دریا نیوز







کاهش 7 درصدی اهدای خون پس از پاندمی کرونا / هر آنچه در مورد انتقال خون باید بدانیم

دریانیوز:انتقال خون و فرآورده های آن نجات دهنده زندگی بسياری از بيماران است. همه روزه در سراسر جهان بسياری از افراد به خون و فرآورده های خونی سالم نياز پيدا می کنند.

، 10:04   /   کد خبر: 38380   /   تعداد بازدید: 113


دریانیوز: چرا باید خون اهدا کنم ؟!
 انتقال خون و فرآورده های آن نجات دهنده زندگی بسياری از بيماران است. همه روزه در سراسر جهان بسياری از افراد به خون و فرآورده های خونی سالم نياز پيدا می کنند. بارزترين مثال آن عبارت است از نياز به خون در حوادث و سوانح گوناگون نظير تصادفات رانندگی، سوختگی ها و اعمال جراحی نظير جراحی قلب باز . بعضی افراد نيز برای ادامه زندگی عادی خود به دريافت منظم خون يا محصولات آن نيازمندند مانند بيماران تالاسمی ماژور يا هموفيلی. با وجود پيشرفت های وسيع در علم پزشکی هنوز ماده ای که بتواند به طور کامل جايگزين خون شود ساخته نشده است. بنابر اين برای درمان بيمارانی که به خون و فرآورده های آن نياز دارند لازم است از افراد داوطلب خون گرفته شود و پس از طی مراحل مختلف به مصرف بيماران برسد. از سوی ديگر هر فرآورده برای مدت زمانی محدود و مشخص قابل نگهداری است . مثلاً پلاکت در دمای  22  درجه سانتيگراد، فقط تا  3  روز قابل نگهداری است.همين محدود بودن مدت نگهداری خون و فرآورده های خونی باعث می شود نياز مراکز درمانی و بيماران به اهداکنندگان، دائمی و روزانه  باشد و در نتيجه اهدای خون در سطح جامعه نيز بايد مستمر باشد تا بتوان هميشه نياز بيماران به خون را تامين نمود و اهميت اهدای خون را دوچندان می کند. اهدای خون یک عمل کاملا بی خطر و ایمن می باشد، تمام داوطلبين اهدای خون پيش از اهدا مورد معاينه و مصاحبه پزشکی قرار می گيرند تا اين اطمينان حاصل شود که اهدای خون برای داوطلب و خون اهدا شده برای گيرنده ی آن هيچگونه مشکلی را ايجاد ننمايد. درطی  فرآيند اهدای خون حجم معينی از خون  دريافت می شود. دستگاه گردش خون به راحتی می تواند خود را با از دست دادن اين حجم از خون،  بدون آن که مشکلی برای بدن اهداکننده ايجاد شود، تطبيق دهد. با این حال درصد اندکی از اهداکنندگان خون ممکن است دچار واکنش های خفیف ناشی از اهدای خون مانند سرگیجه،سبکی سر، درد و کبودی ناحیه ورود سوزن به بازو شوند که به آسانی قابل پیشگیری و درمان می باشد. برای اطمینان از سلامت خون اهدا شده هر واحد خون اهدا يي علاوه بر تعیین گروه خون و ارهاش، از نظر عفونتهای  هپاتیت B  ،هپاتیت C ، ویروس ایدز و سیفلیس آزمایش مي شود، در برخی مناطق آزمايش بررسی از لحاظ ويروس HTLV نيز انجام می شود.

تفاوت حجامت با اهدای خون چیست؟

حجامت بعنوان يک روش درمان سنتی  از حدود 200 سال قبل از ميلاد مسيح مورد توجه جامعه بشری و اديان الهی و رهبران دينی بوده است و در دين مبين اسلام نيز اشاراتی بر اين دست آورد دانش بشری شده است . در اين عمل خون خارج شده از بدن دور ريخته می شود.  اما امروزه علم و دست آوردهای نوين دانش بشر در خدمت اين روش درمانی قرار گرفته اند ، بطوريکه می توان در افراد واجد شرايط اهدا  با اهدا يک واحد خون سالم و تهيه فرآورده های مختلف از آن جان چندين بيمار نيازمند به خون را نجات داد.

