دریا نیوز







آشنایی با داور و مبحث داوری در دعاوی حقوقی

، 09:15   /   کد خبر: 40327   /   تعداد بازدید: 84


دریانیوز: واژه داور بر وزن دادگر یعنی کسی که صاحب داد، عدل و انصاف می باشد و توانایی و علم کافی درباره رفع نزاع و اختلاف را داراست. داوری، حکمیت از نظر حقوق و قواعد دادرسی مدنی که برای فصل خصومت توسط غیر قاضی رعایت تشریفات رسمی رسیدگی است به بیان ساده تر داوری عبارت است از رفع اختلاف فی مابین اصحاب دعوی از طریق واگذاری آن به حکمیت اشخاص که طرفین دعوی آنها را به تراضی خود انتخاب می کنند.

داوری از گذشته‌های دور مورد اهمیت خاصی بوده است در ماده ۶ قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب مصوب ۱۳۷۳ اصطلاح قاضی تحکیم به کار برده شده که منظور از قاضی تحکیم کسی است که با رضایت طرفین در دعوی دخالت و داوری دارد اما امروزه در خصوص داوری داخلی قانون آیین دادرسی مدنی در باب هفتم مصوب 1379 حاکمیت دارد و شامل ۴۸ ماده و شش تبصره یعنی از ماده ۴۵۴ الی ۵۰۱ قانون آیین دادرسی مدنی است.

دعاوی غیر قابل ارجاع به داوری

ابتدا باید بگوییم که چه دعاوی قابل ارجاع به داوری نیست قانون، استثنائات را در ماده ۴۷۸ قانون آیین دادرسی مدنی احصا نموده است به عنوان مثال دعاوی مربوط به اصل نکاح، فسخ نکاح و طلاق و نسب و همچنین دعاوی مربوط به ورشکستگی از این قبیل دعاوی هستند همچنین رسیدگی به امور کیفری نیز از صلاحیت داوری خارج و باید در دادگاه طرح و رسیدگی شود.

شاخصه عمومی داوران

نکته قابل توجه در بحث داوری و ارجاع امر به داوری این است که اشخاصی در حل و فصل اختلافات داوری انتخاب شوند که از مقررات داوری اطلاع کامل داشته و در غیر این صورت داوری به مراتب طولانی تر و گرانتر از رسیدگی در دادگاه خواهد بود. فلذا توصیه می گردد که از ارجاع داوری به افراد بی اطلاع مانند بنگاه‌های اقتصادی و اشخاص فاقد دانش حقوقی خودداری و حتی الامکان داوری ها و دعواهای خود را به کانون داوران دادگستری ارجاع نمایند.
در بحث داوری دو نمونه داوری داریم :
1- داوری اختیاری 2- داوری اجباری

1) داوری اختیاری

زمانی که ما قراردادی منعقد می‌کنیم می‌توانیم در لا به لای بندهای قرارداد به این نکته اشاره نماییم که در صورت بروز اختلافات آن را از طریق داور یا قرارداد داوری حل و فصل کنیم یا اینکه زمان یک توافق نامه داوری یا قرارداد جداگانه توافق کنیم اختلاف خویش را از طریق داوری حل نماییم، در این صورت هنگام انعقاد قرارداد که تمام نکاتی مانند مواردی که داوری ارجاع شود مشخصات داوری یا داوران به طوریکه هرگونه ابهامی در این زمینه مرتفع سازد و همچنین تعداد داوران در صورت تعدد داور در حل اختلافات الزامی است بهتر است تعداد آنها سه نفر یا از اعداد فرد انتخاب شود تا مشکلی در تصمیم‌گیری به وجود نیاید گاهی طی توافقنامه داوری یا قرارداد جداگانه شخص معتمدی را انتخاب و وظیفه تعیین داور را به ایشان محول می‌کنند این شخص ممکن است شخص حقیقی یا حقوقی (شرکت یا سازمان) باشد شخص تعیین شده بابت کلیه قوانین داوری در انتخاب داور رعایت و موارد مربوط به ممنوعیت داوری مذکور در قانون آیین دادرسی مدنی را مورد توجه قرار دهد.

2) داوری اجباری

در برخی موارد دادگاه حل یک مسئله را با توجه به اوضاع و احوال آن دعوا از طریق داوری به مصلحت می بیند، موضوع را برای حل اختلاف به داوری ارجاع می دهد این مورد در داوری اجباری است چرا که طرفین دعوا در این امر هیچ نقشی ندارد این نوع داوری فقط در مواردی که قانونگذار مشخص کرده است مورد استفاده می شود.ارجاع امر به داوری نسبت به رسیدگی در دادگاه دارای امتیازاتی است از جمله اینکه طرفین قاضی رسیدگی کننده به دعوای خود را انتخاب می نمایند در نتیجه پذیرش رأی صادره برای ایشان آسانتر خواهد بود هرچند که به ضرر یکی از اصحاب دعوی می باشد.

