دریانیوز//استان هرمزگان، سرزمینی است که با فرهنگ غنی و آمیخته به ارادت اهلبیت (ع)، مهد استعدادهای درخشان در حوزههای هنری و آیینی شناخته میشود. در میان این ظرفیتهای بالقوه، «کارگروه نوحهسرایی و نغمهپردازی عشاق» با هدف ساماندهی به این استعدادها و ارتقای سطح کیفی تولیدات آیینی، گامهای تأثیرگذاری برداشته است.
این کارگروه که ریشه در دغدغههای فرهنگی هیئت «عشاق المهدی» دارد، اکنون به مرکزی برای همافزایی جوانان هنرمند و نغمهپردازان استان تبدیل شده است تا با تلفیق ذوق شعری و موسیقیایی، آثاری اثرگذار و ماندگار برای جامعه مداحی خلق کنند. در فضای فرهنگی امروز که نیاز به تولیدات فاخر و منطبق بر اصول فنی و محتوایی در عرصه مداحی بیش از پیش احساس میشود، بررسی چالشها و فرصتهای این حوزه اهمیت ویژهای دارد. آنچه در پیش رو میخوانید، گفت وگویی «روزنامه دریا» با سجاد حاکمی (بنیانگذار کارگروه) و فاطمه بهادری (مدیر فعلی کارگروه عشاق) است؛ گفت وگویی که به واکاوی ضرورتهای نوحهسرایی مدرن، موانع پیشروی جوانانِ خلاق هرمزگانی و راهکارهای رسیدن به استانداردهای مطلوب در تولید نوحه و سرودهای آیینی میپردازد تا چشماندازی روشنتر برای آینده فرهنگ مذهبی استان ترسیم شود.
دریا: لطفاً خودتان را معرفی بفرمایید و نحوهی شکلگیری و فعالیت کلی کارگروه نوحهسرایی و نغمهپردازی عشاق را توضیح دهید؟
فاطمه بهادری: سلام علیکم. بنده فاطمه بهادری، ۲۲ ساله و اهل میناب هستم و در حال حاضر مدیر کارگروه نوحهسرایی و نغمهپردازی عشاق هستم. آقای حاکمی حدود ۲ سال پیش این کارگروه را راهاندازی کردند و توفیق خدمت در جایگاه مدیر کارگروه مدت کوتاهی است که نصیب ما شده است و به مدد سیدالشهدا گامهای مثبتی برمیداریم. کارگروه عشاق جلسات نقد نوحهها و نغمهها، بهرهگیری از تجربیات اساتید و غیره را برای پیشرفت اعضای خود برگزار میکند؛ خروجی این فعالیتها این است که بتواند برای مداحان استان، اشعاری خوب با نغمههای مناسب آماده کند.
دریا: فعالیت مرکز استان یعنی بندرعباس و شهرستانها از جمله خود میناب، رودان و… در حوزه نوحهسرایی و نغمهپردازی چگونه است؟
فاطمه بهادری: از لحاظ ظرفیت، جوانان استان ما استعداد بسیار بالایی در این حوزه دارند. هم ذوق شعری و هم ذوق موسیقیایی بالا که با عشق به اهل بیت (ع) ترکیب شده، در میان اهالی هرمزگان موج میزند؛ اما متأسفانه فعالیت در این حوزه بهشدت ضعیف است. ما شاعران آیینی بسیار خوبی در استان داریم که تعدادشان نیز زیاد است، اما نوحهسرا و نغمهپرداز خوب به میزان کافی نداریم و متأسفانه حرکت خاصی انجام نشده است.
دریا: چه تفاوتی بین دو عبارت نغمهپردازی و نوحهسرایی وجود دارد؟
فاطمه بهادری: نغمهپردازی هنری است که در آن باید با آهنگ و ملودی کاملاً انس داشته باشید. نوحهسرایی نیز هنری است که باید با شعر کاملاً انس داشته باشید. به اعتقاد ما، نوحهسرای ایدهآل کسی است که در وهلهی اول شاعر باشد و با موسیقی تا حد لازم برای هیئت، آشنایی داشته باشد؛ وگرنه شاعران آیینی بسیار خوبی هستند که نمیتوانند نوحهسرایی کنند.
دریا: برای اینکه شخصی وارد حوزه نوحهسرایی و نغمهپردازی شود، نیازمند کسب چه مهارتهایی است؟ آیا در استان ما استقبال شده است؟
فاطمه بهادری: این پرسش بسیار کلی است، اما هنر نوحهسرایی هنری است که قطعاً در وهلهی اول باید عشق، علاقه، ذوق هنری و ذوق شعری در شخص موجود باشد. نوحهسرا نخست باید شاعر بسیار خوبی باشد و بتواند اشعار باکیفیتی مانند غزل قوی بنویسد. علاوه بر آن، باید هوش موسیقایی قوی داشته باشد و سعی کند هنر نغمهپردازی را فرا بگیرد و با آن مأنوس شود. دیگر اینکه باید اهل مطالعه در حوزههای مختلف از جمله مقاتل معتبر، تاریخ اسلام، تفسیر قرآن و غیره باشد. نکات دیگری نیز وجود دارد که فرصت بیان آنها فراهم نیست. در استان ما متأسفانه این هنر آنگونه که باید جا نیفتاده است و نه از سوی مستمعین و نه از سوی مداحان، استقبال چندانی صورت نگرفته است.
