دریانیوز// در عصر کنونی که تحولات سریع اجتماعی، فشارهای اقتصادی و تغییر سبک زندگی، بنیان خانواده را به عنوان اصلیترین رکن جامعه با چالشهای بیسابقهای روبهرو کرده است، نیاز به یک «قطبنمای علمی» بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. دیگر مشاوره، یک امر تشریفاتی یا لوکس نیست؛ بلکه ضرورتی حیاتی برای بقای پیوندهاست. نهاد خانواده در دنیای امروز بیش از آنکه نیازمند پند و اندرزهای سنتی باشد، نیازمند مداخلات بالینی، علمی و تخصصی است. مراکز مشاوره ازدواج و خانواده، در حقیقت سنگرهای دفاعی جامعه در برابر فروپاشیهای عاطفی و اجتماعی محسوب میشوند. در این میان، استان هرمزگان با موقعیت راهبردی، تنوع فرهنگی و شرایط خاص اقلیمی خود، در مسیر توسعه شبکه سلامت روان کشور، گامهای مؤثری برداشته است. این گزارش، نگاهی دقیق به وضعیت، دستاوردها و مسیر پیش روی مراکز مشاوره در این استان استراتژیک است که با مدیریت و نظارت ادارهکل ورزش و جوانان استان، در حال بازتعریف جایگاه مشاوره در زندگی روزمره شهروندان است.
توسعه شبکه تخصصی در هرمزگان
استان هرمزگان، با اتکا به ظرفیتهای جوان و پویای خود، به یکی از کانونهای توجه در حوزه سلامت روان خانواده تبدیل شده است. تازهترین آمارها و گزارشهای ادارهکل ورزش و جوانان این استان نشان میدهد که با هدف دسترسی عادلانه شهروندان به خدمات روانشناختی، گامهای عملی بزرگی برداشته شده است. بر اساس آخرین ارزیابیها، هماکنون بیش از ۲۱ مرکز تخصصی مشاوره ازدواج و خانواده در سطح استان هرمزگان فعال هستند.این مراکز با دریافت مجوزهای رسمی از مراجع ذیصلاح و تحت نظارت دقیق ادارهکل ورزش و جوانان، بستری امن را برای زوجین، جوانان و خانوادهها فراهم کردهاند. این افزایش تعداد مراکز، صرفاً یک عدد نیست؛ بلکه نشاندهنده یک تغییر رویکرد کلان در مدیریت اجتماعی استان است. صدور مجوزهای جدید، با سختگیریهای علمی و پایشهای تخصصی همراه بوده است تا اطمینان حاصل شود که کیفیت خدمات، فدای کمیت نمیشود و شهروندان بهترین تجربه را دریافت میکنند.
مشاوره؛ فراتر از یک گفتوگوی ساده
بسیاری از افراد تصور میکنند که مشاوره یعنی شنیدن توصیههای اخلاقی. اما واقعیت مراکز تخصصی هرمزگان چیز دیگری است. این مراکز با بهرهگیری از روانشناسان و مشاوران دارای پروانه تخصصی از سازمان نظام روانشناسی و سازمان ورزش و جوانان، از متدهای روز دنیا برای درمان تعارضات بهره میبرند. در این مراکز، از رویکردهای مختلف برای شناسایی ریشههای اختلافات استفاده میشود. این رویکردها کمک میکند تا زوجین به جای جنگیدن با یکدیگر، با «مسئله» بجنگند و ریشه رفتارهای آسیبزا را شناسایی کنند. تخصصمحوری در این ۲۱ مرکز باعث شده تا خدمات به صورت تفکیکشده ارائه شود: مشاوره پیش از ازدواج، مشاوره حین ازدواج و مداخلات تخصصی در دوران بحران. این تفکیک وظایف، ضریب موفقیت مداخلات را به شکل چشمگیری افزایش داده و باعث شده تا بسیاری از مراجعین، مسیر بازگشت به آرامش را سریعتر طی کنند.
ادارهکل ورزش و جوانان؛ خط مقدم پدافند روانی
ادارهکل ورزش و جوانان استان هرمزگان در خط مقدم مدیریت سلامت روان جامعه قرار دارد و نقش خود را تنها به صدور مجوز محدود نکرده است. این نهاد به عنوان یک دیدهبان اجتماعی، دائماً نبض روانی جامعه را رصد میکند. در زمانهایی که جامعه با شرایط بحرانی، اضطرابهای عمومی یا فشارهای محیطی روبهرو میشود، این ادارهکل با مدیریت هوشمندانه و با بهرهگیری از ظرفیت مراکز تحت نظارت خود، وارد عمل میشود. این ادارهکل با طراحی و ابلاغ برنامههای راهبردی به مراکز تخصصی، زمینهساز ایجاد «تیمهای واکنش سریع روانی» در استان شده است. در مواقعی که فشارهای محیطی یا حوادث غیرمترقبه سلامت روان خانوادههای هرمزگانی را تهدید میکند، ادارهکل ورزش و جوانان با بسیج کردن مراکز تخصصی، ارائه خدمات مشاوره فوری و حمایتی را در اولویت قرار میدهد. این اقدامات نشان میدهد که ادارهکل هرمزگان، نگاهی فراتر از وظایف اداری داشته و مشاوره را به عنوان یک «امداد اجتماعی» حیاتی، در دستور کار دارد.
