زنگ خطر برای سرمایه انسانی کشور

دریانیوز// حوادث رانندگی سال‌هاست که یکی از مهم‌ترین چالش‌های اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی کشور محسوب می‌شود؛ بحرانی خاموش که هر سال هزاران خانواده را داغدار می‌کند و ده‌ها هزار نفر را با آسیب‌های جسمی و روانی ماندگار روبه‌رو می‌سازد. تازه‌ترین آمارهای اعلام‌شده از سوی نشان می‌دهد روند تلفات نه تنها متوقف نشده، بلکه در سال جاری با افزایش نیز همراه بوده است؛ موضوعی که ضرورت بازنگری جدی در سیاست‌های ایمنی جاده‌ای را دوچندان می‌کند.
بیش از ۱۵ هزار فوتی در ۹ ماه
جانشین رئیس پلیس راهور فراجا اعلام کرده است که در ۹ ماهه امسال، ۱۵ هزار و ۵۱۳ نفر در تصادفات رانندگی جان خود را از دست داده‌اند؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳.۸ درصد افزایش داشته است. این آمار تنها مربوط به ۹ ماه نخست سال است و با توجه به میانگین سال‌های گذشته، پیش‌بینی می‌شود مجموع تلفات سالانه به حدود ۱۹ هزار و ۸۰۰ نفر برسد.افزایش تلفات تنها محدود به جاده‌های برون‌شهری نیست. طبق اعلام راهور، آمار فوتی‌های درون‌شهری با افزایش حدود هشت درصدی همراه بوده و در محورهای برون‌شهری نیز رشد ۲.۵ درصدی ثبت شده است. این ارقام نشان می‌دهد که بحران تصادفات، پدیده‌ای فراگیر است که هم در خیابان‌های شهری و هم در بزرگراه‌ها و جاده‌های بین‌شهری قربانی می‌گیرد.
۶ میلیون مجروح؛ تبعاتی فراتر از آمار فوتی‌ها
در کنار تلفات جانی، شمار مجروحان و آسیب‌دیدگان نیز تکان‌دهنده است. بر اساس آمار ارائه‌شده، طی سال‌های اخیر بیش از ۶ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در تصادفات رانندگی مجروح یا دچار معلولیت شده‌اند. از این میان، حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد با معلولیت‌های دائم مواجه شده‌اند؛ معلولیت‌هایی که نه تنها زندگی فرد، بلکه معیشت و کیفیت زندگی خانواده‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.هزینه‌های مستقیم درمان، توانبخشی، ازکارافتادگی و هزینه‌های غیرمستقیم ناشی از کاهش بهره‌وری نیروی کار، بار اقتصادی سنگینی بر دوش کشور می‌گذارد. هنگامی که بدانیم ۶۲ درصد جانباختگان در سن کار قرار دارند و بیشترین تلفات در گروه سنی ۲۰ تا ۳۰ سال ثبت می‌شود، ابعاد این فاجعه روشن‌تر می‌شود. این گروه سنی، موتور محرک اقتصاد و آینده‌ساز کشور محسوب می‌شود و از دست دادن آنان، تهدیدی جدی برای سرمایه انسانی است.
عوامل مؤثر در بروز تصادفات
کارشناسان ایمنی ترافیک، علل وقوع تصادفات را در چهار محور اصلی دسته‌بندی می‌کنند: عامل انسانی، وسیله نقلیه، راه و زیرساخت و شرایط محیطی. بررسی هر یک از این عوامل می‌تواند تصویری دقیق‌تر از چرایی افزایش تلفات ارائه دهد.