در صورتی که در رسیدگی قضایی در دادگاه این امکان وجود ندارد و علاوه بر آن داور می‌کوشد که اصحاب دعوا را به یکدیگر نزدیک سازد و این امر موجب نزدیکی و حسن تفاهم بین طرفین می شود.ارجاع امر به داوری یا حل اختلاف توسط داور، اگر در ضمن قرارداد پیش بینی شده باشد که به آن شرط داوری و اگر در قرارداد جداگانه ای آمده باشد به آن داوری می گویند، مراحل پس از ارجاع امرداوری شامل صدور رای داور و ابلاغ رای داورو اجرای رای داوری می باشد.

اشخاصی که به کلی از داوری ممنوع هستند

بعضی از اشخاص را نمی توان به عنوان داور انتخاب کرد. در بعضی موارد، قاضی دادگاه از انتخاب بعضی افراد به عنوان داور ممنوع شده است. در مواردی نیز طرفین داوری از انتخاب بعضی از افراد به عنوان داور، ممنوع شده اند و در بعضی موارد دیگر، ممنوعیت انتخاب بعضی از افراد به عنوان داور، مطلق می باشد بدین معنی که نه قاضی دادگاه و نه طرفین داوری، هیچ کدامشان نمی توانند آن افراد را به عنوان داور انتخاب نمایند. برابر مواد ۴۶۶ و ۴۶۹ و ۴۷۰ قانون آئین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، اشخاص زیر به کلی از داوری ممنوع می باشند بدین معنی که نه طرفین داوری و نه دادگاه، حق انتخاب آنها را به عنوان داور ندارند و آنان نیز حق قبول داوری، حتی با تراضی طرفین را ندارند:
۱ – اشخاصی که فاقد اهلیت قانونی هستند اعم از آن که داوری برای امور مالی یا امور غیر مالی باشد.
۲ – اشخاصی که به موجب حکم قطعی دادگاه به صراحت، از داوری محروم شده باشند.
۳ – اشخاصی که در اثر حکم قطعی دادگاه از داوری محروم شده اند.
۴ – کلیه قضات شاغل در محاکم قضایی.
۵ – کلیه کارمندان شاغل در دادگاه ها و دادسراها.

اشخاصی که طرفین داوری نمی توانند آنها را به عنوان داور انتخاب کنند

مصادیق این اشخاص با مصادیق اشخاص بخش اول این نوشتار، برابر می باشند.
اشخاصی که دادگاه نمی تواند آنان را به عنوان داور انتخاب کند مگر با تراضی طرفین
۱ – افرادی که سن آنان کمتر از ۲۵ سال تمام باشد.
۲ – افرادی که در دعوا ذی نفع باشند.
۳ – افرادی که با یکی از اصحاب دعوا خویشاوندی سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم داشته باشند.
۴ – افرادی که قیم یا کفیل یا وکیل یا مباشر امور یکی از طرفین دعوا باشند.
۵ – افرادی که یکی از طرفین دعوا مباشر امور آنان باشند.
۶ – افرادی که خود یا همسرانشان وراث یکی از طرفین دعوا باشند.
۷ – افرادی که با یکی از طرفین دعوا یا خویشاوندان نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم آنان در گذشته یا حال، دادرسی کیفری داشته باشند.
۸ – افرادی که خود یا همسرانشان یا یکی از خویشاوندان نسبی یا سببی آنان تا درجه دوم از طبقه سوم با یکی از طرفین دعوا، دادرسی مدنی داشته باشند.
۹ – کارمندان دولت در حوزه محل ماموریت خود.
در بحث داوری و خدماتی که از جهت داروی باید برای افراد جامعه لحاظ شود ریاست محترم دادگستری کل استان جناب آقای دکتر صالحی و معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم استان هرمزگان جناب آقای احمدی منش پیش قدم بوده و در تشکیل و حمایت از کانون داوران دادگستری هرمزگان به ریاست سرکار خانم فاطمه السادات نظام زاده برای رسیدن به اهداف کلی این نهاد اقدامات لازم من جمله ارجاع پرونده های نیازمند به داوری در شعب دادگستری برای کسر مراجعات غیرلزوم به محاکم و کمک به سیستم قضائی در رسیدگی به این پرونده ها توسط افراد تأیید صلاحیت شده و تحصیلکرده حقوقی و همچنین کمک به افراد جامعه در کسرهزینه های جاری جهت رسیدگی به پرونده های قضائی آنها و از همه مهمتر قابل در دسترس بودن و نوع رسیدگی عرفی می توان از خصایص و اهمیت های داوری باشد. ضمنا سامانه مردمی http://Mardomi.kadhrm.ir کانون داوری دادگستری استان هرمزگان جهت ارائه خدمات به همه افراد و شهروندان دردسترس و هر فرد می تواند با ورود به این سامانه درخواست داوری خود را مطرح نماید.

محسن خسروی مرول / پژوهشگر دکتری تخصصی حقوق جزا و جرم شناسی داور رسمی کانون داوران دادگستری