دریانیوز// بارها در گزارش ها و یادداشت ها بر لزوم افزایش نظارت بر تعمیرکاران خودرو و فروشندگان لوازم یدکی و… نوشتیم ؛ اما کوگوش شنوا. وقتی قیمت یک قطعه در دو مغازه چند میلیون تومان تفاوت دارد، وقتی تعمیر خودرو با چند بار آزمون و خطا همراه می‌شود و وقتی مشتری نمی‌داند بابت چه خدمتی دقیقاً چه مبلغی باید بپردازد، یک سؤال جدی شکل می‌گیرد: نظارت بر بازار تعمیرات خودرو در بندرعباس کجاست؟ برای بسیاری از شهروندان بندرعباسی، مراجعه به تعمیرگاه دیگر فقط به معنای پرداخت هزینه تعمیر خودرو نیست؛ گاهی آغاز زنجیره‌ای از هزینه‌هاست که پایانش هم مشخص نیست. یک بار قطعه تعویض می‌شود، بار دیگر تعمیرکار دیگری تشخیص متفاوتی می‌دهد و در نهایت راننده می‌ماند با خودرویی که شاید هنوز مشکلش پابرجاست، اما جیبش چند میلیون تومان سبک‌تر شده است.
یکی از شهروندان روایت قابل تأملی دارد. کولر خودروی تیبا خراب می‌شود و تعمیرکار اعلام می‌کند رادیاتور کولر چند نقطه سوراخ شده و باید تعویض شود. او برای خرید قطعه به یک فروشگاه لوازم یدکی مراجعه می‌کند و رادیاتور را ۱۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان می‌خرد.اما وقتی قطعه را نزد تعمیرکار می‌برد، متوجه می‌شود قیمت اعلام‌شده با قیمت بازار تفاوت قابل توجهی دارد. تعمیرکار با یک فروشگاه دیگر تماس می‌گیرد و قیمت همان قطعه را ۹ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان اعلام می‌کنند.شهروند برای پس دادن قطعه به فروشنده مراجعه می‌کند. وقتی دلیلش را توضیح می‌دهد، فروشنده این بار اعلام می‌کند حاضر است قطعه را ۹ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان حساب کند! همین یک روایت، پرسش‌های زیادی ایجاد می‌کند؛ اگر قیمت واقعی کالا ۹ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان است، چرا ابتدا ۱۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان مطالبه شده است؟ و اگر قیمت ۱۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان منطقی بوده، چرا فروشنده با یک توضیح، چند میلیون تومان از قیمت کم می‌کند؟
قیمت‌های سلیقه‌ای؛ مردم تاوان می‌دهند
این نگرانی فقط به یک شهروند محدود نمی‌شود. برخی تعمیرکاران نیز از وضعیت بازار لوازم یدکی گلایه دارند و می‌گویند تفاوت قیمت قطعات در فروشگاه‌های مختلف گاهی قابل توجه است.از سوی دیگر، موضوع کیفیت قطعات نیز به یکی از دغدغه‌های تعمیرکاران تبدیل شده است. به گفته برخی فعالان این حوزه، بخشی از قطعات موجود در بازار از کیفیت مطلوب برخوردار نیستند و خرابی زودهنگام آنها در نهایت باعث می‌شود مشتری تصور کند تعمیرکار کار خود را درست انجام نداده است.در چنین شرایطی، راننده ممکن است یک بار هزینه خرید قطعه، یک بار هزینه دستمزد و در صورت خرابی مجدد، دوباره هزینه خرید قطعه و اجرت تعمیر را پرداخت کند؛ یعنی یک ایراد ساده خودرو می‌تواند به یک هزینه چندمرحله‌ای تبدیل شود.
وقتی تشخیص اشتباه، هزینه روی دست مردم می‌گذارد
مشکل اما فقط قیمت و کیفیت قطعات نیست؛ تشخیص نادرست ایراد خودرو نیز می‌تواند هزینه زیادی به شهروندان تحمیل کند.نگارنده نیز تجربه‌ای مشابه داشته است. کولر خودرو از ابتدای سال هنگام روشن شدن، حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه زمان می‌برد تا شروع به خنک کردن کند. خودرو به یک کولرساز در خیابان مدرس، محدوده محله آیت‌الله غفاری، برده شد.تعمیرکار اعلام کرد با شارژ گاز (سرگاز)مشکل برطرف می‌شود. عملیات انجام شد و مبلغ اولیه دو میلیون و ۴۰۰ هزار تومان اعلام شد که پس از تخفیف و چانه‌زنی، دو میلیون تومان پرداخت شد؛ اما مشکل همچنان باقی ماند.در ادامه، ترموستات کولر نیز به صورت یکسره تنظیم شد، اما باز هم مشکل حل نشد.