خطای انسانی؛ عامل غالب در سوانح
بر اساس گزارش‌های پلیس راهور، عامل انسانی همچنان مهم‌ترین دلیل بروز تصادفات است. سرعت غیرمجاز، سبقت غیرایمن، خستگی و خواب‌آلودگی، استفاده از تلفن همراه حین رانندگی، نبستن کمربند ایمنی و بی‌توجهی به قوانین از جمله رفتارهایی هستند که سهم عمده‌ای در وقوع سوانح دارند.در محورهای برون‌شهری، خستگی رانندگان به‌ویژه در سفرهای طولانی یکی از عوامل کلیدی است. بسیاری از رانندگان بدون استراحت کافی و در ساعات پایانی شب رانندگی می‌کنند که خطر واکنش‌های کند و تصمیم‌گیری‌های اشتباه را افزایش می‌دهد. در مناطق شهری نیز بی‌احتیاطی عابران پیاده و موتورسواران، عبور از چراغ قرمز و حرکات ناگهانی، سهم قابل توجهی در تصادفات دارد.فرهنگ رانندگی نیز موضوعی بنیادین است. رعایت نکردن فاصله طولی، بی‌توجهی به حق تقدم و تمایل به رانندگی تهاجمی از جمله رفتارهایی است که در بسیاری از تصادفات منجر به فوت دیده می‌شود. تغییر این فرهنگ نیازمند آموزش مستمر، نظارت جدی و اجرای بدون اغماض قوانین است.
نقش راه‌ها و زیرساخت‌های جاده‌ای
کیفیت راه‌ها یکی دیگر از عوامل تعیین‌کننده در شدت و تعداد تصادفات است. جاده‌های دوطرفه بدون جداکننده میانی، پیچ‌های خطرناک، شیب‌های تند، نبود روشنایی کافی در شب، نقص در علائم هشداردهنده و خط‌کشی‌های کم‌رنگ یا فرسوده، همگی می‌توانند احتمال وقوع حادثه را افزایش دهند.در برخی محورهای پرتردد، نبود گاردریل استاندارد یا حفاظ مناسب سبب می‌شود خودروها در صورت انحراف، دچار واژگونی یا سقوط شوند. همچنین عرض کم برخی جاده‌ها و کیفیت پایین آسفالت می‌تواند کنترل خودرو را دشوار کند، به‌ویژه در شرایط بارندگی یا یخبندان.کارشناسان معتقدند توسعه آزادراه‌ها و بزرگراه‌های ایمن، اصلاح نقاط حادثه‌خیز و نصب سامانه‌های هوشمند کنترل سرعت می‌تواند نقش مهمی در کاهش تلفات ایفا کند. تجربه بسیاری از کشورها نشان داده که سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ایمن، بازدهی بالایی در کاهش مرگ‌ومیر دارد.
ایمنی خودروها؛ حلقه‌ای نیازمند تقویت
نوع و ایمنی خودرو نیز در شدت خسارات نقش اساسی دارد. خودروهای فاقد استانداردهای به‌روز ایمنی، مقاومت کمتری در برابر ضربه دارند و در تصادفات شدید، احتمال مرگ سرنشینان در آنها بیشتر است. نبود یا عملکرد نامناسب کیسه‌های هوا، ضعف در سیستم ترمز، استحکام پایین بدنه و فقدان سامانه‌های کمکی پیشرفته (مانند ترمز اضطراری خودکار یا کنترل پایداری) می‌تواند پیامد تصادف را مرگبارتر کند.بخش قابل توجهی از ناوگان خودرویی کشور را خودروهای فرسوده تشکیل می‌دهند. این خودروها نه تنها آلایندگی بیشتری دارند، بلکه از نظر ایمنی نیز در سطح پایین‌تری قرار می‌گیرند. نوسازی ناوگان، به‌ویژه در حوزه حمل‌ونقل عمومی و باربری، یکی از راهکارهای کلیدی برای کاهش تلفات است.
موتورسیکلت‌ها و آسیب‌پذیری بالا
موتورسواران از جمله آسیب‌پذیرترین کاربران جاده هستند. نبود حفاظ بدنه، سرعت بالا و استفاده نکردن از کلاه ایمنی استاندارد، احتمال مرگ یا آسیب شدید را افزایش می‌دهد. در شهرهای بزرگ، بخش قابل توجهی از تلفات درون‌شهری مربوط به موتورسواران است. اجرای دقیق قانون استفاده از کلاه ایمنی و ارتقای کیفیت این تجهیزات می‌تواند نقش مهمی در کاهش آسیب‌ها داشته باشد.
