت حرکتی هستند، وجود رمپهای استاندارد در محل اتصال پیادهرو به خیابان اهمیت ویژهای دارد. این رمپها امکان ورود و خروج ایمن از پیادهرو را فراهم میکنند و در بسیاری از کشورها جزو الزامات طراحی شهری محسوب میشوند. اما در بسیاری از نقاط بندرعباس، همین ورودیهای ساده به یکی از مهمترین موانع تردد تبدیل شدهاند. دلیل آن هم نه پیچیدگی فنی، بلکه یک رفتار ساده اما مشکلساز است، پارک خودروها در محل ورودی پیادهرو.
مسیرهایی که با خودرو بسته میشوند
در بسیاری از خیابانها و محلههای شهر، رانندگان بدون توجه به کارکرد این فضاها، خودروهای خود را درست در محل اتصال پیادهرو به خیابان پارک میکنند. این اقدام در ظاهر شاید تنها یک توقف کوتاه به نظر برسد، اما برای فردی که با ویلچر حرکت میکند یا با واکر و عصا راه میرود، به معنای مسدود شدن کامل مسیر است. وقتی خودرو در مقابل رمپ پیادهرو پارک میشود، فرد دارای نیازهای ویژه عملاً امکان ورود به پیادهرو یا خروج از آن را از دست میدهد. در چنین شرایطی، فرد ناچار است مسیر طولانیتری را طی کند تا شاید ورودی آزاد دیگری پیدا کند؛ مسیری که در بسیاری موارد وجود ندارد یا به دلیل ناهمواری و نبود رمپ مناسب قابل استفاده نیست. برخی از افراد دارای نیازهای ویژه میگویند گاهی مجبور میشوند از کنار خودروها یا حتی از داخل خیابان عبور کنند تا بتوانند به مسیر خود ادامه دهند؛ اقدامی که خطرات جدی برای ایمنی آنها به همراه دارد.
خط عابر پیاده؛ مسیری که نادیده گرفته میشود
مشکل فقط به ورودی پیادهروها محدود نمیشود. در تقاطعها و چهارراههای شهر نیز صحنههایی دیده میشود که عبور ایمن عابران پیاده را با مشکل مواجه میکند. یکی از این موارد پارک خودروها روی خطکشی عابر پیاده است. خط عابر پیاده در واقع مسیر مشخصی است که برای عبور ایمن شهروندان از عرض خیابان طراحی شده است. این خطوط بهویژه برای افراد دارای نیازهای ویژه اهمیت زیادی دارند، زیرا به آنها کمک میکنند مسیر عبور را بهوضوح تشخیص دهند و با اطمینان بیشتری از خیابان عبور کنند. با این حال در برخی تقاطعها مشاهده میشود که خودروها روی این خطوط توقف میکنند یا حتی بهطور کامل آن را اشغال میکنند. در چنین شرایطی عابران پیاده ناچار میشوند از میان خودروها یا از نقاط دیگر خیابان عبور کنند؛ وضعیتی که برای افراد دارای محدودیت حرکتی، نابینایان یا سالمندان بسیار دشوار و گاه خطرناک است. برای بسیاری از شهروندان، عبور از یک پیادهرو یا رد شدن از یک چهارراه کاری ساده و روزمره است. اما برای افراد دارای نیازهای ویژه، همین مسیرهای کوتاه میتواند به تجربهای دشوار تبدیل شود. نبود رمپ مناسب، سد شدن مسیر با خودروها، عرض کم برخی پیادهروها، وجود موانعی مانند تابلوها یا موتورسیکلتها و ناهمواری سطح پیادهروها از جمله مشکلاتی است که این افراد در تردد روزانه خود با آن مواجه هستند. برخی از آنها میگویند گاهی برای طی مسیری کوتاه مجبورند چندین بار مسیر خود را تغییر دهند یا از دیگران کمک بگیرند. این وضعیت نهتنها باعث اتلاف وقت و انرژی میشود، بلکه حس استقلال و مشارکت اجتماعی این افراد را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
ضرورت فرهنگسازی در کنار قانون
کارشناسان حوزه شهری معتقدند بخشی از این مشکلات به ضعف در فرهنگ ترافیکی بازمیگردد. بسیاری از رانندگان شاید از تأثیری که یک پارک نادرست بر زندگی افراد دارای نیازهای ویژه میگذارد آگاه نباشند. پارک کردن خودرو در محل رمپ پیادهرو یا روی خط عابر پیاده شاید برای راننده تنها چند دقیقه توقف باشد، اما برای فردی که برای عبور به آن مسیر نیاز دارد، میتواند مانعی جدی ایجاد کند.به همین دلیل علاوه بر اجرای قوانین و اعمال نظارتهای لازم، فرهنگسازی در این زمینه نیز اهمیت زیادی دارد. اطلاعرسانی عمومی، آموزشهای شهروندی و تأکید بر حقوق افراد دارای نیازهای ویژه میتواند در تغییر این رفتارها مؤثر باشد.
