دریانیوز//قشم طی سه دهه گذشته یکی از مهم‌ترین مقاصد تجاری و گردشگری ایران بوده است. موقعیت جغرافیایی، منطقه آزاد، دسترسی به بازارهای حاشیه خلیج فارس و افزایش سفرهای داخلی، این جزیره و به‌ویژه درگهان را برای سال‌ها با خرید و تجارت پیوند داد. بسیاری از مسافران با هدف اصلی خرید به قشم می‌آمدند؛ تنوع کالا، قیمت مناسب و امکان خرید کالاهای وارداتی نیز توسعه سریع مراکز تجاری را به دنبال داشت.اما بازار امروز قشم با گذشته تفاوت دارد. در ۲۵ سالی که از نزدیک در بازار قشم و حوزه مراکز تجاری و خرده‌فروشی فعالیت داشته‌ام، تغییر رفتار مشتری را یکی از مهم‌ترین تحولات دیده‌ام. رشد خرید اینترنتی، کاهش قدرت خرید، محدودیت واردات و دسترسی بیشتر به اطلاعات باعث شده مشتری پیش از سفر درباره کالا، قیمت و برند تحقیق کند و الزاماً فقط برای خرید به قشم نیاید.ازاین‌رو، آینده بازار را نمی‌توان در ساخت مراکز بزرگ‌تر و افزایش متراژ تجاری جست‌وجو کرد.
پایان یک دوره؛ آغاز دوره‌ای جدید
دوره توسعه صرفاً فیزیکی مراکز خرید در قشم را می‌توان رو به پایان دانست؛ نه به معنای پایان ظرفیت اقتصادی جزیره، بلکه به نشانه تغییر مدل رقابت.در گذشته، خودِ مرکز خرید و تعداد واحدهای تجاری مزیت محسوب می‌شد؛ امروز اما مشتری باید دلیلی برای آمدن، ماندن و بازگشتن داشته باشد. مرکز خرید موفق فقط مجموعه‌ای از فروشگاه‌ها نیست؛ معماری، دسترسی، پارکینگ، رستوران، سرگرمی، فضای عمومی، خدمات، رویدادها، کیفیت برندها و مدیریت، همگی در تجربه مشتری نقش دارند.بنابراین ارزش یک مرکز خرید بیش از آنکه با متراژ سنجیده شود، به فروش، تکرار مراجعه، مدت حضور مشتری و کیفیت ترکیب کسب‌وکارها وابسته است.
آینده توسعه تجاری قشم
قشم به مراکز بزرگ و مشابه پروژه‌های گذشته نیاز ندارد؛ بلکه باید از ظرفیت مراکز موجود بهتر استفاده کند و به سمت مدل‌های جدید خرده‌فروشی برود.ایجاد مجموعه‌های تخصصی با هویت و مخاطب مشخص، می‌تواند یکی از این مسیرها باشد؛ مانند بورس موبایل و لوازم دیجیتال، پوشاک کودک، صنایع‌دستی، کالاهای لوکس یا مراکز سبک زندگی.در کنار آن، مراکز موجود نیز با اصلاح مدل بهره‌برداری، ترکیب مستأجران، خدمات و برنامه‌های خود می‌توانند دوباره جذاب شوند. در سال‌های فعالیت در این حوزه، بارها دیده‌ام که مشکل یک پروژه الزاماً ساختمان آن نیست؛ بلکه برای دوران بهره‌برداری، به اندازه دوران ساخت برنامه‌ریزی نشده است.ساختمان به‌تنهایی درآمد ایجاد نمی‌کند؛ بهره‌برداری حرفه‌ای است که آن را به یک کسب‌وکار موفق تبدیل می‌کند.
تغییر نسل، تغییر بازار
نسل‌های دهه ۷۰ و به‌خصوص دهه ۸۰، رفتار متفاوتی نسبت به مشتریان گذشته دارند. اگر خرید برای نسل‌های قبل هدف اصلی سفر بود، برای مشتری امروز تنها بخشی از تجربه سفر است.مشتری امروز ممکن است به دنبال رستوران خوب، فضای متفاوت، سرگرمی، عکاسی، رویداد، برند خاص یا محلی برای گذراندن وقت با خانواده و دوستان باشد.مراکز خرید موفق دنیا نیز مدت‌هاست از مفهوم «محل خرید» فاصله گرفته و به «مقصد» تبدیل شده‌اند. این تغییر در رفتار مشتری، برای آینده مراکز تجاری قشم نیز اهمیت زیادی دارد.
