دریانیوز//اظهارنظر اخیر سر جان ساورز، رئیس پیشین امآی۶، درباره شهید علی لاریجانی، یک پرسش مهمتر از ارزیابی شخصیت یک مذاکرهکننده را پیش روی ما میگذارد: اگر مذاکرهکنندهای بتواند به توافقی قابل قبول برسد، چه چیزی میتواند اجرای آن را در سالهای بعد تضمین کند؟ساورز در گفتوگویی با فایننشالتایمز و در پادکست «The Rachman Review» مدعی شده است که شهید لاریجانی میتوانست در شکلگیری یک توافق صلح نقش محوری داشته باشد و حتی مدعی شده که اسرائیل او را به همین دلیل هدف قرار داده است. فارغ از صحت این ادعا، نکته مهم این است که نباید سرنوشت یک توافق را به یک فرد گره زد.ایران مذاکرهکننده توانمند کم نداشته است. مسئله اصلی، فرد پشت میز نیست؛ مسئله این است که نتیجه مذاکره در برابر تغییر دولتها و تغییر محاسبات سیاسی چقدر دوام میآورد.تجربه برجام این واقعیت را برجسته کرد. ایران تعهداتی را پذیرفت و در مقابل انتظار رفع تحریمها و گشایش اقتصادی داشت، اما با خروج دولت ترامپ در سال ۲۰۱۸، سیاست آمریکا تغییر کرد و فشارها بازگشت.
تفاوت میان دولتهای دموکرات و جمهوریخواه را نمیتوان انکار کرد، اما یک توافق پایدار نباید به این وابسته باشد که چه کسی چهار سال بعد وارد کاخ سفید میشود.پس «تضمین اجرا» باید از حاشیه به متن بیاید. تضمین فقط امضا و وعده سیاسی نیست؛ باید ترکیبی از تعهدات روشن، منافع متقابل، سازوکارهای اجرایی و شرایطی باشد که نقض یکجانبه را برای طرف مقابل پرهزینه کند.اینجاست که هزینههای چند دهه گذشته اهمیت پیدا میکند. دانش هستهای، نیروی انسانی متخصص، توان دفاعی و موشکی، ظرفیتهای فناورانه، تجربه منطقهای و موقعیت ژئوپلیتیکی، بخشی از سرمایه انباشته کشورند.
درباره هزینهفایده هرکدام میتوان بحث کرد، اما ایران امروز از نقطه صفر وارد هیچ مذاکرهای نمیشود.فرصت امروز این است که این سرمایه انباشته به قدرت چانهزنی تبدیل شود؛ نه برای جایگزین کردن مذاکره، بلکه برای تقویت آن و ساختن سازوکاری که اجرای تعهدات را پایدارتر کند.بازدارندگی رقیب دیپلماسی نیست؛ پشتوانه آن است.بنابراین پیش از هر امضا باید روشن باشد که اگر طرف مقابل مسیر خود را تغییر داد، چه سازوکاری فعال میشود، منافع ایران چگونه حفظ خواهد شد و چگونه میتوان بدون بازگشت کامل به نقطه صفر، هزینه نقض تعهدات را مدیریت کرد.مسئله فقط این نیست که چه کسی مذاکره میکند؛ مسئله این است که چگونه توافقی بسازیم که بتواند دوام بیاورد.قدرت را برای جنگ نمیخواهیم؛ قدرت را میخواهیم تا دیپلماسی بتواند صلحی شایستهتر، مطمئنتر و ماندگارتر برای ایران رقم بزند.مذاکره برای صلح است؛ قدرت برای تضمین آن.