دریانیوز// حضور افراد درگیر اعتیاد در برخی معابر و محلات بندرعباس، بهویژه در ساعات شب و گاهی در روشنای روز، به یکی از دغدغههای اجتماعی شهروندان تبدیل شده است؛ صحنههایی که علاوه بر تهدید سلامت افراد، آرامش محلات را تحت تأثیر قرار میدهد و تصویری نگرانکننده از آسیبهای اجتماعی را پیش چشم کودکان و نوجوانان قرار میدهد. خیابانها و محلات شهر، تنها مسیر عبور و مرور شهروندان نیستند؛ این فضاها بخشی از زندگی روزمره خانوادهها، محل بازی کودکان، رفتوآمد دانشآموزان و عرصه شکلگیری تجربههای اجتماعی نسل آینده هستند. به همین دلیل، آنچه در محیط عمومی شهر اتفاق میافتد، فراتر از یک اتفاق گذراست و میتواند بر احساس امنیت، آرامش و حتی نگرش نسلهای آینده تأثیر بگذارد.در برخی نقاط شهر بندرعباس، گاهی در ساعات مختلف شبانهروز، صحنههایی از حضور افراد درگیر اعتیاد دیده میشود؛ افرادی که در پیادهروها، گوشه خیابانها، فضاهای عمومی و برخی محلات به خواب رفتهاند یا در معرض دید رهگذران اقدام به استعمال مواد مخدر میکنند. این صحنهها برای بسیاری از شهروندان به تجربهای ناخوشایند تبدیل شده است؛ بهویژه خانوادههایی که ناچارند هر روز همراه فرزندان خود از این مسیرها عبور کنند.
اعتیاد؛ آسیبی فراتر از زندگی یک فرد
اعتیاد را نمیتوان صرفاً یک انتخاب فردی یا مسئلهای محدود به زندگی شخصی افراد دانست. این پدیده در صورت تداوم، میتواند سلامت جسمی و روانی فرد، روابط خانوادگی، وضعیت اقتصادی و جایگاه اجتماعی او را تحت تأثیر قرار دهد. مصرف مواد مخدر بسته به نوع ماده، میزان و مدت مصرف، میتواند پیامدهایی مانند اختلال در عملکرد مغز، کاهش تمرکز و قدرت تصمیمگیری، آسیبهای قلبی و تنفسی، اختلالات روانی و افزایش خطر ابتلا به بیماریهای عفونی داشته باشد.
از سوی دیگر، وابستگی به مواد مخدر ممکن است بهتدریج روابط خانوادگی را فرسوده کند، زمینه بروز اختلافات و مشکلات اقتصادی را فراهم آورد و فرد را از فعالیتهای عادی اجتماعی دور سازد. اما مسئله زمانی نگرانکنندهتر میشود که پیامدهای اعتیاد از محدوده زندگی فردی خارج شده و در فضای عمومی شهر نمایان شود.
کودکان؛ تماشاگران ناخواسته آسیبهای اجتماعی
یکی از مهمترین ابعاد حضور آشکار مصرفکنندگان مواد مخدر در معابر عمومی، تأثیر احتمالی این صحنهها بر کودکان و نوجوانان است.کودکان در سالهای نخست زندگی، بخش قابل توجهی از رفتارها و نگرشهای اجتماعی خود را از طریق مشاهده محیط پیرامون میآموزند. آنها نسبت به رفتار بزرگسالان کنجکاوند و بسیاری از آنچه را میبینند، در ذهن خود ثبت میکنند.وقتی کودکی در مسیر مدرسه، هنگام بازی در محله یا در کنار خانواده با فردی مواجه میشود که در فضای عمومی مواد مخدر مصرف میکند، ممکن است با ترس، سردرگمی و پرسشهای متعددی روبهرو شود.تکرار چنین مواجهههایی همچنین میتواند به عادیانگاری رفتارهای پرخطر، شکلگیری برداشتهای نادرست درباره مصرف مواد و کاهش حساسیت اجتماعی نسبت به این آسیب منجر شود؛ هرچند میزان و نوع این تأثیر به سن کودک، شرایط خانوادگی و نحوه مواجهه والدین با موضوع بستگی دارد.در چنین شرایطی، مسئولیت خانوادهها و نهادهای اجتماعی دوچندان میشود. والدین باید بدون ایجاد ترس و وحشت، متناسب با سن فرزندان خود درباره خطرات مواد مخدر توضیح دهند و به آنها بیاموزند که از نزدیک شدن به مواد ناشناس یا افراد در حال مصرف خودداری کنند.
