دریانیوز//کارشناس سواد رسانهای با تشریح مهمترین بایدها و نبایدهای حضور در فضای مجازی، نسبت به انتشار اطلاعات شخصی در ابزارهای هوش مصنوعی هشدار داد و بر ضرورت افزایش سواد رسانهای خانوادهها تأکید کرد. نشست زنده «سواد رسانهای و خانواده؛ از فرزند تا بزرگسال» با سخنرانی سهرابی، کارشناس حوزه سواد رسانهای، در کانال روبیکای «نصرا شهید درویشی» برگزار شد.
سهرابی در این نشست با اشاره به گسترش استفاده از ابزارهای رسانهای در میان اعضای خانواده، اظهار کرد: امروز پدر، مادر و فرزندان به شکلهای مختلف با رسانهها و ابزارهای ارتباطی مانند تلفن همراه، پیامرسانها و فناوریهای نوین در ارتباط هستند و همین مسئله ضرورت آشنایی خانوادهها با اصول اولیه سواد رسانهای و امنیت در فضای مجازی را دوچندان کرده است.وی افزود: استفاده از فناوریهای نوین در کنار فرصتهایی که ایجاد میکند، میتواند زمینهساز آسیبهای مختلف نیز باشد؛ بنابراین کاربران باید بدانند در فضای مجازی چه مواردی را رعایت کنند و در برابر تهدیدهای احتمالی چگونه از اطلاعات و حریم خصوصی خود محافظت کنند.
هشدار درباره پیامکها و لینکهای ناشناس
این کارشناس سواد رسانهای یکی از ابتداییترین و در عین حال مهمترین اصول امنیت در فضای مجازی را دقت در مواجهه با پیامکها و لینکهای دریافتی دانست و گفت: کاربران نباید هر پیامکی را بدون بررسی باز کنند و در صورت مشاهده لینک، پیش از کلیک کردن باید از منبع و اعتبار آن اطمینان حاصل کنند.سهرابی با اشاره به شیوههای مختلف سوءاستفاده در فضای مجازی اظهار کرد: ممکن است افراد سودجو یا مهاجمان سایبری از شرایط موجود برای اجرای اهداف خود استفاده کنند و با ارسال پیامهای ظاهراً معتبر، کاربران را به کلیک روی لینکهای آلوده ترغیب کنند.وی ادامه داد: در چنین شرایطی ممکن است اطلاعات تلفن همراه، تصاویر و فایلهای شخصی، اطلاعات حسابهای کاربری و حتی اطلاعات مرتبط با حسابهای بانکی افراد در معرض سرقت قرار گیرد و خسارتهای مالی و اجتماعی به دنبال داشته باشد.این کارشناس تأکید کرد: کاربر هیچ اجباری برای باز کردن هر لینک یا اجرای هر فایلی که برای او ارسال میشود ندارد و نخستین اقدام، بررسی دقیق پیام و منبع ارسالکننده آن است.
سواد رسانهای؛ هر خبری را باور نکنیم
سهرابی در ادامه، یکی از سادهترین تعاریف سواد رسانهای را «هر مطلبی را بدون تحقیق باور نکردن و منتشر نکردن» عنوان کرد و گفت: امروز حجم بسیار زیادی از اخبار، تحلیلها و مطالب مختلف در کانالها، گروهها، سایتها و شبکههای اجتماعی منتشر میشود و همه آنها لزوماً درست و قابل اعتماد نیستند.وی افزود: وظیفه کاربر این است که پیش از پذیرفتن یا بازنشر یک مطلب، درباره صحت آن تحقیق کند. حتی اگر محتوایی برای ما جذاب، احساسی یا مهم باشد، نباید صرفاً بر اساس ظاهر یا تعداد بازنشرها آن را معتبر بدانیم.این کارشناس سواد رسانهای با اشاره به شرایط خاص جامعه و افزایش انتشار مطالب و تحلیلهای مختلف در فضای مجازی، بر ضرورت افزایش دقت کاربران تأکید کرد و گفت: امروز افراد زیادی درباره موضوعات مختلف اظهارنظر میکنند و ممکن است هر فردی خود را تحلیلگر بداند؛ اما کاربران باید مطالب را بررسی کرده و بدون اطمینان از صحت آنها، اقدام به انتشار نکنند.
