دریا نیوز







آسیب های فضای مجازی بر جامعه

دریانیوز: فضای مجازی جزو ضروریات زندگی مردم شده و از نوآوری‌های ارزشمندی است که می تواند بستر بسیار موثری باشد؛ فواید گسترده ای دارد اما خطرات و آسیب‌هایی که از این حوزه به جامعه وارد می‌شود، جدی است

، 09:42   /   کد خبر: 39060   /   تعداد بازدید: 74


دریانیوز: نوآوری تکنولوژیک به عنوان موتور محرکه رشد و توسعه صنعتی در قلب سیاستهای توسعه اقتصادی جهان امروز قرار دارد. از این رو بسیاری از اندیشمندان و پژوهشگران توجه خود را به چگونگی پیدایش این نوآوری معطوف داشته اند.فناوری اطلاعات و ارتباطات به طور وسیعی در جامعه گسترش پیدا کرده و با تمامی جنبه های زندگی تلفیق شده است. اینترنت مانند هزاران ابزار مدرن دیگر می تواند در جهت مثبت یا منفی به کار گرفته شود. اینترنت و فضای مجازی رسانه ای دو سویه است از آن جهت که ضمن دریافت اطلاعات، اطلاعات به
شکل های گوناگون و غیر استاندارد در آن منتشر می شود، فضای مجازی تکنولوژی جدید با ماهیتی متفاوت از رسانه های پیش از خود است و در عین حال تقریبا همه ویژگی های آنها را در خود جای داده است. امکانات جدید آن به شکل روزافزونی در حال گسترش است. اینترنت و فضای سایبر، گذشته از فواید آن، همراه با مخاطرات و آسیب هایی است که فرد، جامعه و خانواده ها را تحت تاثیر قرار می دهد. آسیب هایی که دولت ها و صاحب نظران عرصه اطلاعات را به چاره اندیشی واداشته است. گسترش استفاده از اینترنت و فضای مجازی در تعاملات روزمره منجر به ایجاد تغییر در زندگی روزمره افراد به ویژه قشر جوان شده است. جاذبه‌های این فضا منجر شده افراد ساعات زیادی از روز خود را در این فضا گذرانده و تعاملات در این فضا را جایگزین تعاملات با اعضای خانواده و همسالان خود کنند. این موضوع صدمات جبران ناپذیری را به رشد اجتماعی افراد وارد کرده و ساختار زندگی اجتماعی آنان را تغییر داده است. در این گزارش برخی از آسیب هایی که این فضا می تواند به بعد اجتماعی زندگی کاربران وارد کند را مورد بررسی قرار می دهیم.

ایجاد نارضایتی‌های خانوادگی

یکی از بزرگترین معضلات اجتماعی که جوامع امروزی به آن مبتلا شده اند، ضعف بنیان خانواده است. بالا رفتن سن ازدواج، افزایش آمار طلاق، سرد شدن ارتباطات عاطفی، نارضایتی از زندگی خانوادگی همگی از مشکلات عمیقی است که دامنگیر خانواده ها شده است. وقتی نگاهی به علل بروز این مشکلات از دیدگاه کارشناسان می پردازیم، می توانیم سهمی را نیز از فضای مجازی مشاهده کنیم. کارشناسان معتقدند استفاده از این فضا نه تنها باعث تغییر شکل روابط میان اعضای خانواده شده؛ بلکه سطح توقع از زندگی مشترک را نیز تغییر داده است. فرزندان به جای برقراری ارتباط با والدین، سرگرم ارتباطات مجازی و سرگرمی های این فضا شده و از ارتباطات واقعی و آموزش های مورد نیازشان دور شده اند. زوجین این فضا را محلی برای اختلافات خانوادگی شان قرار داده اند و به جای استفاده از نظرات کارشناسان، خود را در معرض راهنمایی های غلط مطرح شده در این فضا قرار می دهند. این فضا حتی زمینه را برای روابط نامشروع و خیانت های میان زوجین باز کرده است. این موارد و موارد بسیار دیگر، همگی ناهنجاری هایی هستند که فضای مجازی زمینه ساز آن بوده است.

