دریانیوز// در روزگاری که بسیاری از خانوادهها با حسرت داشتن فرزند زندگی میکنند و در سوی دیگر، کودکانی بیسرپرست و بدسرپرست چشمانتظار آغوشی امن و آیندهای روشن هستند، فرزندخواندگی بیش از آنکه یک فرآیند اداری و حقوقی باشد، نقطه تلاقی مسئولیت اجتماعی، عاطفه انسانی و حق مسلم کودک برای زیستن در یک خانواده است. با این حال، ابهام درباره شرایط متقاضیان، طولانی بودن برخی مراحل، نگرانیها درباره سختگیریهای قانونی و نیز پرسشهایی درباره سرنوشت کودکان دارای نیازهای ویژه، همچنان از مهمترین دغدغههای افکار عمومی در این حوزه به شمار میرود. در چنین شرایطی، روشن شدن ابعاد مختلف فرزندخواندگی، نه فقط برای زوجهای متقاضی، بلکه برای جامعهای که باید بیش از گذشته به مسئولیت خود در قبال کودکان بیپناه آگاه باشد، ضرورتی جدی است. آنچه در این میان اهمیت دارد، این است که فرزندخواندگی نباید صرفاً از دریچه خواست بزرگسالان دیده شود؛ بلکه اصل بنیادین، تأمین منافع عالیه کودک و فراهم شدن بستری امن، پایدار و شایسته برای رشد جسمی، روانی و عاطفی اوست.
الهام زنداستا، معاون سلامت اجتماعی بهزیستی هرمزگان، در گفتوگو با روزنامه دریا با تشریح شرایط قانونی متقاضیان، روند رسیدگی به پروندهها، وضعیت واگذاری کودکان در استان و نیز چالشها و واقعیتهای این مسیر، بر این نکته تأکید میکند که فرزندخواندگی یک انتخاب صرفاً احساسی نیست، بلکه مسئولیتی بلندمدت، آگاهانه و مبتنی بر صلاح کودک است؛ مسیری که هرقدر با دقت، آمادگی و نگاه انسانیتری طی شود، میتواند سرآغاز شکلگیری خانوادهای پایدار و آیندهای روشن برای یک کودک باشد.در این گفتگو باماهمراه باشید.
دریا:چه کسانی میتوانند برای فرزندخواندگی اقدام کنند و چه شرایطی باید داشته باشند؟
بر اساس قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست، سه گروه میتوانند متقاضی فرزندخواندگی باشند:
زوجین فاقد فرزند که حداقل پنج سال از ازدواج آنان گذشته باشد،زوجینی که دارای فرزند هستندو همچنین زنان مجرد بالای ۳۰ سال که امکان پذیرش فرزند دختر را دارند.متقاضیان باید از سلامت جسمی و روانی، صلاحیت اخلاقی، توانایی مالی متناسب برای تأمین نیازهای کودک، نداشتن سوءپیشینه مؤثر کیفری، عدم اعتیاد به مواد مخدر و روانگردان و برخورداری از شرایط مناسب برای تربیت کودک برخوردار باشند.
دریا:درباره شرط مدرک تحصیلی دیپلم برای یکی از زوجین، چرا چنین تصمیمی اتخاذ شده و چه تأثیری بر آینده فرزندخوانده دارد؟
هدف از تعیین حداقل سطح تحصیلات اینکه حداقل یکی از زوجین باید دیپلم داشته باشند البته در کلان شهرها باید هر دو نفر زوجین دیپلم داشته باشند ولی در استان هرمزگان که فاقد کلان شهر می باشد، یکی از زوجین حداقل باید دیپلم داشته باشند که این مهم باعث ایجاد اطمینان بیشتر نسبت به توانایی خانواده در همراهی با فرآیند رشد، آموزش و تربیت کودک است. البته این شرط به تنهایی ملاک تصمیمگیری نیست ومجموعهای از شاخصهای روانشناختی، اجتماعی، اقتصادی و تربیتی مورد ارزیابی قرار میگیرد. فلسفه این موضوع نیز حمایت از منافع عالی کودک است و تلاش میشود فرزند در محیطی رشد کند که از نظر آموزشی، فرهنگی و تربیتی ظرفیت لازم برای پاسخگویی به نیازهای او را داشته باشد.