هوش مصنوعی؛ فناوری فرصتساز اما نیازمند مراقبت
سهرابی بخش مهمی از سخنان خود را به هوش مصنوعی اختصاص داد و اظهار کرد: هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به بخش مهمی از زندگی روزمره است و در آینده میتواند بسیاری از فعالیتها و خدماتی را که امروز به صورت مستقیم توسط انسان انجام میشود، بر عهده بگیرد.وی افزود: توسعه هوش مصنوعی استفاده از این فناوری را در حوزههای مختلف افزایش داده است، اما بهرهگیری از آن باید همراه با رعایت اصول امنیتی و حفظ حریم خصوصی باشد.این کارشناس برای تبیین بایدها و نبایدهای استفاده از هوش مصنوعی، سه پرسش اساسی را مطرح کرد: چه اطلاعاتی را نباید در اختیار هوش مصنوعی قرار دهیم؟ چرا نباید این اطلاعات را ارائه کنیم؟ و راهکار استفاده ایمن از این فناوری چیست؟
اطلاعات شخصی را در اختیار هوش مصنوعی قرار ندهیم
سهرابی با بیان اینکه برخی اطلاعات اساساً مورد نیاز ابزارهای هوش مصنوعی نیستند، گفت: اطلاعات شخصی و محرمانه مانند کد ملی، شماره شناسنامه، اطلاعات بانکی، رمز عبور، نام کاربری، اطلاعات حسابهای کاربری و سایر اطلاعات هویتی و محرمانه نباید بدون ضرورت در اختیار سامانههای هوش مصنوعی قرار گیرد.وی افزود: حتی در مواردی که کاربر برای دریافت مشاوره شخصی یا حل یک مسئله از هوش مصنوعی استفاده میکند، نباید اطلاعات محرمانه و جزئیاتی را که امکان شناسایی فرد را فراهم میکند، در اختیار این سامانهها قرار دهد.
این کارشناس همچنین نسبت به انتشار اطلاعات داخلی کسبوکارها هشدار داد و گفت: اگر فردی صاحب کسبوکار است، نباید اطلاعات داخلی و مهم مجموعه خود را بدون ضرورت در اختیار هوش مصنوعی قرار دهد.سهرابی ادامه داد: در حوزه پژوهش و تحقیق نیز باید مراقب اطلاعات بود. دادههای محرمانه پروژهها، نتایج تحقیقات و مطالبی که قرار است در قالب مقاله یا اثر علمی منتشر شوند، نباید بدون بررسی و ضرورت در اختیار ابزارهای هوش مصنوعی قرار گیرند.
اطلاعات محرمانه را چگونه تشخیص دهیم؟
وی برای ارائه یک معیار ساده درباره اطلاعات محرمانه اظهار کرد: تصور کنید اطلاعاتی در اختیار دارید که اگر همان اطلاعات روی یک بیلبورد در خیابان منتشر شود، از انتشار آن ناراحت خواهید شد؛ چنین اطلاعاتی را باید شخصی و محرمانه تلقی کنید و از قرار دادن آن در بسترهای عمومی و بهویژه سامانههای هوش مصنوعی خودداری کنید.سهرابی تأکید کرد: کاربران نباید تصور کنند چون هوش مصنوعی یک ابزار نرمافزاری است، اطلاعاتی که به آن ارائه میشود اهمیت ندارد. در فضای مجازی باید همان احتیاطهایی را که در دنیای واقعی درباره اطلاعات شخصی خود انجام میدهیم، رعایت کنیم و حتی حساسیت بیشتری داشته باشیم.
چتبات چیست؟
این کارشناس سواد رسانهای در بخش دیگری از سخنان خود به معرفی چتباتها پرداخت و گفت: چتبات یا ربات مکالمهای، برنامهای است که میتواند گفتوگو با کاربر را از طریق پیامرسان، وبسایت یا تلفن شبیهسازی کند.وی افزود: در بسیاری از چتباتها فناوری پردازش زبان طبیعی یا NLP وجود دارد که به سامانه امکان میدهد زبان و درخواست کاربر را تحلیل کند.سهرابی چتباتها را به دو نوع کلی باز و بسته تقسیم کرد و توضیح داد: چتباتهای باز از فناوری هوش مصنوعی و پردازش زبان طبیعی برای تعامل با کاربران استفاده میکنند و قابلیت بیشتری در تحلیل و پاسخگویی دارند، در حالی که چتباتهای بسته عمدتاً بر اساس مسیرها و مکالمات از پیش طراحیشده فعالیت میکنند.وی خدمات مشتریان، پاسخگویی شبانهروزی، مدیریت خرید و پرداخت آنلاین، ارائه اخبار و اطلاعات، مدیریت قرارها و افزایش تعامل با مشتریان را از جمله کاربردهای چتباتها عنوان کرد.این کارشناس مراحل کلی عملکرد چتبات را نیز شامل دریافت ورودی از کاربر، تحلیل درخواست، درک خواسته کاربر و آمادهسازی پاسخ دانست.
