دریانیوز//در بخش نخست این گفتگو، درباره ضرورت کاربردیکردن آموزههای نهجالبلاغه، شیوه مواجهه با مخالفان و منتقدان، پاسخگویی به شبهات فضای مجازی و فاصله میان دانستن و عملکردن سخن گفتیم. در بخش دوم، گفتگوی «دریا» با حجتالاسلام والمسلمین بنیاسدی، رئیس عقیدتی سیاسی فرماندهی انتظامی استان هرمزگان، به نقش عقیدتی سیاسی در ارتقای سرمایه اجتماعی، چالشهای اخلاقی و اعتقادی کارکنان انتظامی در شرایط خاص هرمزگان، الگوهای کمترشناختهشده نهجالبلاغه و امکان استخراج راهکارهای عملی برای آسیبهای اجتماعی اختصاص دارد.
دریا: آیا عقیدتی سیاسی پلیس صرفاً وظیفه آموزش معارف دینی به کارکنان را دارد یا میتواند در ارتقای سرمایه اجتماعی و ارتباط بهتر پلیس با مردم نیز نقش مستقیم داشته باشد؟
حجتالاسلام والمسلمین بنیاسدی: به نظر من نباید مأموریت عقیدتی سیاسی را صرفاً به برگزاری کلاسهای معارف دینی محدود کرد. آموزش دینی زمانی اثرگذار است که نتیجه آن در رفتار اجتماعی کارکنان دیده شود.
پلیس در خط مقدم ارتباط با مردم قرار دارد و نوع رفتار یک مأمور میتواند مستقیماً بر اعتماد عمومی اثر بگذارد.از این منظر، عقیدتی سیاسی میتواند نقش مهمی در تربیت کارکنانی داشته باشد که در کنار انجام وظیفه قانونی، به کرامت مردم، عدالت، انصاف و مسئولیت اجتماعی نیز توجه کنند.
آموزههای نهجالبلاغه در این زمینه ظرفیت بسیار بالایی دارد.یکی از نکات مهم این است که کارکنان باید میان باور شخصی و وظیفه سازمانی تفکیک قائل شوند. پلیس با شهروندانی با سلایق، دیدگاهها و سبکهای زندگی متفاوت مواجه است و در همه این مواجههها باید قانون، عدالت و کرامت انسانی را مبنا قرار دهد.بنابراین اگر آموزشهای عقیدتی بتواند به افزایش مهارت ارتباطی، کنترل خشم، انصاف، صبر، مسئولیتپذیری و مردمداری منجر شود، در حقیقت عقیدتی سیاسی به صورت مستقیم در تقویت سرمایه اجتماعی پلیس نقش ایفا کرده است. اعتماد مردم سرمایهای است که با رفتار مناسب به دست میآید. مردم بیش از آنکه درباره شعارهای ما قضاوت کنند، رفتار ما را میبینند.
اگر شهروند در مواجهه با پلیس احساس کند شنیده میشود، محترمانه با او برخورد میشود و قانون درباره همه یکسان اجرا میشود، اعتماد افزایش پیدا میکند.
دریا: هرمزگان استانی با شرایط خاص اقتصادی، مرزی و دریایی است. به نظر شما مهمترین چالش اخلاقی و اعتقادی کارکنان انتظامی در چنین محیطی چیست؟
حجتالاسلام والمسلمین بنیاسدی: هرمزگان به دلیل موقعیت جغرافیایی، دریایی و اقتصادی و همچنین تنوع فرهنگی و اجتماعی، شرایط ویژهای دارد. کارکنان انتظامی در این استان ممکن است با موقعیتهایی مواجه شوند که نیازمند دقت، شناخت محیط و تشخیص درست میان تخلف، تفاوت فرهنگی و مسائل امنیتی باشد.
در چنین شرایطی، مهمترین اصل، عدالت و پرهیز از پیشداوری است. نهجالبلاغه به ما میآموزد که عدالت نباید تابع علاقه و سلیقه شخصی باشد. کارکنان باید بتوانند ضمن انجام مأموریت قانونی و حفظ اقتدار، کرامت مردم را نیز حفظ کنند.البته اقتدار و مدارا در مقابل یکدیگر نیستند.
گاهی شرایط نیازمند قاطعیت است و گاهی نیازمند صبر و گفتوگو. هنر نیروی انتظامی این است که موقعیت را درست تشخیص دهد و متناسب با آن تصمیم بگیرد.از طرف دیگر، حجم و تنوع مأموریتها میتواند باعث فشار و فرسودگی کارکنان شود. بنابراین تقویت تابآوری معنوی و روانی نیروها اهمیت دارد.
نیرویی که از نظر روحی و روانی توانمند باشد، بهتر میتواند در شرایط دشوار تصمیم درست بگیرد.در این میان، سه عنصر وحدت، امید و استقامت نیز اهمیت ویژهای دارند. جامعهای که وحدت و امید خود را حفظ کند، در برابر مشکلات مقاومتر خواهد بود و پلیس نیز به عنوان بخشی از جامعه باید در تقویت این سرمایهها نقش داشته
باشد.