دریا: ارتباط کارگروه با مداحان، علما و شعرای استان چگونه است؟ با فعالان کشوری در این سه حوزه نیز ارتباط دارید؟
فاطمه بهادری: با مداحان استان تقریباً با همگی ارتباط داریم و نمیتوان نام مداح خاصی را برد، اما بیشتر با کربلایی فرشید پورسعادت همکاری داشتهایم، زیرا ایشان از همان ابتدا استقبال و حمایت کردند. با علما نیز ارتباط خوبی داشتهایم و تاکنون چند جلسهی پرثمر با حضرت آیتالله معصومی داشتهایم. اگر شعرای عزیز استان نیز استقبال کنند، حتماً افتخار خواهیم کرد.
با مداحان خوب و موفق کشوری نیز الحمدلله ارتباط خوبی داریم و بیشتر از مداحان استان استقبال میکنند؛ بههمین ترتیب با شعرای بزرگ کشور نیز در ارتباط هستیم. در اینجا تشکر ویژهای دارم از جناب استاد محسن ناصحی، جناب استاد امیرحسین خوشرو و سایر اساتیدی که دلسوزانه ما را یاری کردند.
دریا: برگزاری جلسات کارگروه به چه شکل است؟ آیا از افراد موفق و اساتید این حوزه نیز دعوت میشود؟
فاطمه بهادری: جلسات ما معمولاً بهصورت مجازی برگزار میشود و جلسات نقد شعر، جلسات آموزشی و غیره را در دستور کار داریم. گاهی نیز از حضور اساتید و عزیزان موفق و باتجربهی کشوری در چهار حوزه (نوحهسرایی، شعر، مداحی و نغمهپردازی) در جلسات استفاده میشود. برای آینده نیز برنامههایی برای برگزاری جلسات با مداحان استان، علمای عزیز، مسئولین فرهنگی و غیره داریم.
دریا: موانع اصلی این مسیر را چه میبینید و چه مطالبهای از مسئولین فرهنگی، مداحان استان و… دارید؟
فاطمه بهادری: به نظر من مهمترین مشکل، عدم حمایت از استعدادهای جوان است که بهمرور آنها را دلسرد میکند. انتظار داریم مسئولین فرهنگی بیشتر از این استعدادها و این حرکتهای فرهنگی ارزشمند حمایت کنند و همچنین مداحان و شاعران استان نیز از این حرکت جوانان استان و کارهای مشابه دیگر عزیزان استقبال کنند.
دریا: آیا لازم است در نوحه و سرود به مسائل اجتماعی، سیاسی و… بپردازید؟ اگر چنین است، تا چه میزان میتوان به این موضوعات پرداخت؟
فاطمه بهادری: دغدغهی اجتماعی و دغدغهی سیاسی یکی از رسالتهای مهم و اصلی شاعر است. مداح و شاعر باید به مسائل روز جامعه بپردازد، اما این کار باید بهدرستی، محترمانه و متناسب با فضای اثر انجام شود. منظور از تناسب با فضای اثر این است که گاهی ممکن است یک دغدغه در قالب نوحه مناسب نباشد، اما در قالب سرود یا نماهنگ بتواند بسیار خوب بیان شود؛ برای مثال مسئلهی ازدواج جوانان از این دست است. پس باید این موضوع را مد نظر قرار داد. البته قرار نیست به بهانهی دغدغهی اجتماعی یا سیاسی، در شعر نوحه و سرود به هر مسئلهای که پیش آمد بپردازیم.
دریا: صحبت پایانی دارید؟
فاطمه بهادری: در پایان میخواهم بگویم که هرمزگان ظرفیتهای بسیار خوبی در زمینه نوحهسرایی و نغمهپردازی دارد و حتی خارج از کارگروه ما نیز جوانان بااستعدادی در این حوزه فعالیت میکنند. اگر استعدادها تشویق، آموزش و حمایت شوند و فرصت بیشتری برای دیده شدن و ارائه آثارشان داشته باشند، در آینده شاهد اتفاقات بسیار خوبی در زمینههای فرهنگی استان هرمزگان خواهیم بود.