خودرو این بار به تعمیرگاه دیگری در محدوده چهارصد دستگاه بندرعباس منتقل شد و پس از انجام تعمیرات مربوط به بخش برق و دیگر قسمت‌ها، مشکل برای حدود یک ماه برطرف شد؛ اما دوباره بازگشت.مرحله بعد، خودرو به تعمیرگاهی در محدوده پشت زندان شهرک بندرعباس منتقل شد؛ تعمیرکاری که به گفته اطرافیان، تجربه بیشتری در این زمینه داشت. پس از بررسی خودرو، اعلام شد رادیاتور کولر به دلیل فرسودگی سوراخ شده است.برای خودرو یک رادیاتور کولر پراید به قیمت ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان خریداری شد و ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان نیز بابت شارژ گاز و دستمزد پرداخت شد؛ اما باز هم مشکل برطرف نشد.مراجعه مجدد نیز نتیجه‌ای نداشت و حتی به گفته مالک خودرو، وضعیت کولر نسبت به گذشته بدتر شده است؛ به‌گونه‌ای که اکنون کولر در حین رانندگی هم علاوه بر خنک نشدن در ۱۰تا ۲۰دقیقه ابتدای رانندگی در صبح ها، قطع و وصل می‌شود.این تجربه شخصی، فارغ از اینکه تشخیص فنی تعمیرکاران درست بوده یا نه، یک مطالبه روشن را مطرح می‌کند: اگر تشخیص تعمیرکار اشتباه است، مصرف‌کننده چه حقی دارد و چه مرجعی باید به این اختلاف رسیدگی کند؟ آیا نهادی وجود دارد که از حق مصرف کننده حمایت واقعی داشته باشد؟
بندرعباس؛ شهر تعمیرگاه‌های بی‌پایان
در بسیاری از محلات بندرعباس، تعداد تعمیرگاه‌ها و مراکز خدمات خودرو افزایش یافته است. کافی است در برخی خیابان‌ها و محلات شهر تردد کنید تا تعداد زیادی تعمیرگاه، برق‌خودرو، کولرسازی و فروشگاه لوازم یدکی را ببینید.اما افزایش تعداد واحدهای صنفی لزوماً به معنای افزایش کیفیت خدمات نیست.برخی شهروندان معتقدند بخشی از فعالان این حوزه بیشتر از آنکه «تعمیرکار» باشند، «تعویض‌کار» هستند؛ یعنی به جای پیدا کردن ریشه مشکل، قطعه‌ای را تعویض می‌کنند و اگر مشکل باقی ماند، سراغ قطعه بعدی می‌روند.نتیجه روشن است: هزینه‌ها از جیب مشتری پرداخت می‌شود و خودرو نیز گاهی برای چندین بار تعمیر و تعویض قطعه، راهی تعمیرگاه می‌شود.از سوی دیگر، موضوع دستمزدها نیز محل گلایه جدی مردم است. بسیاری از شهروندان می‌گویند پیش از انجام تعمیر، نرخ مشخص و قابل استنادی به آنها اعلام نمی‌شود و پس از پایان کار با مبلغی مواجه می‌شوند که مبنای محاسبه آن برایشان روشن نیست.
نرخنامه‌ای که دیده نمی‌شود
یکی از مطالبات جدی مردم، نصب و اجرای شفاف نرخنامه خدمات تعمیرگاهی است.مصرف‌کننده باید پیش از انجام کار بداند بابت تعمیر، اجرت چه مقدار است، قطعه چه قیمتی دارد و چه میزان بابت خدمات جانبی باید پرداخت کند. اگر قرار باشد هر تعمیرگاه برای یک خدمت قیمت متفاوتی اعلام کند و مشتری نیز امکان مقایسه و اعتراض مؤثر نداشته باشد، طبیعی است که احساس بی‌اعتمادی شکل بگیرد.شفافیت قیمت، نخستین گام برای بازگرداندن اعتماد به بازار خدمات خودروست.
