دریانیوز// دریا برای مردم روستاهای ساحلی هرمزگان فقط پهنهای آبی در امتداد زندگی نیست؛ منبعی از فرصتها، معیشت و امید به آینده است. سالهاست مردان این مناطق با صید و صیادی، بخشی از نیاز بازار به محصولات دریایی را تأمین میکنند، اما در کنار این چرخه اقتصادی، ظرفیت دیگری وجود دارد که هنوز آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است؛ توانمندی زنان روستایی برای ورود به عرصه فرآوری، بستهبندی و عرضه محصولات شیلاتی. در روستای سایهخوش شهرستان بندرلنگه، اکنون تلاشهایی برای تغییر این معادله و گشودن مسیری تازه پیش روی بانوان ساحلنشین آغاز شده است. بازدید جمعی از زنان این روستا از سردخانه و واحد فرآوری زرافشان جنوب در شهرک صنعتی بندرلنگه، اقدامی است که میتواند زمینه آشنایی آنان با ظرفیتهای صنایع تبدیلی و ورود تدریجی به بخشهای مختلف زنجیره ارزش شیلات را فراهم کند؛ مسیری که در صورت تداوم آموزشها و حمایتهای اجرایی، میتواند به فرصتهای تازه اشتغال و درآمدزایی در روستاهای ساحلی منتهی شود. n این بازدید برای نخستین بار با حضور جمعی از بانوان روستای سایهخوش و همراهی کارشناس ترویج مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان بندرلنگه و معاون اداره دامپزشکی شهرستان برگزار شد. شرکتکنندگان در جریان این برنامه از نزدیک با مراحل دریافت، نگهداری، بستهبندی و عملآوری آبزیان آشنا شدند و بخشی از فرآیندهایی را مشاهده کردند که کیفیت محصول دریایی و ارزش اقتصادی آن را از مرحله صید تا رسیدن به دست مصرفکننده تعیین میکند. آشنایی با شیوههای مختلف بستهبندی و عملآوری میگو، ماهی یالاسبی و دیگر آبزیان پرطرفدار منطقه، بخش مهمی از این بازدید بود. کارشناسان حاضر نیز درباره ضرورت رعایت زنجیره سرد، اصول بهداشتی فرآوری و روشهای حفظ کیفیت محصولات توضیحاتی ارائه کردند تا بانوان شرکتکننده با الزامات اولیه فعالیت در این حوزه آشنا شوند.
فراتر از صید؛ فرصتی برای ارزشآفرینی
اقتصاد بسیاری از روستاهای ساحلی هرمزگان با دریا پیوند خورده است، اما سهم این مناطق از ظرفیت اقتصادی محصولات دریایی نباید تنها به صید و فروش مواد خام محدود بماند. آبزیان پس از صید، قابلیت تبدیل شدن به محصولات متنوعتری را دارند و فرآوری اصولی، بستهبندی مناسب و عرضه باکیفیت میتواند ارزش اقتصادی آنها را افزایش دهد. در واقع، فاصله میان صید یک محصول و عرضه محصول فرآوریشده، همان فرصتی است که صنایع تبدیلی برای اقتصاد مناطق ساحلی ایجاد میکنند. فرصتی که میتواند زمینه فعالیت گروههای مختلف اجتماعی، بهویژه زنان روستایی را فراهم کند. ورود بانوان به این عرصه به معنای ایجاد حلقهای تازه در زنجیره تولید است؛ حلقهای که در آن مهارت، دقت و آموزش میتواند به عاملی برای افزایش ارزش محصولات شیلاتی تبدیل شود. از آمادهسازی و پاکسازی آبزیان گرفته تا بستهبندی، نگهداری و عرضه، هر مرحله ظرفیت تبدیل شدن به یک فعالیت اقتصادی کوچک را دارد.