چرا شخصی که حجامت کرده نمی تواند اهدای خون نماید؟

مطابق پذيرفته های علمی در همه جای دنيا انجام هرگونه عمل تهاجمی پزشکی و يا غيرپزشکی باعث عدم پذيرش موقت داوطلب برای اهدای خون می گردد. انجام عمل حجامت هم که در واقع نوعی فرآيند تهاجمی محسوب می شود باعث معافيت يک ساله داوطلب از اهدای خون می گردد. مبنا بر اين اساس استوار است که حتی انجام چنين عملی در يک مرکز بهداشتی درمانی باز هم ممکن است سبب ورود و انتقال عوامل بيماری زای خطرناک قابل انتقال از راه خون به بدن شخص گردد.

چه کسی نباید خون اهدا کند؟

در تزریق خون به بدن یک بیمار باید اطمینان یابيم که به او صدمه ای نمی زنیم و در عین حال سلامت اهداء کننده خون را نیز به خطر نمی اندازیم .  از این رو تمامی مراکز اهدای خون برای خون دادن شرایطی را در نظر می گیرند كه بعضی از این شرایط براي حفظ سلامت فرد اهدا کننده و برخی دیگر جهت حفظ سلامت گیرنده خون مي باشد. معافیت از اهدای خون ممکن است موقت یا دائم باشد.

 برخی از موارد معافیت دائم  عبارتند از:

ابتلا به بیماریهای زمینه ای مانند: بيماريهاي قلبي – عروقي، بيماريهاي شديد ريوي و آسم، سکته مغزي، ديابت قندي وابسته به انسولين، سابقه ابتلا به  بيماريهاي عفوني مانند هپاتيت B،C،و ايدز، تزريق مواد مخدر ، در معافيت دائم فرد به لحاظ حفظ سلامت خود و يا گيرنده خون اجازه ندارد تا پايان عمر خون اهدا نمايد.

برخی از موارد معافیت موقت عبارتند از:

 ابتلا به بعضی از بیماریها مانند سرماخوردگی و آنفلوانزا، اقدامات دندانپزشکی اخیر حداكثر تا 72 ساعت، مصرف برخی داروها مانند آنتی بیوتیک ها ،آسپرین و... در یافت واکسن، حالات خاص مانند: بالا و پائین بودن فشار خون، بارداری، شیردهی، سقط جنین ، داشتن برخی رفتارهای پرخطر مانند : حجامت، خالکوبی، طب سوزنی و سوراخ کردن گوش . در معافيت موقت، افراد موقتاً از اهداي خون معاف مي شوند يعني فرد در مراجعه فعلي خود نمي تواند خون اهدا نمايد ولي مي تواند پس از سپري شدن مدت زماني معين كه طول آن بسته به علت معافيت متفاوت مي باشد دوباره براي اهداي خون مراجعه نمايد.

 نتیجه مثبت کاذب به چه معناست؟

در حوزه آزمايشگاهی مثبت کاذب  به مواردی  اطلاق می شود که نتيجه آزمايش غربالگری اوليه « واکنش پذير» بوده اما نتيجه آزمايش های دقيق تر بعدی منفی بوده است. آزمايش مثبت کاذب دليل بر وجود بيماری در فرد نيست و بنا به نتايج آزمايش های تکميلی انجام شده، شخص از لحاظ بيماری مورد نظر سالم است.  اما مطابق قوانين فعلی سازمان انتقال خون ايران، خون اهدا کننده با نتيجه آزمايش» مثبت کاذب « را نمی توان به بيماران تزريق نمود؛ حتی اگر نتيجه آزمايش های بعدی منفی باشد .وظيفه سازمان انتقال خون اطمينان از تامين خون سالم برای تمام بيماران می باشد و بهترين استاندارد ايمنی زمانی بدست می آيد که منحصراً اهداکنندگانی که هميشه نتيجه
آزمايش های آنها از نظر وجود عفونت ها منفی بوده است، مورد پذيرش قرارگيرند. بنابراين، به عنوان يک احتياط ايمنی برای بيماران دريافت کننده خون، اهداکنندگان با نتايج آزمايش «مثبت کاذب» گرچه بيمار نمی باشند ولی برای هميشه از اهدای خون معاف می شوند.

