دریانیوز// انتخابات شوراها در حالی به مرحله اجرا نزدیک می‌شود که شیوه رأی‌گیری، شمارش آرا و نحوه تخصیص کرسی‌ها نسبت به دوره‌های گذشته تغییراتی خواهد داشت. انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا که طبق روال معمول همزمان با انتخابات ریاست‌جمهوری در خردادماه برگزار می‌شد، پس از شهادت آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی وارد مسیر متفاوتی شد. انتخابات ریاست‌جمهوری چهاردهم به دلیل این اتفاق در تیرماه ۱۴۰۳ برگزار شد و برگزاری انتخابات شوراها نیز که باید در خردادماه سال بعد انجام می‌شد، با مصوبه مجلس به تعویق افتاد. این تأخیر اما با آغاز جنگ اخیر ادامه پیدا کرد و با تصمیم شورای عالی امنیت ملی، برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا به پایان جنگ موکول شد؛ انتخاباتی که حالا پس از ماه‌ها تأخیر، بار دیگر در دستور کار قرار گرفته است. اسکندر مؤمنی، وزیر کشور، در جلسه هیئت دولت گزارشی از آخرین آمادگی‌ها برای برگزاری انتخابات شوراها ارائه کرد و از آماده بودن زیرساخت‌های برگزاری تمام‌الکترونیک این انتخابات خبر داد. وزیر کشور نیمه اول آبان‌ماه را به‌عنوان تاریخ پیشنهادی برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا اعلام کرد.
تهران؛ نخستین حوزه انتخابات تناسبی
بر اساس تبصره ماده ۲۵ قانون انتخابات شوراهای اسلامی کشور، انتخابات دوره هفتم در حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش به‌صورت تناسبی برگزار خواهد شد و از دوره هشتم به بعد، تمامی حوزه‌های انتخابیه دارای بیش از ۵۰۰ هزار نفر جمعیت مشمول این شیوه خواهند بود. در انتخابات تناسبی، احزاب و جبهه‌های سیاسی قانونی می‌توانند فهرست انتخاباتی خود را ارائه کنند و کرسی‌های شورا متناسب با میزان آرایی که هر فهرست کسب می‌کند، میان فهرست‌ها توزیع خواهد شد.
از رقابت افراد تا رقابت فهرست‌ها
در شیوه قبلی انتخابات شوراها، نامزدها پس از رتبه‌بندی بر اساس میزان آرای کسب‌شده، به تعداد کرسی‌های مورد نیاز حوزه انتخابیه انتخاب می‌شدند. اما در انتخابات فهرستی، ابتدا سهم هر فهرست از مجموع کرسی‌ها محاسبه می‌شود و سپس اعضای آن فهرست بر اساس ضوابط قانونی کرسی‌های اختصاص‌یافته را به دست می‌آورند. به این ترتیب، در کنار رقابت نامزدها، فهرست‌های انتخاباتی نیز در تعیین ترکیب نهایی شورا نقش خواهند داشت.
فهرست‌های انتخاباتی چه شرایطی دارند؟
تمام احزابی که مجوز لازم از وزارت کشور را داشته باشند، می‌توانند در انتخابات فهرستی حضور پیدا کنند. در دوره هفتم، از آنجا که انتخابات تناسبی تنها در حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش برگزار می‌شود و این حوزه ۲۱ کرسی دارد، هر فهرست باید حداقل ۱۴ عضو داشته باشد. همچنین هر نامزد تنها می‌تواند عضو یک فهرست باشد و حضور یک فرد در بیش از یک فهرست ممنوع است. درج نام نامزد در فهرست نیز منوط به رضایت و تأییدیه رسمی خود اوست.
رأی‌دهنده می‌تواند فهرست یا نامزدها را انتخاب کند
در حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش، رأی‌دهندگان می‌توانند به یک فهرست کامل ۲۱ نفره رأی دهند یا حداکثر ۲۱ نامزد منفرد را انتخاب کنند. رأی‌دهی ترکیبی نیز امکان‌پذیر است؛ یعنی رأی‌دهنده می‌تواند تعدادی از نامزدهای منفرد و تعدادی از نامزدهای فهرست‌های مختلف را انتخاب کند. در چنین حالتی، رأی نامزد فهرستی علاوه بر نامزد، برای فهرست مربوط نیز محاسبه خواهد شد.
نامزدهای مستقل از رقابت حذف نمی‌شوند
اجرای انتخابات تناسبی به معنای حذف نامزدهای مستقل نیست و نامزدهایی که عضو هیچ فهرستی نیستند نیز می‌توانند در انتخابات شرکت کنند. در فرآیند تخصیص کرسی، نامزدهای منفرد در چارچوب قانون به‌عنوان یک فهرست در نظر گرفته می‌شوند و سهم آنها محاسبه خواهد شد. در ادامه، نامزدهای واجد شرایط بر اساس میزان آرای کسب‌شده می‌توانند کرسی شورا را به دست آورند.
