دریانیوز// هشدار درباره خطر ریزش خانه‌های قدیمی و ضرورت نجات ساکنان بافت‌های فرسوده هرمزگان پیش از وقوع بحران بایستی جدی گرفته شود که معمولاً اینگونه نیست و عادی انگاری می‌شود. پیش‌بینی بارش‌های شدید در روزهای پیش‌رو، بار دیگر زنگ خطر را برای هرمزگان به صدا درآورده است؛ استانی که در کنار همه مخاطرات طبیعی، با انبوهی از خانه‌های فرسوده، سقف‌های سست و سرپناه‌هایی روبه‌روست که سال‌هاست در انتظار تعمیر و بازسازی مانده‌اند. اگرچه اقدامات پیشگیرانه برای مقابله با پیامدهای احتمالی بارندگی بی سابقه و پدیده ال نینو آغاز شده، اما در میان لایروبی خورها، پاک‌سازی مسیر رودخانه‌ها و آماده‌باش دستگاه‌های اجرایی، نباید از خطری غافل شد که ممکن است در دل محلات قدیمی و سکونتگاه‌های غیررسمی، به یک فاجعه انسانی تبدیل شود؛ خانه‌هایی که شاید با نخستین بارش سنگین، تاب مقاومت نداشته باشند.پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره تأثیر الگوهای جوی و احتمال بارش‌های قابل‌توجه، ضرورت آمادگی همه‌جانبه برای مقابله با سیلاب و آب‌گرفتگی را دوچندان کرده است.
در هرمزگان نیز، همانند دیگر استان‌های در معرض بارندگی، لایروبی خورها و رودخانه‌ها و انجام اقدامات پیشگیرانه اهمیت بسیاری دارد. با این حال، مدیریت بحران تنها به باز نگه‌داشتن مسیر آب و جلوگیری از آب‌گرفتگی معابر محدود نمی‌شود. گاهی خطر اصلی نه در خیابان‌ها و مسیرهای عبور سیلاب، بلکه درست بالای سر خانواده‌هایی قرار دارد که زیر سقف‌های فرسوده زندگی می‌کنند.در بسیاری از محلات بندرعباس و برخی مناطق شهری و روستایی هرمزگان، خانه‌هایی وجود دارند که فرسودگی، رطوبت، نبود تعمیرات اساسی و ضعف سازه‌ای، آن‌ها را در برابر بارندگی‌های شدید و زمین لرزه آسیب‌پذیر کرده است. خانه‌هایی که بعضی از آن‌ها حتی در شرایط عادی نیز با ریزش بخشی از سقف، دیوار یا مصالح ساختمانی مواجه می‌شوند. حال تصور کنید بارانی شدید و مداوم بر این سرپناه‌ها ببارد؛ سقف‌هایی که سال‌هاست تعمیر نشده‌اند، دیوارهایی که توان تحمل رطوبت و نفوذ آب را ندارند و خانواده‌هایی که شاید تنها دارایی‌شان همین خانه باشد، چگونه می‌توانند از جان خود و فرزندانشان محافظت کنند؟
خطر تنها آب‌گرفتگی خانه‌ها نیست؛ فروریختن سقف‌ها و دیوارهایی است که دیگر تاب مقاومت ندارند.در چنین شرایطی، اگر برای شناسایی و ایمن‌سازی خانه‌های پرخطر اقدام فوری صورت نگیرد، بارندگی‌های شدید می‌تواند خسارت‌هایی فراتر از آب‌گرفتگی معابر به همراه داشته باشد. ریزش سقف، تخریب دیوارهای فرسوده،مدفون و محبوس‌شدن ساکنان زیر آوار و دشواری دسترسی نیروهای امدادی، همگی خطراتی هستند که باید پیش از وقوع حادثه جدی گرفته شوند. انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول، به‌جای اتکا به آمادگی عمومی و اقدامات زیرساختی، وضعیت خانه‌های ناایمن را نیز به‌عنوان یکی از اولویت‌های مدیریت بحران در دستور کار قرار دهند.