روایت شهروندان از دغدغههای محلات
برای بسیاری از خانوادههای بندرعباسی، مسئله فقط مشاهده یک صحنه ناخوشایند نیست؛ آنها نگران امنیت روانی فرزندان، وضعیت بهداشت محیط و تبدیل شدن برخی نقاط عمومی به محل تجمع و مصرف مواد مخدر هستند.یکی از شهروندان در گفتوگو با خبرنگار روزنامه دریا، درباره این موضوع میگوید: «وقتی با فرزندم از خیابان عبور میکنم و با چنین صحنههایی روبهرو میشویم، نمیدانم چگونه باید برای او توضیح بدهم. کودک سؤال میکند که چرا یک نفر در خیابان خوابیده یا چرا رفتار عجیبی دارد. به نظرم این موضوع برای خانوادهها واقعاً نگرانکننده است.»شهروند دیگری با اشاره به وضعیت برخی معابر اظهار میکند: «بعضی وقتها افراد در گوشه خیابان یا پیادهروها به خواب رفتهاند و مردم برای عبور از کنار آنها دچار نگرانی میشوند. انتظار داریم دستگاههای مسئول بهجای اقدامات مقطعی، برای این افراد فکری اساسی کنند.»
یکی دیگر از شهروندان نیز معتقد است: «نباید فقط به جمعآوری افراد از سطح خیابان فکر کنیم. بسیاری از این افراد نیازمند درمان و حمایت هستند. اگر بعد از جمعآوری، برنامهای برای درمان و بازگشت آنها به زندگی عادی وجود نداشته باشد، احتمال دارد دوباره به همان شرایط برگردند.»
این دیدگاهها نشان میدهد مطالبه شهروندان صرفاً پاکسازی ظاهری معابر نیست؛ بلکه آنها خواستار راهکاری ماندگار برای کاهش آسیبهای اجتماعی و بازگرداندن آرامش به محلات هستند.واقعیت این است که اعتیاد پدیدهای چندبعدی است و مقابله با آن به همکاری مجموعهای از دستگاههای مسئول نیاز دارد.شهرداری در زمینه مدیریت و ساماندهی فضاهای عمومی، نیروی انتظامی در حوزه مقابله با جرائم مرتبط و حفظ نظم عمومی، بهزیستی در زمینه درمان و کاهش آسیب، دانشگاه علوم پزشکی در حوزه سلامت و درمان و دستگاههای فرهنگی و آموزشی در زمینه پیشگیری و آگاهیبخشی، هرکدام مسئولیتهایی دارند.البته برخورد با مصرف علنی مواد مخدر در معابر باید در چارچوب قانون انجام شود و در کنار آن، مسیر دسترسی افراد نیازمند به خدمات درمانی، مشاورهای و حمایتی نیز فراهم باشد.جمعآوری افراد از سطح شهر، اگر بدون شناسایی وضعیت آنها، ارزیابی نیازهای درمانی و برنامهریزی برای بازتوانی انجام شود، بهتنهایی نمیتواند مسئله را حل کند. باید میان فردی که نیازمند مداخله درمانی و حمایت اجتماعی است و فردی که مرتکب جرم شده، تفاوت قائل شد و برای هر وضعیت، راهکار قانونی و متناسب در نظر گرفت.
بندرعباس و ضرورت بازگشت آرامش به محلات
شهروندان حق دارند در محلهای امن و سالم زندگی کنند؛ کودکان باید بتوانند بدون مواجهه با صحنههای آسیبزا به مدرسه بروند و خانوادهها نیز با آرامش از فضاهای عمومی استفاده کنند. در این میان، ساماندهی نقاطی که به محل تجمع و مصرف علنی مواد مخدر تبدیل شدهاند، شناسایی افراد بیخانمان و نیازمند حمایت، توسعه مراکز درمان و کاهش آسیب و تقویت برنامههای پیشگیری از اعتیاد باید در اولویت برنامههای اجتماعی قرار گیرد.همچنین حضور مستمر مددکاران اجتماعی در مناطق آسیبپذیر، فراهم کردن امکان درمان داوطلبانه و حمایت از خانوادههای درگیر اعتیاد میتواند بخشی از مسیر بازگشت افراد به زندگی سالم باشد.آنچه امروز در برخی معابر بندرعباس دیده میشود، تنها مسئلهای مربوط به ظاهر شهر نیست؛ این صحنهها هشداری درباره ضرورت توجه جدیتر به آسیبهای اجتماعی است. اگر امروز برای درمان، پیشگیری و ساماندهی این وضعیت چارهاندیشی نشود، فردا ممکن است هزینههای اجتماعی و خانوادگی آن سنگینتر شود.بندرعباس برای داشتن خیابانهایی امن و محلاتی آرام، بیش از هر چیز به یک برنامه منسجم اجتماعی نیاز دارد؛ برنامهای که هم کرامت انسانی افراد درگیر اعتیاد را حفظ کند، هم حق شهروندان برای برخورداری از محیطی سالم و امن را به رسمیت بشناسد و هم کودکان را از تبدیل شدن به تماشاگران ناخواسته آسیبهای اجتماعی دور نگه دارد.