نقش مدیریت شهری در مناسبسازی
در کنار فرهنگسازی، توسعه زیرساختهای مناسب نیز یکی از الزامات مهم برای ایجاد شهری قابل دسترس برای همه شهروندان است. مناسبسازی پیادهروها، نصب رمپهای استاندارد، ایجاد مسیرهای ویژه برای نابینایان و نظارت بر آزاد بودن ورودیهای پیادهرو از جمله اقداماتی است که میتواند شرایط تردد را برای افراد دارای نیازهای ویژه بهبود دهد. در سالهای اخیر اقداماتی در برخی نقاط بندرعباس برای مناسبسازی فضاهای شهری انجام شده است، اما بسیاری از شهروندان معتقدند این اقدامات هنوز کافی نیست و بخشهای زیادی از شهر همچنان نیازمند توجه و اصلاح است. به گفته کارشناسان، مناسبسازی تنها یک اقدام رفاهی نیست، بلکه بخشی از حقوق شهروندی افراد دارای نیازهای ویژه محسوب میشود. شهری که برای این گروه از شهروندان قابل استفاده باشد، در واقع برای همه افراد از جمله سالمندان، کودکان و حتی والدینی که کالسکه کودک دارند نیز راحتتر و ایمنتر خواهد بود.
شهری برای همه
شهر زمانی میتواند عنوان «شهر برای همه» را بهدرستی یدک بکشد که همه شهروندان بدون تبعیض بتوانند از امکانات آن استفاده کنند. افراد دارای نیازهای ویژه نیز بخشی از جامعه هستند و حق دارند مانند دیگران در فضای شهری حضور داشته باشند، تردد کنند و از خدمات عمومی بهره ببرند. رفع موانع موجود در پیادهروها، جلوگیری از پارک خودروها در محل رمپها و خطوط عابر پیاده و ادامه روند مناسبسازی معابر میتواند گامی مهم در جهت تحقق این هدف باشد. شهر بندرعباس با توجه به جمعیت رو به رشد و توسعه شهری، بیش از گذشته نیازمند توجه به اصول دسترسپذیری است؛ اصولی که رعایت آنها نهتنها زندگی افراد دارای نیازهای ویژه را آسانتر میکند، بلکه کیفیت زندگی شهری را برای همه شهروندان ارتقا میدهد. در نهایت، احترام به حقوق این گروه از شهروندان تنها با قوانین و طرحهای عمرانی محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند مشارکت و مسئولیتپذیری همه شهروندان است. از رانندهای که خودرو خود را در محل مناسب پارک میکند تا مدیری که در طراحی و اجرای پروژههای شهری به نیازهای همه شهروندان توجه دارد، همگی در ساختن شهری انسانیتر و قابل دسترستر نقش دارند.
ثبت دیدگاه