دریانیوز// نسل جدید جوانان ایرانی را نمیتوان با الگوهای قدیمی مدیریت فرهنگی و اجتماعی فهمید. این نسل در فضایی رشد کرده که سرعت تحولات اجتماعی، گسترش رسانهها، تغییر سبک زندگی و افزایش سطح آگاهی عمومی، ویژگیهای متفاوتی به آن داده است. جوان امروز بیش از هر زمان دیگری به هویت، مشارکت، دیدهشدن و تأثیرگذاری در محیط اجتماعی خود حساس است. او صرفاً مخاطب برنامهها نیست؛ میخواهد نقشآفرین باشد، گفتوگو کند، تجربه بیافریند و در شکل دادن به فضای عمومی جامعه سهم داشته باشد. به همین دلیل، سیاستگذاری در حوزه جوانان دیگر نمیتواند صرفاً در قالب برنامههای رسمی و یکسویه تعریف شود؛ بلکه نیازمند طراحی فضاهایی است که امکان تعامل، گفتوگو و مشارکت واقعی را برای نسل جوان فراهم کند.در سالهای اخیر، یکی از چالشهای مهم در حوزه سیاستگذاری جوانان، فاصله میان «مشارکت ذهنی» و «مشارکت عملی» جوانان بوده است. مطالعات اجتماعی نشان میدهد که جوانان ایرانی علاقه و آمادگی بالایی برای حضور در عرصههای اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی دارند، اما در بسیاری از موارد بسترهای لازم برای تبدیل این علاقه به کنش عملی فراهم نشده است. نتیجه این وضعیت آن بوده که بخشی از انرژی و ظرفیت اجتماعی جوانان یا به حاشیه رانده شده یا در مسیرهای غیرسازنده تخلیه شده است. بنابراین ایجاد فضاهای جدید برای حضور فعال و معنادار جوانان، به یکی از ضرورتهای سیاستگذاری اجتماعی تبدیل شده است.در چنین شرایطی، ایده ایجاد «پاتوقهای جوانان» بهعنوان یک بستر اجتماعی نوین مطرح شده است؛ فضاهایی که قرار است نه صرفاً محل برگزاری برنامههای فرهنگی، بلکه محیطی برای گفتوگو، تعامل اجتماعی، فعالیتهای هنری، مشارکت داوطلبانه و تقویت هویت جمعی نسل جوان باشند. در واقع پاتوق جوانان تلاشی است برای پاسخ دادن به یک نیاز واقعی؛ نیاز جوانان به حضور در فضای عمومی، بیان دیدگاهها، تجربه فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی و مشارکت در شکلدهی به آینده جامعه.
از منظر اجتماعی، مفهوم پاتوق جوانان ریشه در یک واقعیت مهم دارد؛ جوانان برای شکل دادن به هویت جمعی خود به فضاهای مشترک نیاز دارند. این فضاها در بسیاری از کشورها به شکل کافههای فرهنگی، مراکز اجتماعی، باشگاههای هنری یا فضاهای گفتوگو شکل گرفتهاند. در ایران نیز با توجه به ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی جامعه، ایجاد چنین فضاهایی میتواند به تقویت هویت ملی، افزایش همبستگی اجتماعی و هدایت انرژی جوانان به سمت فعالیتهای سازنده کمک کند.