دریا: برخی از طولانی بودن روند اداری گلایه دارند. نظر شما چیست؟ چه مراحلی غیرحضوری و چه مراحلی حضوری است؟
هدف بهزیستی تسریع در روند رسیدگی به پروندههاست، اما بخشی از فرآیند به دلیل ضرورت بررسی دقیق صلاحیت متقاضیان، قابل حذف نیست. تشکیل پرونده، ثبت درخواست و بارگذاری مدارک از طریق سامانه ی الکترونیکی فرزندخواندگی امکانپذیر است، اما انجام مصاحبههای تخصصی، بازدید از محل سکونت، ارزیابیهای روانشناختی و برخی مراحل قضایی نیازمند حضور متقاضیان است. این بررسیها با هدف حفظ حقوق و آینده کودک انجام میشود.
دریا: چه خانوادههایی میتوانند و چه خانوادههایی نمیتوانند فرزند بگیرند؟ کسانی که شرایط فرزندخواندگی ندارند چگونه میتوانند در کنار فرزندان بهزیستی باشند؟
خانوادههایی که شرایط قانونی و تخصصی لازم را داشته باشند، میتوانند متقاضی فرزندخواندگی شوند. در مقابل، افرادی که فاقد صلاحیت قانونی، دارای اعتیاد، سوءپیشینه مؤثر، بیماریهای خاص مؤثر بر نگهداری کودک یا مشکلات جدی در سلامت روان باشند، امکان واگذاری کودک به آنان وجود ندارد. افرادی که شرایط فرزندخواندگی را ندارند، همچنان میتوانند از طریق طرحهایی مانند حامی معنوی ، حمایت مالی از کودکان، مشارکت در فعالیتهای خیرخواهانه و مسئولیت اجتماعی، در کنار فرزندان تحت پوشش بهزیستی باشند.
دریا: روند عادی فرزندخواندگی چقدر زمان میبرد و کودکان در چه سنینی واگذار میشوند؟
مدت زمان رسیدگی به هر پرونده به عواملی مانند تکمیل مدارک، نتایج ارزیابیهای تخصصی، صدور احکام قضایی و همچنین تناسب میان شرایط کودک و خانواده بستگی دارد و زمان ثابتی برای همه پروندهها وجود ندارد. ولی اولویت براساس زمان ثبت نام و همکاری خود زوجین در حضور و انجام پروسه های آن می باشد؛ چون بعضی از زوجین درخواست را در سامانه ثبت می کنند، ولی در هنگام پیگیری کارشناسان بهزیستی جهت انجام روند حضوری خود همکاری و اقدام به هنگام ندارند.کودکان در سنین مختلف، از نوزادی تا نوجوانی، در صورت داشتن شرایط قانونی برای واگذاری، به خانوادههای واجد شرایط سپرده میشوند. البته تقاضا برای نوزادان بیشتر است، در حالی که کودکان بزرگتر نیز نیازمند خانواده و حمایت عاطفی هستند.
دریا: چه آماری از میزان فرزندخواندگی در استان وجود دارد و بیشتر چه خانوادههایی اقدام می کنند؟
این آمار دقیق هر سال متغیر بوده و بستگی به میزان پذیرش فرزندان بی سرپرست یا بدسرپرست در سنین مختلف دارد متناسب با شرایط کلی استان متفاوت می باشد.« در سال گذشته تعداد ۱۷ کمیته فرزندخواندگی در استان برگزار شده و تعداد ۶۷ کودک جهت فرزندخواندگی از نوزادی تا کودکی به متقاضیان واگذار شده است.