البته تحقق چنین ظرفیتی به آموزشهای کاربردی و شناخت دقیق بازار وابسته است. بانوان روستایی باید بدانند چه محصولاتی قابلیت فرآوری دارند، چه استانداردهایی باید رعایت شود، چگونه میتوان کیفیت محصول را حفظ کرد و برای عرضه آن به بازار چه الزاماتی وجود دارد. از همین رو، بازدیدهای میدانی میتوانند نقطه شروع مناسبی برای شناسایی توانمندیها و علاقهمندیهای زنان روستایی باشند؛ چراکه مشاهده مستقیم محیط کار و آشنایی با تجربه واحدهای فعال، تصویر روشنتری از فرصتهای شغلی پیش روی آنان ترسیم میکند. کارشناس ترویج جهاد کشاورزی شهرستان بندرلنگه در این بازدید با اشاره به اهمیت ترویج مشارکتی اظهار کرد: آموزشهای میدانی و بازدید از واحدهای فعال، تأثیر بهمراتب بیشتری از کلاسهای صرفاً نظری دارد و انتقال تجربه از واحدهای موفق به روستاییان، مسیر ایجاد اشتغال پایدار را هموار میکند. این نگاه آموزشی بر ضرورت پیوند میان دانش و تجربه تأکید دارد. آموزش زمانی میتواند به مهارت تبدیل شود که افراد فرصت مشاهده، تمرین و آشنایی با شرایط واقعی فعالیت اقتصادی را داشته باشند. در چنین شرایطی، بانوان میتوانند با شناخت بهتر امکانات و محدودیتها، برای ورود به فعالیتهای کوچک تولیدی و فرآوری تصمیم بگیرند.
سلامت محصول؛ شرط ورود به بازار
در کنار آموزش مهارتهای فرآوری، موضوع سلامت و کیفیت محصولات دریایی اهمیت ویژهای دارد. آبزیان از جمله محصولات غذایی حساس هستند و نگهداری نامناسب آنها میتواند کیفیت و سلامت محصول را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، آشنایی با اصول بهداشتی از نخستین مراحل فعالیت در این حوزه ضروری است. معاون اداره دامپزشکی شهرستان بندرلنگه نیز در جریان این بازدید بر رعایت زنجیره سرد، بهداشت فردی و محیطی در فرآوری آبزیان تأکید کرد و یادآور شد که رعایت این ضوابط، پیششرط ورود محصولات تولیدی روستاییان به بازارهای داخلی و بهرهمندی از فرصتهای صادراتی است.زنجیره سرد به مجموعه اقداماتی گفته میشود که برای حفظ دمای مناسب محصول در مراحل مختلف نگهداری و جابهجایی انجام میگیرد. رعایت این موضوع در کنار استفاده از تجهیزات مناسب، محیط بهداشتی و بستهبندی استاندارد، نقش مهمی در حفظ کیفیت آبزیان دارد.برای بانوانی که قصد ورود به فعالیتهای خانگی یا کارگاهی در حوزه فرآوری دارند، شناخت این اصول اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا کیفیت محصول، اعتماد مشتری و امکان حضور در بازارهای گستردهتر به رعایت همین جزئیات وابسته است.
از سوی دیگر، همکاری دستگاههای تخصصی میتواند مسیر فعالیت زنان روستایی را ایمنتر و حرفهایتر کند. آموزشهای مشترک جهاد کشاورزی و دامپزشکی، علاوه بر انتقال مهارت، این امکان را فراهم میکند که بانوان از ابتدا با الزامات قانونی و بهداشتی فعالیت خود آشنا شوند و از شکلگیری فعالیتهای غیراستاندارد جلوگیری شود.
زنان؛ حلقه کمتر دیدهشده اقتصاد دریا
مالک اشتر بینا، با اشاره به ظرفیتهای گسترده شیلاتی منطقه گفت: سایهخوش و دیگر روستاهای ساحلی شهرستان، سالهاست در تولید و تأمین آبزیان نقشآفرینی میکنند و اکنون زمان آن رسیده که زنان این روستاها نیز بهصورت مستقیم و آگاهانه در حلقههای فرآوری و بستهبندی این محصولات قرار بگیرند. این اظهارات بر ضرورت بازتعریف جایگاه زنان در اقتصاد روستاهای ساحلی تأکید دارد. زنانی که بخش مهمی از فعالیتهای خانوادگی و اجتماعی را برعهده دارند، میتوانند با برخورداری از آموزش تخصصی و دسترسی به امکانات تولیدی، به فعالانی اثرگذار در اقتصاد محلی تبدیل شوند. مدیر جهاد کشاورزی شهرستان بندرلنگه افزود: هدف ما از برگزاری چنین بازدیدهایی، صرفاً آشنایی نظری نیست؛ میخواهیم بانوان روستایی با فضای واقعی صنعت، استانداردهای بهداشتی و بازار محصولات فرآوریشده آشنا شوند و بتوانند در قالب مشاغل خانگی، تعاونیها و کارگاههای کوچک، ارزش افزوده این محصولات را در منطقه نگه دارند. تأکید بر مشاغل خانگی و تعاونیها از این جهت اهمیت دارد که فعالیت اقتصادی در روستا لزوماً به سرمایهگذاریهای بزرگ و ایجاد کارخانههای صنعتی وابسته نیست. در بسیاری از موارد، میتوان با آموزش هدفمند، تجهیزات متناسب و سازماندهی فعالیتهای گروهی، زمینه شکلگیری کسبوکارهای کوچک را فراهم کرد.