وقتی فقر، راه نجات را می‌بندد
اما مسئله فقط فرسودگی ساختمان‌ها نیست؛ فقر، حلقه مفقوده این معادله نگران‌کننده است. بسیاری از ساکنان محلات کم‌برخوردار و سکونتگاه‌های غیررسمی، توان مالی لازم برای بازسازی خانه‌های خود را ندارند. برای خانواده‌ای که بخش عمده درآمدش صرف اجاره، خوراک، درمان ،تحصیل و هزینه‌های روزمره می‌شود و توان پرداخت همین هزینه ها را هم ندارند، تعمیر سقف یا مقاوم‌سازی دیوارها نیز می‌تواند به آرزو و امیدی دست‌نیافتنی تبدیل شود. در چنین وضعیتی، توصیه به مقاوم‌سازی، اگر با حمایت مالی و اجرایی همراه نباشد، راهکاری عملی برای نجات این خانواده‌ها نخواهد بود.مشکل زمانی پیچیده‌تر می‌شود که بخشی از این املاک فاقد سند رسمی هستند و ساکنان آن‌ها امکان بهره‌مندی از برخی تسهیلات و برنامه‌های نوسازی بافت فرسوده را ندارند. نتیجه آن است که خانواده‌های کم‌برخوردار، میان خانه‌ای ناایمن و هزینه‌هایی که از توانشان خارج است، گرفتار می‌شوند؛ نه امکان بازسازی دارند و نه به‌آسانی می‌توانند سرپناه دیگری برای خود فراهم کنند.آیا می‌توان از خانواده‌ای که حتی توان تعمیر جزئی خانه‌اش را ندارد، انتظار داشت به‌تنهایی برای مقاوم‌سازی آن اقدام کند؟ هزینه هایی که با گرانی های افسارگسیخته ، چندصدمیلیون و میلیاردی است. آیا نبود سند رسمی باید به معنای نادیده‌گرفتن خطر جانی ساکنان باشد؟ روشن است که حفظ جان انسان‌ها نباید در بن‌بست مسائل اداری و مالکیتی متوقف بماند. دستگاه‌های مسئول باید راهکارهایی قانونی، فوری و متناسب با شرایط این مناطق برای شناسایی، ایمن‌سازی و حمایت از ساکنان خانه‌های پرخطر در نظر بگیرند.
کوچه‌هایی که امدادرسانی را دشوار می‌کنند
خطر دیگر، وضعیت کالبدی محلات قدیمی و سکونتگاه‌های غیررسمی است. کوچه‌های تنگ و تاریک و باریک، معابر نامناسب و بافت متراکم برخی از این مناطق، نه‌تنها رفت‌وآمد عادی را دشوار می‌کند، بلکه ممکن است در زمان وقوع حادثه، دسترسی خودروهای امدادی، آتش‌نشانی و تجهیزات نجات را نیز با مشکل مواجه سازد.اگر خانه‌ای در یکی از این کوچه‌ها فروریزد یا آب‌گرفتگی شدید، ساکنان را گرفتار کند، هر دقیقه تأخیر در امدادرسانی می‌تواند اهمیت پیدا کند. بنابراین، شناسایی معابر مسدود یا غیرقابل‌دسترسی، تعیین مسیرهای جایگزین و مشخص‌کردن نقاط پرخطر باید هم‌زمان با سایر اقدامات پیشگیرانه انجام شود.بازگشایی معابر در این سالها بسیار به کندی پیش رفته و خدمات‌رسانی وامدادرسانی در بسیاری از کوچه ها قفل می شود.این واقعیت را نباید فراموش کرد که مدیریت بحران، تنها به لحظه وقوع حادثه مربوط نیست؛ بلکه به میزان آمادگی ما برای جلوگیری از تبدیل یک مخاطره طبیعی به یک فاجعه انسانی بستگی دارد.