  اختلال در شکل گیری هویت نوجوانان

هویت یک فرد از سه بعد شخصی، اجتماعی و فرهنگی تشکیل شده است. هویت شخصی، ویژگی های منحصر به فرد یک شخص است. هویت اجتماعی در اثر ارتباط با گروه های مختلف شکل گرفته و متأثر از آن هاست و هویت فرهنگی، باورها و اعتقادات فرد است که از بدو تولد و در اثر تعاملات محیطی در او شکل گرفته است. قرار گرفتن در محیط مناسب خانوادگی، اجتماعی و همسالان منجر به شکل گیری هویتی سالم در یک فرد خواهد شد.سنین نوجوانی، سنینی است که در آن هویت اصلی فرد شکل می گیرد و متأسفانه اکنون اکثر نوجوانان بیشتر وقت خود را در فضای مجازی و در ارتباط با افراد ناشناس در این فضا می گذرانند. این فضا صحنه ای فرهنگی و اجتماعی است که فرد در آن می تواند خود را در نقش های متفاوت قرار دهد و این امر منجر به چند شخصیتی شدن او خواهد گردید. فضای مجازی فضایی است که هویت شخصی و مشخصات فردی قابل پنهان کردن است و قرار گرفتن در نقش های گوناگون به ویژه در سنین نوجوانی منجر به شکل گیری هویت ناسالم و اختلالات شخصیتی آنان می گردد.

  تعارض ارزش‌ها

از دیگر معضلات فضای مجازی، ورود ارزش ها و فرهنگ غربی به درون خانواده ها و ایجاد تغییر در نظام ارزشی خانواده هاست. نتایج مطالعات صورت گرفته نشان می دهد که حضور بیش از حد در فضای مجازی منجر به کمرنگ شدن فرهنگ ایرانی - اسلامی در درون خانواده ها شده است. این موضوع آسیب های فرهنگی زیادی را به سطح جامعه وارد کرده است.

انزوای اجتماعی

امروزه در زندگی اجتماعی، فضای مجازی جای دوستان و نزدیکان را گرفته و در حقیقت جایگزین روابط دوستانه و فامیلی شده است. افراد ساعت‌ها از وقت خود را در فضای مجازی گذرانده و به جای فعالیت های اجتماعی، به فعالیت های فردی روی می آورند. این موضوع افراد را در افسردگی و انزوای اجتماعی فرو خواهد برد، چه بسا خود آن ها از این موضوع آگاهی نداشته و حتی ممکن است آن را تأیید نکنند.
 

هشدار دادستان کشور درمورد آسیب‌های فضای مجازی بر جامعه
 

دادستان کل کشور فضای مجازی را جزو ضروریات زندگی مردم و از نوآوری‌های ارزشمندی دانست اما در عین حال نسبت به خطرات و آسیب‌های آن به جامعه هشدار داد.

حجت‌الاسلام والمسلمین محمد جعفر منتظری در مراسم تکریم و معارفه دادستان نظامی استان تهران با اشاره به اقدامات دشمن در جبهه فرهنگی اظهارداشت: اقدامات دشمن در حوزه فرهنگ جامعه به ویژه جوانان را هدف قرار داده که یک هشدار جدی است.

وی خاطرنشان کرد: چندین سال است که رهبر حکیم و فرزانه انقلاب موضوع شبیخون فرهنگی را مطرح کردند و امروز دشمن با تمام توان خانواده‌ها، جوانان، فرهنگ، طرز پوشش و ارتباطات را هدف قرار داده است.

منتظری با اشاره به فضای مجازی گفت: فضای مجازی جزو ضروریات زندگی مردم شده و از نوآوری‌های ارزشمندی است که می تواند بستر بسیار موثری باشد؛ فواید گسترده ای دارد اما خطرات و آسیب‌هایی که از این حوزه به جامعه وارد می‌شود، جدی است.

وی ادامه داد: فضای مجازی یکی از بسترهای جنگ فرهنگی است و متاسفانه مدیریت فضای مجازی ما فشل و رها است و غصه بسیاری در این رابطه ما در چهره مقام معظم رهبری می‌بینیم.

منتظری گفت: برخی مدیران هر از چندگاهی بحث فیلترینگ را مطرح می‌کنند اما این بحث انحرافی، غلط انداز و فرار به جلو است.وی خاطرنشان کرد: هیچکس نمی‌گوید فضای مجازی را ببندید بلکه آنچه مورد تاکید مقام معظم رهبری است، مدیریت فضای مجازی و رها نکردن آن است.