شرایط محیطی و اقلیمی
شرایط آب‌وهوایی نیز بی‌تأثیر نیست. بارندگی، مه، یخبندان و طوفان‌های گرد و غبار می‌تواند دید رانندگان را کاهش داده و اصطکاک سطح جاده را کم کند. در چنین شرایطی، رعایت سرعت مطمئنه اهمیت دوچندان می‌یابد. نبود هشدارهای به‌موقع و سامانه‌های اطلاع‌رسانی دقیق نیز می‌تواند خطر را افزایش دهد.
مرگ سالانه نزدیک به ۲۰ هزار نفر در تصادفات، تنها یک عدد نیست؛ بلکه به معنای از دست رفتن هزاران نیروی مولد است. وقتی ۶۲ درصد جانباختگان در سن کار هستند، خسارت اقتصادی آن شامل کاهش تولید، افزایش هزینه‌های بیمه و درمان و تحمیل بار حمایتی بر خانواده‌ها می‌شود.از منظر اجتماعی نیز خانواده‌هایی که سرپرست خود را از دست می‌دهند، با چالش‌های جدی اقتصادی و روانی مواجه می‌شوند. کودکان یتیم، همسران بی‌سرپرست و والدین داغدار، بخشی از واقعیت تلخ پشت این آمار هستند. افزون بر آن، مجروحان با معلولیت دائم، نیازمند خدمات حمایتی بلندمدت هستند که بار مضاعفی بر نظام سلامت و رفاه اجتماعی وارد می‌کند.برای مهار این روند افزایشی، مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ ضروری است.تقویت آموزش و فرهنگ‌سازی یکی از کارهایی است که باید انجام شود. آموزش از سنین پایین، اصلاح محتوای آموزشی گواهینامه و اجرای کمپین‌های عمومی می‌تواند رفتارهای پرخطر را کاهش دهد.نظارت هوشمند و جریمه بازدارنده نیز می‌تواند به کاهش تصادفات منجر شود. توسعه دوربین‌های کنترل سرعت و ثبت تخلفات، نقش مؤثری در بازدارندگی دارد.علاوه بر این موارد، اصلاح نقاط حادثه‌خیز، شناسایی و اصلاح فوری محورهای پرتصادف باید در اولویت قرار گیرد.ارتقای استاندارد خودروها موضوعی است که تاثیر زیادی بر کاهش تصادفات دارد. الزام به رعایت استانداردهای ایمنی روز و تسریع در اسقاط خودروهای فرسوده ضروری است.نوسازی ناوگان عمومی، اتوبوس‌ها و کامیون‌های فرسوده سهم قابل توجهی در حوادث شدید دارند.مدیریت سفرهای پرخطر هم باید در دستور کار باشد. اطلاع‌رسانی درباره ساعات اوج تصادف و تشویق به استراحت در مسیرهای طولانی می‌تواند مؤثر باشد.
آمارها را نادیده نگیریم
آمار ۱۵ هزار و ۵۱۳ فوتی در ۹ ماهه امسال، زنگ خطری جدی برای کشور است. افزایش ۳.۸ درصدی تلفات نشان می‌دهد که اقدامات فعلی کافی نبوده و نیاز به عزم ملی وجود دارد. تصادفات رانندگی نه یک حادثه اجتناب‌ناپذیر، بلکه نتیجه مجموعه‌ای از کاستی‌ها در رفتار، زیرساخت، فناوری و نظارت است.کاهش این تلفات، نیازمند همکاری همه دستگاه‌ها، از پلیس و وزارت راه گرفته تا خودروسازان، رسانه‌ها و خود شهروندان است. اگرچه رسیدن به آمار صفر ممکن نیست، اما کاهش قابل توجه تلفات، هدفی دست‌یافتنی است؛ هدفی که تحقق آن، به معنای حفظ جان هزاران انسان و صیانت از آینده کشور خواهد بود.