مسئولیت اجتماعی؛ فرصتی برای نجات جان انسان‌ها
در این میان، نقش صنایع بزرگ، بنگاه‌های اقتصادی و نهادهای حمایتی و انقلابی نیز قابل چشم‌پوشی نیست. هرمزگان استانی برخوردار از ظرفیت‌های عظیم بندری، صنعتی، نفتی، گازی و معدنی است؛ اما برخورداری از این ظرفیت‌ها زمانی معنای واقعی خود را پیدا می‌کند که بخشی از توان اقتصادی استان برای کاهش رنج محرومان و افزایش ایمنی زندگی آنان به کار گرفته شود.مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها نباید صرفاً به اجرای طرح‌های عمرانی پراکنده یا اقدامات مقطعی محدود بماند. کمک به تعمیر و مقاوم‌سازی خانه‌های ناایمن خانواده‌های کم‌درآمد، تأمین مصالح ساختمانی، مشارکت در اجرای طرح‌های ایمن‌سازی و حمایت از جابه‌جایی موقت خانواده‌هایی که سکونت در خانه‌هایشان خطرناک تشخیص داده می‌شود، می‌تواند از جمله مصادیق روشن و اثرگذار مسئولیت اجتماعی در شرایط پیش‌رو باشد.در کنار صنایع، بنیادها و نهادهای حمایتی نیز می‌توانند با همکاری شهرداری‌ها، بنیاد مسکن، مدیریت بحران، بهزیستی و کمیته امداد، خانواده‌های نیازمند را شناسایی و برای ایمن‌سازی سرپناه‌های آنان اقدام کنند. ضروری است این حمایت‌ها با اولویت خطر جانی، وضعیت معیشتی خانواده‌ها و میزان آسیب‌پذیری ساختمان‌ها سامان‌دهی شود تا کمک‌ها به دست کسانی برسد که بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند.
پیش از باران، به فکر خانه‌های ناایمن باشیم
اکنون زمان آن نیست که منتظر بمانیم تا باران ببارد و پس از ریزش سقف‌ها، تخریب خانه‌ها و گرفتارشدن خانواده‌ها، به فکر امدادرسانی بیفتیم. نخستین اقدام، شناسایی فوری خانه‌های پرخطر با همکاری معتمدین و گروهای جهادی ، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، بنیاد مسکن، کارشناسان فنی و نیروهای محلی است. پس از آن، باید برای هر ساختمان، متناسب با میزان خطر، تصمیمی روشن گرفته شود؛ از تعمیرات اضطراری و مهار بخش‌های ناپایدار گرفته تا تخلیه موقت و اسکان امن ساکنان در مواردی که ادامه سکونت خطرناک است.اطلاع‌رسانی شفاف به مردم، معرفی محل‌های اسکان اضطراری، آماده‌باش گروه‌های امدادی در محلات کم‌برخوردار و اختصاص منابع فوری برای کمک به خانواده‌های فاقد توان مالی، اقداماتی هستند که نباید به روزهای پس از حادثه موکول شوند.
پدیده‌های جوی را نمی‌توان متوقف کرد و پیش‌بینی‌های هواشناسی نیز همواره با درجاتی از عدم قطعیت همراه‌اند؛ اما می‌توان با برنامه‌ریزی، آمادگی و حمایت هدفمند، از شدت خسارت‌ها کاست. آنچه نباید به یک امر پیش‌بینی‌ناپذیر تبدیل شود، بی‌توجهی به خانه‌هایی است که از هم‌اکنون نشانه‌های فرسودگی و ناایمنی در آن‌ها آشکار است.باران، اگرچه بخشی از چرخه طبیعی زندگی و مایه حیات است، برای خانواده‌ای که زیر سقفی لرزان زندگی می‌کند، می‌تواند به کابوسی واقعی تبدیل شود. نباید اجازه داد فقر و فرسودگی، بارندگی را به تهدیدی برای جان محرومان بدل کند.ال‌نینو یا هر سامانه بارشی دیگری، پیش از آنکه خانه‌های فرسوده را ببلعد، باید ما را به فکر نجات ساکنان آن‌ها بیندازد. پیشگیری از یک فاجعه انسانی احتمالی، نه‌تنها وظیفه دستگاه‌های مسئول، بلکه آزمونی برای همدلی اجتماعی و مسئولیت‌پذیری اقتصادی در هرمزگان است.