  آفت ها در فضای مجازی 

این روزها شاهد اعتیاد اینترنتی جوانان و نوجوانان به ویژه دانش آموزان هستیم؛ در حالی که جوانان در این محیط ها آسیب پذیری بسیاری دارند.پرسه زدن بی رویه دانش آموزان در فضای مجازی آفتی برای نظام آموزشی  محسوب می شود به گونه ای که سبب نگرانی
خانواده ها ، مدیران و معلمان به دلیل عدم استفاده صحیح از این فضا شده است.فضای دنیای مجازی با عمق بسیار زیاد که ورود به آن آسان اما خارج شدن از آن گاه با ضربات روحی و جسمی همراه است، می تواند تا مدت ها بار ذهنی برای کاربران داشته باشد. تاثیرات پرسه زنی بی هدف در این فضا بر ذهن دانش آموزان بیشتر است که بی حوصلگی ، عدم تمرکز فکری ، افت تحصیلی و عدم موفقیت در تحصیل می تواند از تبعات آن باشد.

روانشناس البرزی گفت: آفت های فضای مجازی در زمینه تحصیل دانش آموزان را می توان با هدف سازی و زمان بندی حضور آنان در این فضا، سم زدایی کرد.

یونس جاویدنسب خاطرنشان کرد: می توان با افزایش سواد رسانه ای و مدیریت صحیح آن ،  فضا ی مجازی را به ابزاری برای مطالعه و پیشرفت علمی دانش آموزان و  جوانان تبدیل کرد.

وی بیان داشت: فضای مجازی یک ابزار ارتباطی است که نیاز به بروشور و راهنمای استفاده دارد و در صورت بررسی تمام موارد مفید و مضر آن، می توان کارکردهای مثبت این فضا را برجسته کرد.

جاوید نسب یادآور شد: در کشور ما به دلیل این که آفت های فضای مجازی به خوبی بیان نشده، بار منفی آن بیشتر است. وی در ادامه به  تصمیم گیری در انتخاب صفحه های فضای مجازی پرداخت و افزود: کامنت گذاری یکی از آفت های این فضا برای دانش آموزان است زیرا توانمندی ذهنی دانش آموزان را کند می کند.

این روانشناس ازمقایسه کردن به عنوان دیگر آفت های فضای مجاز یاد کرد و یادآور شد: مقایسه زندگی شخصی با ظاهر زندگی دیگران از دیگر آفت های فضای مجازی است.

وی عنوان کرد: با ورود به فضای مجازی و شبکه های اجتماعی، افراد ناخودآگاه وارد میدان مقایسه ای می شوند که واقعیت زندگی خود و بطن آن را با ظاهر و ویترین زندگی دیگران مقایسه می کنند.

جاویدنسب ادامه داد: این ویژگی احساس عجیبی را در افراد و به ویژه دانش آموزان ایجاد می کند که زندگی آنها بد و فجیع است و همین امر علاوه بر خستگی ذهنی، نوعی تسلسل و عدم خودباوری در آنان به وجود می آورد.

وی آنچه را بیشتر باعث دغدغه خانواده ها در فضای مجازی شده است، تعارض ارزش های ایرانی ـ اسلامی در فضای مجازی دانست زیرا این تکنولوژی ها چالش های هویتی برای جوانان ایجاد می کند که با مولفه های فرهنگ اسلامی و ایرانی مغایر است.اشاره به اين مسئله ضروری است كه شبكه های اجتماعی مجازی با فراهم آوردن امكانات مختلف از جمله بازی ها، سرگرمی ها، امكان بازی به صورت آنلاين، رقابت با ساير كاربران، دعوت ديگر دوستان كاربر به بازی و …… به تاثيرگذاری در روابط و تعلق كاربران و استغراق آنان در اين فضا می پردازند.پس، می توان گفت اينترنت و فضای مجازی اگرچه دارای مزايا و محاسنی می باشد، اما می تواند آسيب های زيادی را نيز به همراه داشته باشد.علاوه بر آسيب هايی كه در بالا ذكر شد، آسيب هایی چون اعتياد به اينترنت، پنهان ماندن هويت ها و كنترل ناپذيری در شبكه های اجتماعی، كسب هويت هايی جديد و دروغين، ايفای نقش های اجتماعی مجازی غيرواقعی، كلاهبرداری های اينترنتی، ورود ارزش های غربی از ديگر آسيب های فضای است .

 

فاطمه هوشنگی/دریا