دریانیوز // اگر از ساحل بندرعباس به افق خیره شوید، صف طولانی کشتیهای غولپیکر در لنگرگاه، نمادِ ثروت ملی است؛ اما همینجا، در کوچههای میناب و شهرکهای اطرافِ بنادر، برای جوانی که مدرک مهندسیاش را در جیب دارد و سقفِ آرزویش داشتنِ خانهای کوچک و امنیت شغلی است، این ثروت تنها یک «نمادِ دوردست» باقی مانده است. دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، اخیراً تأکید کرد که «آینده جمعیتی ایران با اجبار ساخته نمیشود، بلکه نیازمند امید، اعتماد و رفع موانع است.» در هرمزگان، این «موانع» چهرهای عریانتر دارند؛ جایی که رشدِ صنعتی و استقرار صنایع عظیم فولاد ، پالایشگاه ها و نه تنها ضامنِ رفاهِ پایدار برای جوانان محلی نشده، بلکه هزینههای زندگی را تا مرزِ غیرقابلتحمل بالا برده است.
پارادوکس هرمزگان؛ توسعهای که «خانه» نمیسازدرادمزگان؛ توسعهای که «خانه» نمیسازد
معاون بهداشت وزارت بهداشت در سخنان اخیرش اشاره کرد که «جمعیت صرفاً یک عدد نیست؛ درباره انسان با تمام ویژگیهایش سخن میگوییم.» در هرمزگان، این انسانها همان جوانانی هستند که در جوارِ عظیمترین پروژههای صنعتی خاورمیانه زندگی میکنند، اما درگیرِ تورمِ ناشی از همین صنایع هستند. وقتی سیاستگذاران از «تشویق به فرزندآوری» سخن میگویند، در استان ما، این پیام با یک واقعیتِ تلخ برخورد میکند: جوانِ هرمزگانی، پیش از هر چیز با بحرانِ مسکن روبروست.وقتی توسعه در منطقه، بدون پیوستِ اجتماعی و بدونِ اولویتِ رفاهِ نیروی کار محلی باشد، نتیجه این میشود که جوانِ شاغل در صنایع، به جای فکر کردن به فرزند دوم، نگرانِ اجارهبهای ماه آینده است. رئیسی درست میگوید: «سیاستگذاران نباید مشکلات را به مردم نسبت دهند.» در هرمزگان، مشکلِ کمفرزندی نه از «فقدانِ فرهنگ»، بلکه از «فقدانِ امنیتِ معیشتی» است که دقیقاً در استانی که قطبِ درآمدزایی کشور است، تناقضی بزرگ ایجاد کرده است.
زنان هرمزگانی؛ در میانِ سنت و ضرورتِ اقتصادی
بخشِ تکاندهنده سخنان رئیسی، دفاعِ او از حقِ اشتغال و تحصیلِ زنان بود: «اینکه افزایش سطح سواد و اشتغال زنان را عامل کاهش فرزندآوری بدانیم، یکی از خطرناکترین برداشتهاست.» در فضای سنتی و در عین حال رو به پیشرفت هرمزگان، زنان تحصیلکردهی زیادی در بندرعباس، میناب، رودان و …. حضور دارند که همزمان با ناتوانی در یافتن شغلِ متناسب با تخصص، با نگاههای سنتی برای «خانهنشینی» نیز دستوپنج نرم میکنند.سیاست درست در استان ما، فراهم کردنِ مهدکودکهای صنعتی در جوارِ بنادر و مناطق آزاد، و امنیتِ شغلی برای مادران است. رئیسی میگوید: «زن باید بتواند هم شاغل باشد، هم ازدواج کند و هم فرزندآوری داشته باشد.» تا زمانی که صنایعِ بزرگِ مستقر در هرمزگان، مسئولیت اجتماعی خود را در قبالِ خانوادههای کارگران و کارمندانِ خود انجام ندهند، سیاستهای ملیِ جمعیت در این استان، صرفاً روی کاغذ باقی میماند.
سالمندی؛ تهدیدی که در بنادر فراموش شده است
معاون بهداشت وزارت بهداشت به نکتهای حیاتی اشاره کرد: «باید از معماری و ساخت شهرها تا سیاستگذاریها، خود را برای پذیرش جمعیت سالمند آماده کنیم.» این هشدار برای شهرهایی مثل بندرعباس که رشد شتابزدهی آپارتماننشینی را تجربه کردهاند، جدی است. ما در حالِ ساختِ شهرهایی هستیم که برای «جوانِ کارگرِ پرانرژی» هم کمبود فضای عمومی دارند، چه رسد به سالمندانی که در دهههای آینده، بازماندگانِ همین نسلِ فعلی خواهند بود. اگر اکنون برای سالمندی فعال در هرمزگان برنامهریزی نکنیم، در آیندهای نزدیک، با جامعهای مواجه میشویم که نه تنها جوان نشده، بلکه از پیرمردان و پیرزنانی تشکیل شده که در سایهی صنایع، زیرساختِ رفاهیِ لازم را ندارند.
“مدیکالیزه کردن”ِ جمعیت؛ خطایی که در استان ما مشهود است
رئیسی به درستی تأکید کرد: «اگر مسئله جمعیت را مدیکالیزه کنیم، شکست خوردهایم.» این جمله برای ما در هرمزگان مصداقِ عینی دارد. ما نباید تلاش کنیم بحرانِ جمعیت را صرفاً با توزیعِ داروهای ناباروری یا کلینیکهای ویژه حل کنیم. مسئله در هرمزگان «محیطی» است. وقتی آلودگی هوای ناشی از صنایع، سلامتِ تنفسی جوانان را هدف میگیرد، وقتی کیفیتِ آبِ شرب در برخی مناطق روستایی دغدغه است، وقتی امنیتِ شغلیِ کارگرانِ پیمانکاریِ مناطق آزاد به تارِ مویی بند است، صحبت از «فرزندآوری» بدونِ حلِ این مسائل، نوعی نادیده گرفتنِ حقیقت است.
چشمانداز؛ امید، نه با دستور که با عمل
دکتر رئیسی تأکید کرد: «منابع کشور محدود است؛ باید بر اساس شواهد و دادهها، منابع را در حوزههایی به کار بگیریم که بیشترین اثرگذاری را دارند.»پیام ما به مدیرانِ صنایعِ هرمزگان، به مدیرانِ مناطق آزاد و دستگاههای دولتی استان این است: اگر به دنبال افزایش نرخ جمعیت در هرمزگان هستید، به جای بیلبوردهای تبلیغاتی، «مسکنِ کارگری» بسازید. به جای حرف، «امنیت شغلی» ایجاد کنید. فرزندآوری، محصولِ آرامشِ خاطر است؛ محصولِ آن است که جوانِ هرمزگانی حس کند آیندهاش در این خاک گره خورده است، نه اینکه تنها سوختِ چرخِ صنایعِ بزرگ است.آینده جمعیتی هرمزگان با علم و سیاستگذاریِ «منطقهمحور» ساخته میشود؛ نه با شعارهای کلی. جوانانِ این دیار بیش از آنکه به نصیحت نیاز داشته باشند، به فرصتی برای ساختنِ یک «زندگیِ معمولی» نیاز دارند؛ زندگیای که در آن بتوان بدون ترس از تورم، برای آمدن فرزند بعدی، جشن گرفت.