البته موفقیت این الگو به فراهم بودن مقدمات اجرایی بستگی دارد. دسترسی به مواد اولیه باکیفیت، تجهیزات مناسب، فضای بهداشتی، سرمایه اولیه و امکان فروش محصولات از جمله موضوعاتی است که باید در برنامهریزی برای توسعه این مشاغل مورد توجه قرار گیرد. همچنین ایجاد ارتباط میان بانوان آموزشدیده، واحدهای فرآوری فعال و شبکههای توزیع میتواند به فروش بهتر محصولات کمک کند. اگر تولیدکنندگان کوچک بتوانند بازار مصرف خود را بشناسند و از مسیرهای مطمئن برای عرضه محصولات استفاده کنند، احتمال تداوم فعالیت و دستیابی به درآمد پایدار افزایش خواهد یافت. وی با تأکید بر لزوم همکاری نهادها تصریح کرد: همکاری نزدیک با اداره دامپزشکی در این بازدید، نشاندهنده اهمیت سلامت و کیفیت در زنجیره تولید است. هر اقدامی که بخواهد پایدار بماند، باید بر پایه رعایت ضوابط بهداشتی و استانداردهای دامپزشکی بنا شود. آنچه امروز در سایهخوش آغاز شده، زمانی میتواند به یک تجربه موفق در حوزه اشتغال روستایی تبدیل شود که آموزشهای اولیه به برنامهای مستمر و هدفمند پیوند بخورد یک بازدید هرچند میتواند انگیزه و شناخت ایجاد کند، اما برای تبدیل علاقهمندی به شغل، باید مراحل بعدی نیز بهدرستی طراحی شود.
برگزاری دورههای تخصصی فرآوری و بستهبندی آبزیان، آموزش اصول بازاریابی، آشنایی با روشهای عرضه محصولات و حمایت از تشکیل گروههای تعاونی، ازجمله اقداماتی است که میتواند این مسیر را تکمیل کند. در این میان، توجه به ظرفیتهای بومی منطقه نیز اهمیت دارد. میگو و ماهی یالاسبی و دیگر آبزیان پرطرفدار بندرلنگه، میتوانند مبنای طراحی فعالیتهای متناسب با شرایط اقتصادی و امکانات محلی قرار گیرند. شناخت محصولات پرتقاضا و روشهای مناسب فرآوری آنها به بانوان کمک میکند فعالیت خود را بر اساس نیاز واقعی بازار شکل دهند. از سوی دیگر، توسعه این مشاغل میتواند پیامدهایی فراتر از درآمد یک خانوار داشته باشد. افزایش مشارکت اقتصادی زنان، تقویت توان مالی خانوادهها، استفاده بهتر از ظرفیتهای بومی و ایجاد فرصتهای شغلی در مناطق روستایی، از جمله دستاوردهایی است که در صورت تداوم حمایتها قابل دستیابی خواهد بود.بازدید بانوان سایهخوش از واحد فرآوری زرافشان جنوب را میتوان گامی اولیه در مسیر پیوند میان ظرفیتهای دریایی و توانمندیهای زنان روستایی دانست؛ گامی که اهمیت آن نه در برگزاری یک برنامه مقطعی، بلکه در فرصتهایی است که میتواند برای آینده اقتصادی این منطقه ایجاد کند. دریا سالهاست روزیبخش خانوادههای ساحلنشین بوده است؛ اما اکنون زمان آن رسیده که نگاه به این ظرفیت، از صید و فروش محصول خام فراتر برود. اگر آموزش، حمایت و دسترسی به بازار در کنار یکدیگر قرار گیرند، زنان سایهخوش نیز میتوانند سهم بیشتری از اقتصاد دریا داشته باشند؛ سهمی که شاید از یک کارگاه کوچک آغاز شود، اما ظرفیت آن را دارد که به الگویی برای اشتغال پایدار در دیگر روستاهای ساحلی هرمزگان تبدیل شود.