پاتوقهای جوانان گامی تازه در مسیر فعالسازی ظرفیت اجتماعی نسل جوان
در همین راستا، وزارت ورزش و جوانان با طراحی و اجرای طرح «پاتوقهای جوانان» تلاش کرده است گامی تازه در مسیر فعالسازی ظرفیت اجتماعی نسل جوان بردارد. این طرح در امتداد تحولات اجتماعی اخیر و با هدف ایجاد بسترهای جدید برای امیدآفرینی، مشارکت اجتماعی و تقویت هویت جوانان شکل گرفته است.مدیرکل مشارکتهای اجتماعی و فعالیتهای داوطلبانه وزارت ورزش و جوانان در این باره میگوید: «پس از تحولات اخیر و شهادت رهبر شهید، فعالیتهای جوانان ابتدا در قالب صدور بیانیهها و فعالیتهای مجازی شکل گرفت. در ادامه این روند، حضور میدانی در تجمعات مردمی شکل گرفت و سپس با ایجاد موکبهای اجتماعی، ارائه خدمات آموزشی و فرهنگی در میان جوانان تداوم پیدا کرد.» خاطره کلیبری با اشاره به روند تحول این فعالیتها توضیح میدهد که پس از چهلم رهبر شهید، برنامهریزیها به سمت ایجاد نوعی مداخله اجتماعی نشاطآفرین در زندگی مردم سوق پیدا کرد. به گفته او، در این مرحله تلاش شد ضمن حفظ حضور مردم در فضای عمومی، محتوای برنامهها در حوزه جوانان تغییر یابد و به سمت قالبهای هنری، فرهنگی، اجتماعی و حماسی-ملی حرکت کند.کلیبری تأکید میکند که طراحی پاتوقهای جوانان با رویکردی فراگیر انجام شده است. به گفته او، هدف این بوده که جوانان با سلیقهها و نگرشهای مختلف بتوانند در این برنامهها حضور داشته باشند. او میگوید: «برنامهریزیها به گونهای انجام شد که مخاطب جوان بیشتری جذب شود و جوانان با هر نگرش و سلیقهای در برنامههای اجتماعی حضور داشته باشند.پاتوقهای جوانان با همین رویکرد طراحی شد و اعتبار آنها به استانها تخصیص یافت و دستورالعملها و شیوهنامههای دقیق برای اجرای این طرح تدوین و ابلاغ شد.»
پاتوقهای جوانان محلی برای گردهم آمدن طیفهای مختلف فکری
بر اساس این طرح، پاتوقهای جوانان قرار است به محلی برای گردهم آمدن طیفهای مختلف فکری در چارچوب هویت ملی و زیر پرچم جمهوری اسلامی تبدیل شوند؛ فضایی که در آن جوانان بتوانند ضمن حضور فعال اجتماعی، تجربههای فرهنگی و هنری مشترک نیز داشته باشند.یکی از ویژگیهای مهم این پاتوقها، تنوع برنامههای فرهنگی و هنری در آنهاست. کلیبری در این باره توضیح میدهد: «محتوای این پاتوقها با برخی برنامههای شبانه شهری متفاوت است. در این فضاها مجموعهای از فعالیتهای هنری از جمله اجرای موسیقیهای حماسی و ملی-میهنی، بهویژه موسیقیهای محلی هر استان، و نیز تئاتر خیابانی با مضامین جنگ، حماسه و هویت در نظر گرفته شده است.» هدف از این رویکرد آن است که ضمن ایجاد فضای نشاط اجتماعی برای جوانان، عناصر فرهنگی بومی نیز تقویت شود و در مقابل الگوهای فرهنگی وارداتی، محتوایی ریشهدار و هویتمحور شکل گیرد. به عبارت دیگر، پاتوقهای جوانان قرار است به پایگاهی برای پیوند میان هنر، هویت ملی و مشارکت اجتماعی نسل جدید تبدیل شوند.در این فضاها علاوه بر برنامههای هنری، فعالیتهای فرهنگی و مذهبی نیز برگزار میشود. به گفته مدیرکل مشارکتهای اجتماعی وزارت ورزش و جوانان، برنامههایی مانند شعرخوانی، مداحی، خوشنویسی، نقاشی و آموزشهای هنری نیز در این پاتوقها پیشبینی شده است.