استفاده غیرمستقیم از اطلاعات برای کاهش آسیب
سهرابی در ادامه به یکی از راهکارهای مهم برای کاهش افشای اطلاعات شخصی اشاره کرد و گفت: اگر کاربر برای دریافت مشاوره یا انجام کاری ناچار به ارائه برخی اطلاعات است، بهتر است تا حد امکان از بیان مستقیم مشخصات هویتی خودداری کند.وی برای توضیح این موضوع مثالی مطرح کرد و گفت: اگر فردی معلم است و میخواهد درباره یک مسئله کاری یا شخصی از هوش مصنوعی مشاوره بگیرد، به جای اینکه مستقیماً بگوید «من معلم هستم»، میتواند مسئله را به صورت فرضی و درباره «یک معلم» مطرح کند.سهرابی افزود: در مسائل شخصی نیز میتوان بدون ذکر نام، مشخصات، محل کار یا سایر اطلاعات شناساییکننده، مسئله را به شکل کلی بیان کرد؛ برای مثال به جای ارائه مستقیم جزئیات یک مشکل خانوادگی، میتوان گفت «دوستی دارم که با چنین مسئلهای مواجه شده است» و نظر یا راهکار خواست.وی تأکید کرد: هدف از این کار، کاهش اطلاعاتی است که مستقیماً به هویت فرد مرتبط میشود و کاربران باید حتی در چنین شرایطی نیز از ارائه دادههای حساس و محرمانه خودداری کنند.
انتخاب ابزار مناسب و توجه به امنیت
این کارشناس در بخش پایانی سخنان خود بر ضرورت توجه به امنیت ابزارهای هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: کاربران باید تا حد امکان از سامانههایی استفاده کنند که از نظر امنیت و حفظ حریم خصوصی قابل اعتماد باشند و پیش از استفاده، درباره نحوه فعالیت و سیاستهای مربوط به اطلاعات کاربران تحقیق کنند.وی همچنین بر اهمیت توجه به حسابهای کاربری و اطلاعات ورود تأکید کرد و افزود: کاربران باید در زمان ایجاد حساب کاربری، سیاستهای امنیتی و حریم خصوصی سرویس مورد استفاده را بررسی کنند و از قراردادن اطلاعات حساس در محیطهایی که ضرورت ندارد، خودداری کنند.
افزایش سواد رسانهای؛ راهکار کاهش آسیبها
سهرابی در پایان با جمعبندی مباحث مطرحشده گفت: در استفاده از اینترنت، پیامرسانها، کانالها، گروهها و ابزارهای هوش مصنوعی باید مجموعهای از بایدها و نبایدها را رعایت کنیم.وی تصریح کرد: از یک سو باید نسبت به پیامکها و لینکهای ناشناس هوشیار باشیم و از سوی دیگر، هر محتوایی را بدون تحقیق باور یا منتشر نکنیم. همچنین در استفاده از هوش مصنوعی باید از ارائه اطلاعات شخصی، بانکی، هویتی، شغلی و محرمانه خودداری کنیم و در صورت نیاز، اطلاعات مورد استفاده را تا حد امکان کلی، غیرمستقیم و بدون مشخصات شناساییکننده مطرح کنیم.
این کارشناس سواد رسانهای خاطرنشان کرد: همانطور که در زندگی واقعی برای حفاظت از داراییها و اطلاعات شخصی خود احتیاط میکنیم، در فضای مجازی نیز باید این مراقبت را جدی بگیریم؛ چراکه بیاحتیاطی در فضای دیجیتال میتواند پیامدهای مالی، اجتماعی و شخصی به همراه داشته باشد.نشست «سواد رسانهای و خانواده؛ از فرزند تا بزرگسال» با هدف ارتقای آگاهی خانوادهها، آشنایی کاربران با تهدیدهای فضای مجازی و ارائه راهکارهایی برای استفاده مسئولانهتر از رسانهها و فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، برگزار شد.