قشم و درگهان؛ دو بازار متفاوت
قشم و درگهان را نباید یک بازار با مدل تجاری واحد دانست.درگهان بیشتر بر خرید اقتصادی، قیمت، عمده‌فروشی و خریدهای هدفمند استوار است؛ در مقابل، شهر قشم به دلیل هتل‌ها، رستوران‌ها، کافه‌ها، زیرساخت شهری و ساحل جنوبی، ظرفیت بیشتری برای ترکیب خرید با گردشگری و تفریح دارد.این تفاوت می‌تواند یک مزیت باشد. درگهان می‌تواند جایگاه خود را به‌عنوان مقصد خرید اقتصادی و تجاری تقویت کند و شهر قشم بیشتر به سمت خرید تجربه‌محور، برند، غذا، تفریح و گردشگری حرکت کند.
از خرید به تجربه
یکی از خطاهای رایج در توسعه مراکز خرید، تمرکز بر فروش متراژ و اجاره واحدهاست. مرکز خرید با افتتاح تمام نمی‌شود؛ بلکه تازه وارد مهم‌ترین مرحله فعالیت خود می‌شود.پس از افتتاح باید ترکیب واحدها، زمان مراجعه مشتری، عملکرد فضاها و تغییرات لازم به‌طور مستمر بررسی شود. رویدادها، تبلیغات، سرگرمی کودکان، رستوران و فودکورت، پارکینگ، نورپردازی و خدمات مشتری، بخشی از عملیات مرکز خرید هستند.به اعتقاد من، بهره‌برداری حرفه‌ای باید از زمان طراحی پروژه آغاز شود، نه پس از تحویل ساختمان. تجربه فعالیت در این حوزه نشان می‌دهد بسیاری از مشکلاتی که بعد از افتتاح خود را نشان می‌دهند، در واقع ریشه در تصمیم‌هایی دارند که سال‌ها قبل و در مرحله طراحی گرفته شده‌اند.
سرمایه‌گذاری آینده؛ مدیریت مهم‌تر از متراژ
سرمایه‌گذار موفق آینده الزاماً کسی نیست که بزرگ‌ترین پروژه را بسازد؛ بلکه کسی است که بازار، مشتری و مدل درآمدی را بهتر بشناسد. ساخت مرکز تجاری بدون برنامه روشن برای بهره‌برداری، بازاریابی، جذب مشتری و مدیریت مستأجران، می‌تواند سرمایه زیادی را برای سال‌ها درگیر کند. در مقابل، پروژه‌ای که از ابتدا با شناخت مشتری و نگاه بهره‌برداری طراحی شود، شانس بیشتری برای ایجاد ارزش پایدار دارد. در نهایت، تفاوت میان یک ساختمان تجاری و یک کسب‌وکار موفق، در مدیریت و بهره‌برداری آن است.
آینده بازار قشم
قشم همچنان ظرفیت زیادی برای رشد اقتصادی و گردشگری دارد؛ اما بازگشت به مدل‌های گذشته راه‌حل آینده نیست. مشتری امروز انتخاب‌های بیشتری دارد و از مقصد خرید، ارزش و تجربه بیشتری انتظار دارد.آینده مراکز تجاری قشم در افزایش بی‌پایان متراژ نیست؛ بلکه در ایجاد هویت، مدیریت حرفه‌ای، تخصصی شدن بازارها و خلق تجربه‌های متفاوت است.قشم باید برای نسل جدید مشتریان، دلیل تازه‌ای برای سفر، خرید و ماندن در جزیره ایجاد کند. فرصت‌های آینده نصیب پروژه‌هایی خواهد شد که فقط «مکان فروش» نباشند و بتوانند به «مقصد» تبدیل شوند.