نکته قابل توجه این است که در دورهای که برخی فعالیتهای هنری به دلیل شرایط خاص با محدودیت مواجه شده بود، از ظرفیت هنرمندان برای حضور در این پاتوقها استفاده شد. کلیبری در این باره میگوید: «در ایام جنگ که بسیاری از هنرمندان با تعطیلی فعالیتهایشان مواجه بودند، از ظرفیت آنها در پاتوقهای جوانان استفاده شد. هنرمندان جوان در این فضاها به آموزش نقاشی، اجرای برنامههای هنری و تعامل با کودکان و نوجوانان پرداختند و خوشنویسان نیز آموزشهای هنری ارائه دادند.» یکی دیگر از بخشهای مهم پاتوقهای جوانان، ایجاد «اتاقهای گفتوگو و فکر» است؛ فضاهایی که در آن جوانان میتوانند به بحث و تبادل نظر درباره مسائل اجتماعی، فرهنگی و حتی دغدغههای روزمره خود بپردازند. این بخش از طرح در واقع پاسخی به یکی از مهمترین مطالبات نسل جدید است؛ نیاز به گفتوگو و شنیده شدن. کلیبری با اشاره به مطالعات انجام شده در حوزه جوانان میگوید: «مشارکت ذهنی جوانان ایرانی بسیار بالاست؛ آنها علاقهمند به نقشآفرینی در حوزههای ملی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هستند، اما مشارکت عملی آنها در سالهای گذشته کاهش یافته بود.» به گفته او، یکی از اهداف مهم این طرحها ایجاد بسترهایی برای تبدیل این علاقه ذهنی به مشارکت عملی است.در همین راستا، برنامههایی مانند «از سفر تا سمن» با همکاری وزارت علوم، وزارت بهداشت و دانشگاهها طراحی شده تا جوانان را به فعالیتهای داوطلبانه و اجتماعی تشویق کند. این برنامهها تلاش دارند میان دانشگاه، جامعه و فعالیتهای مدنی پیوندی مؤثر ایجاد کنند.
شبکه ایرانیاران جوان ساختار تخصصی برای مدیریت بحران و فعالیتهای داوطلبانه جوانان
در کنار این اقدامات، شبکه «ایرانیاران جوان» نیز بهعنوان یک ساختار تخصصی برای مدیریت بحران و فعالیتهای داوطلبانه جوانان شکل گرفته است. به گفته کلیبری، این شبکه برای سه مرحله پیش از بحران، حین بحران و پس از بحران طراحی شده و در قالب آن ۱۱ کمیته و ۶۶ اقدام مختلف تعریف شده است.بر اساس این برنامه، در دوره پسابحران نیز مجموعهای از فعالیتها در حوزههای اجتماعی و روانی در دستور کار قرار دارد؛ از جمله کارگاههای آموزشی، مهارتافزایی، مداخلات روانشناسی، حمایت از خانوادهها، رسیدگی به مسائل معیشتی و اجرای طرحها و ایدههای مشارکتی جوانان.نکته مهم در اجرای این برنامهها، اتکا به ظرفیت مردمی و سازمانهای مردمنهاد است. کلیبری تأکید میکند که بخش قابل توجهی از منابع و ظرفیت اجرایی این طرحها از طریق سمنها و مشارکت مردمی تأمین میشود؛ چرا که این سازمانها از دل جامعه شکل گرفتهاند و از اعتماد عمومی برخوردارند.در کنار این ظرفیت مردمی، همکاریهای بینبخشی با نهادهای مختلف نیز در دستور کار قرار گرفته است. فرمانداریها، استانداریها، شهرداریها و نهادهایی مانند هلال احمر در اجرای این طرحها مشارکت دارند و آموزشهایی مانند امداد و نجات و کمکهای اولیه نیز از طریق این نهادها به جوانان ارائه میشود.
طرح پاتوقهای جوانان بازتعریف رابطه میان نسل جوان و فضای عمومی جامعه
در مجموع، طرح پاتوقهای جوانان را میتوان تلاشی برای بازتعریف رابطه میان نسل جوان و فضای عمومی جامعه دانست. اگر این طرح با درک دقیق نیازهای نسل جدید و با مشارکت واقعی جوانان اجرا شود، میتواند به بستری برای تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش امید اجتماعی و فعال شدن ظرفیتهای خلاقانه جوانان تبدیل شود.در نهایت، واقعیت این است که آینده هر جامعهای تا حد زیادی به نحوه تعامل آن با نسل جوان بستگی دارد. جامعهای که برای جوانان خود فضا، فرصت و میدان عمل فراهم کند، نهتنها از انرژی و خلاقیت آنان بهره خواهد برد، بلکه مسیر پایدارتری برای توسعه اجتماعی و فرهنگی خود نیز خواهد یافت. پاتوقهای جوانان، اگر بهدرستی طراحی و اجرا شوند، میتوانند یکی از گامهای مهم در این مسیر باشند.
ثبت دیدگاه