پاسخهای سجاد حاکمی (بنیانگذار کارگروه نوحهسرایی و نغمهپردازی عشاق)
دریا: نام کارگروه «عشاق» را بر چه اساسی گذاشتید؟
سجاد حاکمی: زمانی که این کارگروه را راهاندازی کردم، در هیئت عشاقالمهدی بهعنوان مدیر فرهنگی و مداح نیز فعالیت داشتم و از سوی دیگر مدیر تیم هنری عشاق نیز بودم. عشق به هر یک از امامان ما در نهایت باید ما را به عشق به امام زمان برساند؛ من نیز به این دو دلیل نام کارگروه را «عشاق» گذاشتم که مقصود همان «عشاق المهدی» است.
دریا: با چه هدف و چه انگیزهای این حرکت را آغاز کردید؟ تا چه اندازه در این موضوع موفق بودهاید؟
سجاد حاکمی: اهمیت و جایگاه نوحه و سرود در میان مردم بسیار بالا است و بهمراتب از شعر اثرگذارتر است؛ زیرا نوحه و سرود ترکیبی از شعر و موسیقی هستند، از دل مردم برخاستهاند و میتوانند بهراحتی بر زبانها جاری شوند. با توجه به تأکیدات بسیار زیاد امام شهید در بحث اهمیت مداحی و اشعار و نغمات خوب، این کمبود را در استان احساس کردیم و سعی کردیم قدمی مثبت برداریم. الحمدلله توانستیم قدمهایی در این راستا برداریم، اما هنوز تا رسیدن به هدفی که داریم، راه دشوار و طولانی در پیش است. انشاءالله به مدد حضرت زهرا موفق خواهیم شد.
دریا: چه مقدار در اشعارتان به گویش هرمزگانی و حتی نغمات بومی و موسیقی بومی استان خود توجه کردهاید؟
سجاد حاکمی: دو تن از عزیزان در استان ما در بحث مداحی بومی هرمزگان بسیار تلاش کرده و بسیار موفق بودهاند؛ دوست و برادر عزیزم کربلایی مجتبی عابدینی و همچنین دوست و برادر عزیزم کربلایی رضا شنبهزاده. اما حقیقتاً با وجود اینکه دغدغهی بسیار زیادی در این زمینه دارم، سعی میکنم کمی محتاطانه قدم بردارم تا اگر آثاری تولید میشوند، حتی اگر کم باشند، با کیفیت بهتر و اثرگذاری بیشتر باشند.ه برنامههایی برای این موضوع در آینده خواهیم داشت و بهجرأت میتوان گفت موسیقی اصیل هرمزگان ظرفیت بالایی دارد که میتوان از آن هم در نوحه و هم در سرود استفاده کرد.
دریا: چه میشود که یک نوحه یا یک سرود شکل میگیرد و در نهایت به مداح تحویل داده میشود؟
سجاد حاکمی: نخست موضوع و مناسبت مشخص میشود. سپس با توجه به مخاطب، مکان اجرا، زمان اجرا و مداحی که قرار است اثر را بخواند، نغمهپردازی انجام میشود و بر روی آن نغمه، شعر سروده میشود. پس از آن، شعر از نظر محتوا، فرم و غیره بررسی و اصلاح میگردد و در نهایت اثر آماده شده و در اختیار مداح قرار میگیرد تا اجرا شود. البته گاهی این روند متفاوت پیش میرود؛ برای مثال ابتدا شعر بر روی یک قالب، فرم و وزن خاص سروده میشود و سپس نغمهپردازی صورت میگیرد.
نکته مهم این است که شعر و ملودی باید با هم تناسب داشته باشند.اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان میناب نیز در این مراسم، کانونهای مساجد را نهادی پیشرو در حوزه پیشگیری از آسیبهای اجتماعی معرفی کرد و گفت: در شرایطی که دشمنان با بهرهگیری از فضای مجازی در تلاش برای هدایت نسل جوان به مسیرهای انحرافی هستند، کانونهای فرهنگی هنری مساجد باید با برنامههای جذاب و هوشمندانه، محور جذب نوجوانان و جوانان باشند.وی با اشاره به تجربیات موفق در شهرستان میناب، از کانون فرهنگی هنری امام المنتظر روستای کردر رضوی بهعنوان یک الگوی ملی و بینالمللی نام برد و تصریح کرد: این کانون با برگزاری مستمر جشنواره آسمان هستم در راستای ترویج فرهنگ رضوی توانست نام میناب را در عرصههای ملی و حتی بینالمللی مطرح کند. رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان میناب عنوان کرد: ما نیز مصمم هستیم با حمایت از زیرساختهای کانونهای جدید، بستر لازم را برای شکوفایی خلاقیتها فراهم کنیم.وی با تأکید بر لزوم همافزایی میان ارکان مسجد، دهیاری و شورا، ابراز امیدواری کرد که تأسیس این کانون در روستای شمجوئیه، سرآغازی برای تحولات فرهنگی در این منطقه باشد.