هشدار درباره خسارت ال‌نینو به خانه‌های فرسوده هرمزگان
مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان با هشدار نسبت به پیامدهای احتمالی بارش‌های سنگین و ناگهانی ناشی از مخاطرات جوی، بر ضرورت مقاوم‌سازی منازل فرسوده، ایمن‌سازی ساختمان‌ها و افزایش آمادگی شهرداری‌ها برای مواجهه با بحران تأکید کرد و گفت: دستورالعمل آمادگی برای مواجهه با مخاطرات احتمالی ناشی از پدیده ال‌نینو در استان بومی‌سازی و به دستگاه‌های مسئول ابلاغ شده است.مهرداد حسن‌زاده در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره احتمال خسارت بارندگی‌های پیش‌رو به بافت‌های فرسوده و ساختمان‌های ناایمن اظهار کرد: با توجه به هشدارهای هواشناسی و احتمال وقوع بارش‌های سنگین و کوتاه‌مدت، از مدتی قبل موضوع آمادگی دستگاه‌های اجرایی در دستور کار ستاد مدیریت بحران استان قرار گرفته و برای هماهنگی بیشتر، جلسات تخصصی با فرمانداران، شهرداران و دستگاه‌های مسئول برگزار شده است.
وی افزود: دستورالعمل آمادگی برای مواجهه با مخاطرات احتمالی ناشی از ال‌نینو پس از بررسی شرایط استان، بومی‌سازی و ابلاغ شده است تا دستگاه‌های مختلف متناسب با وظایف خود، اقدامات پیشگیرانه و آمادگی لازم را انجام دهند.حسن‌زاده با اشاره به اینکه بارش‌های رگباری و نقطه‌ای ممکن است در مدت‌زمان کوتاهی شدت بگیرند، گفت: در چنین شرایطی نمی‌توان همیشه محدوده دقیق وقوع بارش‌های شدید را از قبل مشخص کرد؛ ازاین‌رو، هشدارها گاهی برای مناطق گسترده‌تری صادر می‌شوند تا مردم و دستگاه‌های اجرایی فرصت کافی برای آمادگی داشته باشند.وی تأکید کرد: نباید هشدارهای هواشناسی به دلیل تکرار، عادی تلقی شوند. مردم باید توصیه‌های ایمنی را جدی بگیرند و دستگاه‌های مسئول نیز پیش از وقوع حادثه، اقدامات لازم را برای کاهش خسارت انجام دهند.
مقاوم‌سازی خانه‌های فرسوده در اولویت باشد
مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان با تأکید بر ضرورت ایمن‌سازی سازه‌ها بیان کرد: مقاوم‌سازی ساختمان‌ها یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در برابر مخاطرات طبیعی است و برنامه‌ریزی در این زمینه باید بر پایه اطلاعات دقیق، شناسایی نقاط آسیب‌پذیر و اولویت‌بندی مناطق انجام شود.وی با اشاره به بازنگری و تکمیل بانک اطلاعاتی مربوط به ساختمان‌ها و مراکز جمعیتی گفت: در این برنامه، مراکز آموزشی، تجاری، اداری و دیگر نقاط مهم باید با توجه به میزان آسیب‌پذیری و اهمیت خدماتی که ارائه می‌کنند، مورد توجه قرار گیرند تا اقدامات ایمن‌سازی با اولویت مشخص دنبال شود.حسن‌زاده با بیان اینکه مسئولیت فنی و تخصصی حوزه ساخت‌وساز و ایمنی سازه‌ها بر عهده دستگاه‌های متولی این بخش است، افزود: وزارت راه و شهرسازی و مجموعه‌های مرتبط با نظام مهندسی در این زمینه نقش مهمی دارند و در استان نیز پیگیری‌هایی برای شناسایی ظرفیت‌های قانونی و تسریع اقدامات مرتبط با ایمنی ساختمان‌ها انجام شده است.وی با اشاره به وضعیت بافت‌های فرسوده بندرعباس خاطرنشان کرد: ساکنان این مناطق باید نسبت به وضعیت ایمنی ساختمان‌های خود حساس باشند و در صورت وجود امکان قانونی و فنی، برای بهسازی و مقاوم‌سازی اقدام کنند.
