دریانیوز//درگذشت دکتر پیروز مجتهدزاده، چهره شناخته شده دانشگاهی و پژوهشگر جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، فرصتی برای بازخوانی بخشی از کارنامه علمی او در زمینه خلیج فارس، جزایر سه‌گانه ایرانی و تنگه هرمز است؛ موضوعاتی که در طول فعالیت دانشگاهی و رسانه‌ای او جایگاهی محوری داشتند. مجتهدزاده جغرافیا را صرفاً شناخت مکان‌ها و مرزها نمی‌دانست، بلکه آن را با تاریخ، حاکمیت، امنیت و منافع ملی پیوند می‌داد. از همین منظر، خلیج فارس و موقعیت راهبردی جنوب ایران از مهم‌ترین محورهای پژوهش و اظهارنظرهای او بودند.نام تاریخی خلیج فارس یکی از موضوعات مورد توجه مجتهدزاده بود. او در نوشته‌ها و گفت‌وگوهای خود بر کاربرد این نام و اهمیت پیشینه تاریخی آن تأکید می‌کرد و می‌کوشید دیدگاه‌هایش را از طریق انتشار مقاله، مصاحبه و آثار علمی، به مخاطبان فارسی‌زبان و انگلیسی‌زبان عرضه کند.در نگاه او، نام‌های جغرافیایی صرفاً واژه‌هایی برای شناسایی مکان‌ها نیستند؛ بلکه با اسناد تاریخی، سابقه کاربرد و حافظه جغرافیایی ملت‌ها ارتباط دارند.
از این رو، خلیج فارس در آثار و اظهارنظرهای او، افزون بر یک پهنه آبی، بخشی از تاریخ و هویت جغرافیایی منطقه و یکی از عناصر مهم شناخت موقعیت ایران به شمار می‌رفت.تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی از برجسته‌ترین موضوعات در کارنامه علمی و رسانه‌ای مجتهدزاده بودند. او در نوشته‌ها و مصاحبه‌های خود از حاکمیت ایران بر این جزایر دفاع می‌کرد و می‌کوشید استدلال‌هایش را با تکیه بر تاریخ، جغرافیای سیاسی و اسناد مرتبط توضیح دهد.اهمیت این جزایر تنها به موقعیت جغرافیایی آنها محدود نمی‌شود؛ جایگاهشان در خلیج فارس و نزدیکی به مسیرهای مهم دریایی، آنها را به بخشی از مباحث مربوط به امنیت و مناسبات راهبردی منطقه تبدیل کرده است. مجتهدزاده نیز این موضوع را در پیوند با موقعیت کلی ایران در خلیج فارس بررسی می‌کرد.کتاب انگلیسی‌زبان او با عنوان «جزایر تنب و ابوموسی: استدلالی ایرانی در جست‌وجوی صلح و همکاری در خلیج فارس» ،بازتاب تلاش او برای طرح دیدگاهش درباره جزایر در قالبی پژوهشی و برای مخاطبانی فراتر از فضای فارسی‌زبان بود.
مجتهدزاده فعالیت خود در این زمینه را به تألیف کتاب محدود نکرد و از طریق گفت‌وگوهای رسانه‌ای و انتشار آثار انگلیسی‌زبان نیز به معرفی دیدگاه‌هایش پرداخت. دفاع از حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه، در کنار تأکید بر نام تاریخی خلیج فارس، از شناخته‌شده‌ترین وجوه حضور او در مباحث عمومی مرتبط با جنوب ایران بود.تنگه هرمز، گذرگاه ارتباطی خلیج فارس با دریای عمان و آب‌های آزاد، از دیگر محورهای مطالعاتی مجتهدزاده بود. اهمیت این تنگه در انتقال انرژی، ارتباط اقتصاد منطقه با بازارهای جهانی و جایگاه آن در معادلات امنیت دریایی، باعث شده است که همواره در کانون توجه مطالعات ژئوپلیتیکی قرار داشته باشد.مجتهدزاده در کتاب «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز: تحول نقش ایران در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰»، به بررسی موقعیت ایران در این گذرگاه راهبردی پرداخت. موضوع اصلی این پژوهش، پیوند میان جغرافیای تنگه، تحولات سیاسی و امنیتی منطقه و نقش ایران در معادلات خلیج فارس است.
او همچنین در کتاب «امنیت و سرزمین‌مندی در خلیج فارس: جغرافیای سیاسی دریایی»، به رابطه میان قلمرو، حاکمیت و امنیت دریایی پرداخت. این اثر در کنار پژوهش او درباره تنگه هرمز، نشان‌دهنده توجهش به پیوند میان موقعیت جغرافیایی ایران، مسیرهای دریایی و مناسبات قدرت در منطقه است.کارنامه پیروز مجتهدزاده در حوزه خلیج فارس، جزایر سه‌گانه و تنگه هرمز، بخش مهمی از تلاش او برای توضیح جایگاه جغرافیایی و راهبردی ایران را در بر می‌گیرد. او از طریق کتاب‌ها، مقاله‌ها و مصاحبه‌های خود کوشید این موضوعات را در چارچوب جغرافیای سیاسی و با توجه به پیوند تاریخ، حاکمیت، امنیت و منافع ملی بررسی کند.برای مناطق جنوبی ایران، به‌ویژه استان‌های ساحلی خلیج فارس و تنگه هرمز، این موضوعات صرفاً مباحثی دانشگاهی نیستند؛ جغرافیای دریا، جزایر و گذرگاه‌های دریایی با موقعیت راهبردی منطقه و مناسبات اقتصادی و سیاسی آن ارتباطی مستقیم دارند.با درگذشت مجتهدزاده، آثار او همچنان بخشی از ادبیات جغرافیای سیاسی ایران باقی می‌مانند؛ آثاری که نام خلیج فارس، جزایر سه‌گانه و تنگه هرمز را در کانون بررسی رابطه جغرافیا با قدرت و جایگاه منطقه‌ای ایران قرار داده‌اند.
یادش گرامی و روانش آسمانی باد