لازم به ذکر است در سال گذشته حتی در شرایط جنگ این مهم در دستور کار بهزیستی استان بود که در روز های اول و دوم جنگ با حضور اعضای کمیته فرزندخواندگی در شیرخوارگاه الزهرا(س)، تعداد ۱۵ کودک به
خانواده های متقاضی واگذار شد.به طور کلی بیشترین متقاضیان را زوجهای فاقد فرزند تشکیل میدهند، اما در سالهای
اخیر زوجهای دارای فرزند و همچنین زنان مجرد واجد شرایط نیز در چارچوب قانون از متقاضیان فرزندخواندگی بودهاند.
دریا: برخی معتقدند روند فرزندخواندگی نسبت به گذشته سختتر شده است. علت چیست؟
در سالهای اخیر تمرکز اصلی بر رعایت حقوق کودک و افزایش دقت در احراز صلاحیت خانوادهها بوده است. ممکن است این موضوع از نگاه برخی افراد به معنای سختتر شدن فرآیند باشد، اما در واقع هدف، کاهش آسیبهای احتمالی و تضمین آینده کودک است. تجربه نشان داده هرچه ارزیابیها دقیقتر باشد، احتمال موفقیت فرزندخواندگی و ایجاد یک خانواده پایدار نیز بیشتر خواهد بود.
دریا: آیا هنوز شرط انتقال ملک به نام فرزند وجود دارد؟ آیا مستأجران نمیتوانند اقدام کنند؟
قانون به دنبال اطمینان از تأمین آینده و امنیت مالی کودک است، اما داشتن ملک شخصی شرط قطعی و الزامی برای همه متقاضیان نیست. در برخی موارد، دادگاه با توجه به شرایط خانواده و با هدف تضمین حقوق مالی فرزندخوانده، ممکن است تأمیناتی مانند انتقال بخشی از اموال، بیمه عمر یا سایر تضمینهای مناسب را در نظر بگیرد. بنابراین مستأجر بودن یا نداشتن ملک، به تنهایی مانع فرزندخواندگی نیست و توانایی تأمین نیازهای کودک به صورت همهجانبه ملاک ارزیابی قرار میگیرد.
دریا: خانوادهها بیشتر متقاضی چه کودکانی هستند؟
بیشتر متقاضیان تمایل دارند نوزاد یا کودک خردسال، بهویژه کودک سالم را به فرزندخواندگی بپذیرند. به همین دلیل، کودکان با سن بالاتر، گروههای خواهر و برادر یا کودکان معلول یا دارای بیماری یا نیازهای ویژه هستند، معمولاً مدت بیشتری در مراکز نگهداری باقی میمانند. یکی از برنامههای بهزیستی هرمزگان، فرهنگسازی برای افزایش پذیرش این گروه از کودکان است.
لازم به ذکر است در ایام جنگ یکی از کودکان معلول شیرخوارگاه توسط یک خانواده مشتاق به صورت طرح میزبان پذیرش شده و با دستور ویژه مدیر کل محترم مبنی بر اولویت پیگیری درمان بیماری یا کاهش شدت معلولیت نوزادان و کودکانی که در شیرخوارگاه نگهداری می شوند یکی از کودکان دارای معلولیت جسمی ، با کمک مالی یکی از خیرین در اوج جنگ به استان فارس اعزام و توسط یکی از پزشکان مجرب مورد عمل جراحی قرار گرفت و مستمرا تحت درمان های بعدی است و امروز به لطف خدا و اقدام به موقع بهزیستی هرمزگان میتواند با واکر حرکت نماید.
دریا: اگر نکتهای باقی مانده که ضروری میدانید، بیان فرمایید.
فرزندخواندگی صرفاً پاسخ به نیاز یک خانواده برای داشتن فرزند نیست، بلکه پیش از هر چیز تأمینکننده حق کودک برای زندگی در محیطی امن، سرشار از محبت و حمایت است. از همه متقاضیان درخواست میکنیم پیش از ورود به این مسیر، با آگاهی کامل، مشاوره تخصصی و آمادگی لازم اقدام کنند. همچنین از خانوادهها انتظار میرود پس از پذیرش کودک نیز از خدمات مشاورهای و آموزشی بهزیستی استفاده کنند تا زمینه شکلگیری یک زندگی خانوادگی موفق و پایدار برای کودک و خانواده فراهم شود.