دریا: اگر قرار باشد یک بخش کمترشناختهشده از نهجالبلاغه را به عنوان الگوی رفتاری کارکنان پلیس معرفی کنید، کدام بخش را انتخاب میکنید و چرا؟
حجتالاسلام والمسلمین بنیاسدی: اگر بخواهیم یک الگوی رفتاری کاربردی برای کارکنان معرفی کنیم، باید به بخشهایی از نهجالبلاغه توجه کنیم که رفتار انسان در شرایط دشوار را ترسیم میکنند. از این منظر، آموزههای اخلاقی حضرت در موضوعاتی مانند کنترل خشم، تواضع، گذشت، تشخیص موقعیت و رعایت حقوق مردم، ظرفیت بسیار بالایی دارند.برای یک مأمور انتظامی، کنترل خشم اهمیت ویژهای دارد. ممکن است مأمور در یک لحظه با فردی مواجه شود که رفتار تحریکآمیزی دارد، اما تصمیم عجولانه میتواند پیامدهای زیادی داشته باشد. آموزه علوی به ما یاد میدهد که قدرت واقعی فقط در توانایی برخورد نیست؛ بلکه در توانایی کنترل نفس در هنگام قدرت نیز هست.
از سوی دیگر، تشخیص موقعیت بسیار مهم است. یک پلیس حرفهای باید بداند کجا قاطعیت لازم است و کجا گفتگو و مدارا میتواند مسئله را حل کند. مدارا به معنای چشمپوشی از قانون نیست و قاطعیت نیز نباید به معنای بیاحترامی به مردم باشد.تواضع در برابر مردم نیز از دیگر ویژگیهای مهم است.
مسئولیت و لباس سازمانی نباید باعث شود فرد خود را بالاتر از مردم بداند. پلیس خدمتگزار مردم است و اقتدار او زمانی پایدار میماند که همراه با اخلاق و مردمداری باشد. اگر این آموزهها از متن کتاب وارد کارگاههای عملی و آموزشهای میدانی شوند، میتوانند به یک منشور رفتاری برای کارکنان تبدیل شوند.
دریا: آیا میتوان از نهجالبلاغه برای پاسخ به برخی مسائل و آسیبهای اجتماعی امروز، فراتر از استفاده شعاری و مناسبتی، راهکار عملی استخراج کرد؟
حجتالاسلام والمسلمین بنیاسدی: قطعاً چنین ظرفیتی وجود دارد. نهجالبلاغه فقط کتاب موعظه نیست؛ بلکه در آن درباره عدالت، مدیریت، حقوق مردم، مسئولیت اجتماعی، خانواده، دنیاطلبی، تربیت انسان و شیوه مواجهه با بحرانها سخن گفته شده است.
برای استفاده عملی از این آموزهها باید ابتدا مسئله امروز را دقیق تعریف کنیم و سپس ببینیم در میراث علوی چه اصل و الگویی برای آن وجود دارد. بعد از آن نیز باید این اصل را به برنامه اجرایی تبدیل کنیم.برای مثال، در حوزه عدالت اجتماعی، عهدنامه مالک اشتر میتواند مبنایی برای بحث درباره مسئولیت مدیر، حقوق مردم، شایستهسالاری و نظارت بر عملکرد باشد. در حوزه آسیبهای اجتماعی نیز آموزههای مربوط به کنترل نفس، پرهیز از حرص، مسئولیتپذیری و توجه به محرومان میتواند مبنای برنامههای فرهنگی و تربیتی قرار گیرد.
در محیط انتظامی نیز میتوان همین روش را به کار گرفت؛ یعنی هر آموزه را به یک رفتار مشخص تبدیل کنیم. اگر درباره صبر سخن میگوییم، باید مشخص کنیم صبر در یک مأموریت تنشزا دقیقاً چه رفتاری است. اگر درباره عدالت سخن میگوییم، باید شاخصهای رفتار عادلانه در برخورد با مردم را مشخص کنیم. در نهایت، مهم این است که نهجالبلاغه در زندگی ما حضور داشته باشد، نه فقط در مناسبتها. وقتی آموزه علوی به رفتار تبدیل شود، آن زمان میتوان گفت از ظرفیت واقعی این میراث ارزشمند استفاده کردهایم.
دریا: اگر بخواهید سخن پایانی خود را خطاب به کارکنان انتظامی و مردم هرمزگان بیان کنید، چه میگویید؟
حجتالاسلام والمسلمین بنیاسدی: پیام من این است که اخلاق، عدالت و مردمداری را باید در رفتار روزمره خودمان نشان دهیم. کارکنان انتظامی باید بدانند که هر برخورد آنان میتواند تصویری از مجموعه پلیس در ذهن مردم ایجاد کند و مردم نیز بدانند که پلیس برای برقراری امنیت و آرامش جامعه در کنار آنان قرار دارد.
هرمزگان سرمایه بزرگی به نام مردم دارد؛ مردمی با فرهنگها و ظرفیتهای متنوع. حفظ وحدت، تقویت امید و حرکت در مسیر قانون و اخلاق میتواند این استان را در مسیر پیشرفت و امنیت پایدار قرار دهد.از نگاه ما، نهجالبلاغه زمانی زنده است که در رفتار ما دیده شود؛ در نحوه برخورد با یک شهروند، در رعایت حق یکدیگر، در صبر هنگام اختلاف و در مسئولیتپذیری در برابر جامعه. اگر این نگاه در مجموعه انتظامی و جامعه تقویت شود، نتیجه آن چیزی فراتر از آموزش دینی خواهد بود؛ نتیجه آن افزایش اعتماد، آرامش و سرمایه اجتماعی است.