سهم فهرست‌ها چگونه محاسبه می‌شود؟
مطابق ماده ۲۴ قانون انتخابات شوراهای اسلامی کشور، سهم هر فهرست از کرسی‌ها از تقسیم کل آرای آن فهرست بر کل آرای صحیح حوزه انتخابیه و ضرب حاصل در تعداد کرسی‌های حوزه به دست می‌آید. مجموع آرای نامزدهای یک فهرست، اعم از آرایی که به‌صورت انفرادی یا از طریق فهرست کسب کرده‌اند، مبنای محاسبه آرای آن فهرست خواهد بود. در صورتی که حاصل محاسبه دارای اعشار باشد، عدد به‌دست‌آمده گرد نمی‌شود. ابتدا سهم بر اساس عدد صحیح اختصاص پیدا می‌کند و سپس کرسی‌های باقی‌مانده بر اساس بیشترین قسمت اعشاری میان فهرست‌ها توزیع می‌شود. اگر فهرستی رأی کافی نداشته باشد چنانچه سهم یک فهرست پس از محاسبه کمتر از یک کرسی باشد، آن فهرست سهمی از کرسی‌های اصلی شورا دریافت نخواهد کرد.برای کرسی‌های علی‌البدل نیز قانون سازوکار مشخصی را پیش‌بینی کرده است تا در صورت نبود فهرست واجد شرایط، کرسی‌های باقی‌مانده بر اساس میزان آرای نامزدهای منفرد اختصاص پیدا کند.
هر نامزد و فهرست یک شناسه انتخاباتی دارد
وزارت کشور برای هر نامزد، چه عضو فهرست و چه نامزد منفرد، یک شناسه منحصر به فرد در نظر می‌گیرد. فهرست‌های انتخاباتی نیز شناسه مستقل خواهند داشت و این شناسه‌ها از
طریق سامانه انتخابات وزارت کشور اختصاص داده می‌شود. نامزدهای عضو فهرست
همچنین می‌توانند به‌صورت مستقل ستاد انتخاباتی تشکیل دهند و تبلیغات خود را انجام دهند.
انتخابات الکترونیک در صورت اختلال متوقف نمی‌شود
یکی از تمهیدات پیش‌بینی‌شده برای انتخابات پیش‌رو، تعیین سازوکار جایگزین در صورت بروز مشکل برای دستگاه‌های اخذ رأی است. در صورت بروز اختلال در دستگاه اخذ رأی الکترونیکی یک شعبه، رأی‌گیری می‌تواند به‌صورت نیمه‌الکترونیکی و با صدور تعرفه کاغذی ادامه پیدا کند. برای این وضعیت نیز آموزش‌های لازم به مجریان و اعضای شعب اخذ رأی ارائه شده است.
تعرفه‌ها برای انتخابات تناسبی طراحی شده‌اند
در حالت الکترونیکی، دستگاه‌های اخذ رأی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که رأی‌دهنده بتواند نوع رأی خود را انتخاب کند. در صورت استفاده از تعرفه کاغذی نیز تعرفه‌ها متناسب با شیوه تناسبی طراحی شده‌اند و بخشی برای درج نام فهرست و جدولی برای درج اسامی نامزدها در نظر گرفته شده است. در صورتی که رأی‌دهنده نام یک فهرست را در بخش مربوط ثبت کند و همزمان اسامی نامزدها را در جدول بنویسد، تنها فهرست ثبت‌شده ملاک شمارش قرار خواهد گرفت.
آموزش مردم برای شیوه جدید رأی‌گیری
انتخابات پیش‌رو از نظر شیوه اخذ رأی و نحوه محاسبه کرسی‌ها با دوره‌های گذشته تفاوت دارد؛ به همین دلیل وزارت کشور آموزش عمومی رأی‌دهندگان را نیز پیش‌بینی کرده است. قرار است آموزش نحوه رأی‌دهی و آشنایی با انتخابات تناسبی از طریق موشن‌گرافی و فیلم‌های آموزشی در اختیار مردم قرار گیرد. امکان اعتراض به نتایج انتخابات قانون برای اعتراض به نتایج انتخابات نیز سازوکار مشخصی در نظر گرفته است. بر اساس ماده ۶۸ قانون انتخابات شوراهای اسلامی کشور و ماده ۱۱۲ آیین‌نامه اجرایی، اشخاص حقیقی و حقوقی می‌توانند تا دو روز پس از اعلام نتایج انتخابات، شکایت خود را به هیئت اجرایی ارائه کنند. شکایات در جلسه مشترک هیئت‌های اجرایی و نظارت بررسی و مراحل بعدی آن مطابق قانون پیگیری خواهد شد.
سامانه انتخاباتی برای معرفی نامزدها و فهرست‌ها
به گزارش فارس ؛ وزارت کشور همچنین سامانه‌ای برای ارائه اطلاعات انتخاباتی طراحی کرده است که در ایام منتهی به انتخابات در اختیار شهروندان قرار می‌گیرد. بر اساس برنامه اعلام‌شده، شهروندان از طریق این سامانه می‌توانند اطلاعات نامزدها و احزاب، فهرست‌های انتخاباتی، اخبار و اطلاعیه‌های انتخاباتی و همچنین نزدیک‌ترین شعبه اخذ رأی را مشاهده کنند. به این ترتیب، انتخابات هفتمین دوره شوراها علاوه بر تجربه رأی‌گیری تمام‌الکترونیک در سراسر کشور، در تهران، ری و تجریش نخستین تجربه اجرای انتخابات تناسبی را نیز رقم خواهد زد.