داشتن گروه خونی نادر به چه معناست؟

بيشتر مردم با گروه های خونی رايج ABO آشنا هستند. اما گويچه های سرخ انسان به گروه های فرعی تر بسيار بيشتری قابل تقسيم هستند که شيوع برخی از آن ها بسيار اندک و اهميت آن ها بسيار بالاست. اگر گروه خونی فردی در بین یک جمعیت ۱۰۰۰ نفری مشابه داشته باشد، این فرد دارای گروه خونی نادر است و اگر گروه خونی فردی در بین ۱۰ هزار نفر، ۱۰۰ هزار نفر یا یک میلیون نفر دارای مشابه باشد، آن فرد دارای گروه خونی بسیار بسیار نادر است. گروه خونی بمبئی يکی از معروف ترين آن هاست.

آیا خون می‌تواند کرونا را منتقل کند؟

 از نخستین روز‌هایی که شیوع کرونا در جهان افزایش یافت تا امروز هر از گاهی این پرسش مطرح می‌شود که آیا ممکن است ویروس کرونا از طریق خون و فرآورده‌های آن به دیگران سرایت کند؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت: هرگز چنین چیزی صحت ندارد. ویروس کرونا از طریق خون قابلیت سرایت ندارد. تعداد زیادی از ویروس‌های کرونا که تاکنون شناخته شده‌اند، موجب ابتلا به طیفی از عفونت‌های دستگاه تنفسی در انسان‌ها می‌شوند که از سرماخوردگی تا ابتلا به بیماری‌های شدیدتری مثل سندروم تنفسی خاورمیانه (مرس - MERS) و سندروم تنفسی حاد (سارس - SARS) متغیر هستند و ویروس کرونایی که به تازگی کشف شده و عامل ابتلا به بیماری کووید۱۹ است نیز به مانند دیگر بیماری‌های که به آن اشاره شد یک بیماری تنفسی است. ویروس کرونا از طریق خون قابلیت سرایت ندارد وضرورتی به انجام این تست زمانبر نیست. تاکنون استاندارد‌های بین المللی الزامی برای انجام آزمایش تشخیص ویروس کرونا را بر روی داوطلبان اهدای خون را اظهار نداشته است.بر روی همه خون‌های اهدایی آزمایش غربالگری به روش الیزا شامل غربالگری آنتی ژن سطحی هپاتیت B، آنتی بادی هپاتیت C، آنتی بادی و آنتی ژن HIV انجام می‌شود.همچنین آزمایش تعیین گروه خون و تشخیص عامل بیماری سیفلیس نیز بر روی نمونه خون‌های اهدایی انجام می‌شود. پس از انجام آزمایشات غربالگری هپاتیت و HIV و سیفلیس، در صورت منفی شدن
آزمایش ها، کیسه‌های خون و فرآورده‌های آن آماده ارسال به مراکز درمانی خواهند بود.

آیا خطر شیوع کرونا در مراکز انتقال خون زیاد است؟

برخی بر این باور هستند که احتمال خطر ابتلا به کرونا در مراکز انتقال خون زیاد است و بر این اساس هم از اهدای خون استقبال نمی‌کنند، سازمان انتقال خون ایران متولی تأمین و توزیع خون و فرآورده‌های خون سالم در ایران است.این سازمان مرکزی درمانی نیست و در هیچ شرایطی میزبان شهروندان بیمار نبوده است. مراکز انتقال خون در سراسر کشور همواره در تلاش اند تا سالم‌ترین اقشار جامعه را ترغیب به حضور در مراکز کنند. فرهنگ اهدای خون در جامعه نهادینه است و عموم شهروندان آگاه هستند که در صورت ابتلا به هرگونه بیماری حتی بیماری‌های قابل سرایت از طریق خون نباید به مراکز انتقال خون مراجعه کنند؛ بنابراین خطر شیوع ویروس کرونا در مراکز انتقال خون نه تنها زیاد نیست، بلکه این مراکز از سالم‌ترین بخش‌های نظام سلامت و ادارات خدمت رسان در پاندمی کووید۱۹ هستند.