نمایندگی‌ها هم بی‌حاشیه نیستند
گلایه‌ها فقط متوجه تعمیرگاه‌ها و فروشندگان لوازم یدکی نیست. برخی مالکان خودرو از نوبت‌های طولانی در نمایندگی‌های خودرو، هزینه بالای خدمات و زمان‌بر بودن تأمین برخی قطعات نیز انتقاد دارند.گاهی گفته می‌شود قطعه مورد نیاز باید از خارج استان تأمین شود و همین موضوع باعث می‌شود خودرو برای روزها یا حتی هفته‌ها بلااستفاده بماند.برای خانواده‌ای که خودرو وسیله اصلی رفت‌وآمد، کار یا کسب درآمد اوست، خوابیدن خودرو در تعمیرگاه فقط یک مسئله فنی نیست؛ یعنی اختلال در زندگی روزمره و تحمیل هزینه‌های جانبی.
سؤال مردم از دستگاه‌های نظارتی
اکنون پرسش اصلی شهروندان از دستگاه‌های مسئول این است: چه کسی بر قیمت قطعات، کیفیت خدمات، دستمزد تعمیرکاران و رعایت حقوق مصرف‌کننده نظارت می‌کند؟
وزارت صنعت، معدن و تجارت، اتحادیه‌های صنفی، تعزیرات حکومتی و دیگر دستگاه‌های مرتبط، هرکدام در این زنجیره وظایفی دارند. انتظار مردم این نیست که هر اختلافی به برخورد قضایی منجر شود؛ مطالبه اصلی، نظارت مستمر، بازرسی واقعی و ایجاد سازوکاری روشن برای رسیدگی به شکایت‌هاست.چرا بازدیدهای میدانی از تعمیرگاه‌ها و فروشگاه‌های لوازم یدکی با حضور رسانه‌ها انجام نمی‌شود؟ چرا نرخنامه‌ها به شکل شفاف در معرض دید مردم قرار نمی‌گیرد؟ چرا شهروندی که معتقد است بابت قطعه یا تعمیر، مبلغ غیرمتعارفی پرداخت کرده، نباید مسیر ساده و قابل دسترسی برای پیگیری داشته باشد؟
مردم نباید قربانی آزمون و خطا شوند
خودرو برای بسیاری از مردم کالای لوکس نیست؛ وسیله رفت‌وآمد، کار و زندگی است. وقتی خودرو خراب می‌شود، شهروند چاره‌ای جز مراجعه به تعمیرگاه ندارد و دقیقاً همین وابستگی، ضرورت نظارت بر این بازار را بیشتر می‌کند.مردم نه انتظار تعمیر رایگان دارند و نه مخالف سود منطقی فروشندگان و دستمزد حرفه‌ای تعمیرکاران هستند. مطالبه آنها ساده است: قیمت منصفانه، قطعه باکیفیت، تعمیرکار متخصص، دستمزد شفاف و حق پیگیری در صورت بروز مشکل.بندرعباس به عنوان یکی از شهرهای بزرگ و پرتردد کشور، نمی‌تواند بازار خدمات خودرو را به حال خود رها کند تا هر شهروند بر اساس شانس خود با تعمیرکار یا فروشنده‌ای منصف مواجه شود.
وقت آن رسیده است دستگاه‌های متولی، به جای واکنش پس از شکل‌گیری شکایت‌ها، نظارت پیشگیرانه و مستمر را جدی بگیرند؛ بازرسی از تعمیرگاه‌ها، بررسی نرخنامه‌ها، کنترل قیمت و اصالت قطعات، رسیدگی به کیفیت خدمات و اطلاع‌رسانی عمومی درباره حقوق مصرف‌کننده می‌تواند بخشی از این مسیر باشد.راننده نباید برای تعمیر یک کولر، چند بار هزینه کند و در نهایت همچنان با همان مشکل به خانه برگردد. مردم حق دارند بدانند بابت چه چیزی پول می‌دهند و اگر خدمتی درست ارائه نشد، چه مرجعی پشت حق آنها ایستاده است.