چالشهای پیش روی دسترسی عادلانه
با وجود فعالیت بیش از ۲۱ مرکز تخصصی، هنوز راه نرفته بسیار است. بزرگترین چالش، توزیع نامتوازن مراکز است. بخش بزرگی از این مراکز در مرکز استان (بندرعباس) متمرکز شدهاند. دسترسی مردم در شهرستانهای دوردست، جزایر و مناطق روستایی هرمزگان به خدمات باکیفیت روانشناسی، همچنان با محدودیتهایی روبهرو است. بسیاری از خانوادههای روستایی برای دریافت یک ساعت مشاوره، باید مسافتهای طولانی را طی کنند که این خود عامل دلسردی است. علاوه بر جغرافیای توزیع، «هزینهها» سد بزرگ دیگری است. تورم اقتصادی باعث شده تا سبد هزینههای خانوار، اولویتهای دیگری داشته باشد.
تابوشکنی؛ مأموریت فرهنگی
یکی از کارکردهای پنهان مراکز مشاوره در هرمزگان، «تابوشکنی» است. در فرهنگ سنتی برخی مناطق، مراجعه به مشاور برای حل اختلافات خانوادگی، گاهی با مقاومت یا حتی پنهانکاری روبهرو میشود. مراکز فعال در استان هرمزگان با برگزاری کارگاههای آموزشی، سخنرانی در مساجد و مدارس، و استفاده از رسانههای محلی، در حال تغییر این پارادایم هستند. آنها میکوشند مشاوره را از یک «علاجِ پس از واقعه» (که معمولاً زمانی رخ میدهد که کار از کار گذشته است) به یک «آموزش پیشگیرانه» تبدیل کنند.این مراکز میتوانند با برگزاری کلاسهای مهارتهای زندگی، پیش از آنکه تنشی ایجاد شود، به زوجهای جوان یاد دهند چگونه با اختلافات کوچک برخورد کنند. این آموزشها در سطح محلات و مساجد به قدری مؤثر است که بسیاری از زوجین، خودخواسته برای ارتقای کیفیت زندگی مشترکشان به این مراکز مراجعه خواهند کرد.
نقش دولت و خیرین
توسعه این مراکز در هرمزگان بدون همکاری بخش خصوصی و دولت ممکن نبود. ادارهکل ورزش و جوانان به عنوان تسهیلگر و ناظر، نقش کلیدی خود را ایفا کرده است تا از فعالیت مراکز غیرمجاز که سلامت روان مردم را به بازی میگیرند، جلوگیری شود. در کنار این، ورود خیرین سلامت به حوزه مشاوره ازدواج در هرمزگان میتواند یک الگوی ملی باشد.حمایت از زوجهای کمبضاعت برای استفاده از خدمات این ۲۱ مرکز، میتواند نرخ طلاق را در استان کاهش داده و پایداری ازدواجها را تضمین کند. این نگاه خیرخواهانه، در واقع سرمایهگذاری برای آینده است؛ چرا که خانوادههای پایدارتر، هزینههای اجتماعی دولت را در حوزههای آسیبهای اجتماعی کاهش میدهند.
آیندهپژوهی؛ به سوی خانههای مشاوره
برای اینکه مراکز مشاوره به بلوغ کامل برسند، باید به سمت «مشاورههای جامعهمحور» حرکت کنند. به جای اینکه منتظر باشیم مراجعین به مراکز بیایند، مراکز باید به درون محلات بروند. ایجاد «خانههای مشاوره محله» در شهرکهای بزرگ بندرعباس و سایر شهرهای استان، میتواند دسترسی را تسهیل کند.
همچنین استفاده از فناوری اطلاعات و «مشاوره آنلاین» برای مناطق صعبالعبور هرمزگان، نه یک گزینه، بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر است. این فناوری میتواند فاصله جغرافیایی بین متخصص و مراجع را از بین ببرد و عدالت در سلامت روان را محقق کند. ادارهکل ورزش و جوانان با حمایت از استارتاپهای روانشناسی و بسترهای مشاوره آنلاین، میتواند گام بعدی خود را در دیجیتالی کردن خدمات سلامت روان بردارد.
خانواده؛ سرمایه اصلی
بنابراین استان هرمزگان با دارا بودن بیش از ۲۱ مرکز تخصصی مشاوره ازدواج و خانواده، گام مهمی در مسیر تحکیم بنیان خانواده برداشته است. این شبکه، نه تنها به حل اختلافات کمک میکند، بلکه به بازتولید امید و نشاط در جامعه نیز میپردازد. اما نباید فراموش کرد که این مراکز، تنها ابزارهای ما هستند؛ اراده نهایی برای حفظ خانواده، در دستان اعضای خانواده است. سیاستگذاران استان باید حمایت از این مراکز و تقویت نظارت ادارهکل ورزش و جوانان را نه به عنوان «هزینه»، بلکه به عنوان «سرمایهگذاری روی امنیت و ثبات آینده» ببینند. با تقویت پوشش بیمهای، توسعه مراکز در مناطق محروم و ارتقای سواد سلامت روان مردم، میتوان امیدوار بود که هرمزگان به الگویی موفق در پایداری خانوادههای ایرانی تبدیل شود؛ جامعهای که در آن، خشت اول زندگی، با آگاهی و دانش چیده میشود.