کاهش 7 درصدی اهدای خون پس از پاندمی کرونا

اهدای خون مانند بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی در روز‌های کرونایی دستخوش تغییراتی شده است، اما در این بین باور‌هایی نادرست نیز منجر به این شده که شمار اهداکنندگان کاهش یابد. شیوع ویروس کرونا موجب شده تا بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی دستخوش تغییر شود. یکی از این فعالیت‌ها اهدای خون است. مردم این روز‌ها باور‌های نادرستی نسبت به اهدای خون در شرایط کرونایی دارند که موجب شده، میزان استقبال برای اهدای خون نسبت به سال‌های گذشته کاهش یابد و با اطلاع از بی اساس بودن این باروها، اهداکنندگان خون با اطمینان بیشتر می‌توانند خون اهدا کنند و نجات دهنده زندگی بیماران نیازمند به خون و فرآورده‌های آن باشند. باور نادرست دیگر این است که مراکز انتقال خون پر از جمعیت و خطرناک است و باید تاکید کرد که اهدای خون شامل مراحل پذیرش، مشاوره و معاینه پزشکی، خونگیری و پذیرایی و استراحت پس از اهدای خون است. با توجه به وجود این چرخه تلاش شده است تا داوطلبان بدون معطلی مراحل را طی کنند و تا حد امکان وقفه‌ای در مراحل اهدا ایجاد نخواهد شد.همچنین باور نادرست اینکه شاید لوازم مصرفی در انتقال خون ناقل کرونا است باشد نیز موجب کاهش اهدای خون شده در صورتیکه فرآیند اهدای خون از بدو تاسیس سازمان انتقال خون ایران تا کنون بر اساس موازین ایمنی و بهداشت و مطابق با استاندارد‌های ملی و بین المللی انجام می‌شود. در دوران شیوع ویروس کرونا این استاندارد‌ها ارتقا یافتند و به شیوه سختگیرانه تری بر اجرای آن‌ها اعمال نظارت می‌شود.همه تجهیزات مصرفی اعم از سواپ‌های ضدعفونی کننده موضع ورود سوزن در محل بازو، پد‌های ضدعفونی کننده، کیسه‌های خون و ... استریل و ویژه تنها یک اهداکننده خون است.حتی خارج کردن این تجهیزات و ملزومات از بسته بندی‌ها با هدف اطمینان خاطر داوطلب اهدای خون به گونه‌ای انجام می‌شود که در معرض دید باشد. ملحفه‌های تخت‌های اهدای خون نیز امکان تعویض را دارد و یکبار مصرف است. در پایان هر شیفت کاری نیز تجهیزات و ملزومات اهدای خون و سالن‌های اهداکنندگان خون مطابق با دستورالعمل‌ها گندزدایی می‌شود.تداوم کاهش مراجعات اگرچه در ابتدا نامحسوس بود ولی نتیجه آن در ماه های بعد از اسفند به تدریج خود را نشان داد و حالا مسوولان سازمان انتقال خون هشدارهای جدی درباره کاهش نگران کننده ذخایر خونی دارند. کاهش مراجعات اهدای خون که حالا به نگرانی جدی نظام سلامت تبدیل شده، یک تناقض آشکار از رفتار عمومی مردم در قبال انجام یک وظیفه خیرخواهانه است. اهداکنندگان خون باید توجه داشته باشند که نیاز به خون و فرآورده های آن، روزانه است و وظیفه سازمان انتقال خون در سراسر کشور این است که خون مورد نیاز بیمارستان ها و مراکز درمانی را تامین کند. این داروی نجات بخش هم فقط در رگ های مردم جاری است و خون، تنها دارویی است که هیچ جایگزینی ندارد و واردات آن در همه جهان ممنوع است و بنابراین، تامین خون فقط از طریق اهداکنندگان خون امکان پذیر است.

فاطمه هوشنگی/دریا