تجربه حوادث طبیعی نشان داده است که ساختمان‌های ناایمن می‌توانند در شرایط بحرانی آسیب‌پذیری بیشتری داشته باشند.حسن‌زاده در پاسخ به پرسشی درباره حمایت از ساکنان بافت‌های فرسوده برای نوسازی و مقاوم‌سازی منازل گفت: برای نوسازی این بافت‌ها، بسته‌های تشویقی و تسهیلاتی در نظر گرفته شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به تخفیف در صدور پروانه ساختمانی و تسهیلات بانکی اشاره کرد.وی افزود: شهروندان واجد شرایط می‌توانند برای اطلاع از جزئیات این مشوق‌ها به شهرداری و دستگاه‌های مربوط مراجعه کنند. در برخی موارد، تسهیلات و تخفیف‌های پیش‌بینی‌شده می‌تواند هزینه نوسازی را کاهش دهد و روند صدور مجوزها را تسهیل کند.مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان در عین حال تأکید کرد: این مشوق‌ها لزوماً همه محدوده‌ها را شامل نمی‌شود و شرایط سکونتگاه‌های غیررسمی با بافت‌های فرسوده دارای ضوابط و وضعیت ثبتی مشخص، متفاوت است؛ بنابراین، متقاضیان باید شرایط برخورداری از حمایت‌ها را از مراجع ذی‌ربط پیگیری کنند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره میزان آمادگی شهرداری‌ها برای مواجهه با بارندگی‌های شدید گفت: انتقادها درباره فاصله مدیریت بحران شهری در هرمزگان با استانداردهای مورد انتظار، قابل تأمل است و این موضوع باید جدی‌تر دنبال شود.حسن‌زاده افزود: هفته گذشته جلسه‌ای تخصصی با حضور شهرداران، شهرداران مناطق و مجموعه‌های وابسته برگزار شد و موضوع آمادگی شهری در برابر مخاطرات جوی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین پیگیری‌هایی از طریق دفتر امور شهری و شوراهای اسلامی شهر در حال انجام است.وی با اشاره به نقش شوراهای شهر در تأمین منابع و تصویب برنامه‌های پیشگیرانه تصریح کرد: مدیریت بحران شهری نیازمند برنامه‌ریزی مستمر، تأمین اعتبار، تجهیزات مناسب و اجرای اقدامات پیشگیرانه است. شوراهای اسلامی شهر و شهرداری‌ها باید سهم مشخصی برای این حوزه در نظر بگیرند و پیش از وقوع حادثه، نقاط ضعف و نیازهای خود را برطرف کنند.مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان با تأکید بر ضرورت آمادگی برای قطع احتمالی راه‌های دسترسی و اختلال در خدمات عمومی گفت: دستگاه‌های مسئول باید سناریوهای مختلف را در نظر بگیرند؛ از جمله اینکه در صورت وقوع بارندگی شدید، ارتباط برخی روستاها قطع شود یا دسترسی به خدمات درمانی و زیرساخت‌های حیاتی با مشکل مواجه شود. انتقال به‌موقع بیماران نیازمند مراقبت، تأمین تجهیزات و آمادگی نیروهای عملیاتی باید پیش از وقوع حادثه در دستور کار قرار گیرد.